મદીનામાં મળ્યો 11 કરોડ ટન યુરેનિયમનો ભંડાર, સાઉદી અરેબિયાના દાવાથી ખળભળાટ
છેલ્લું અપડેટ : 15 Sept 2026
સાઉદી અરેબિયાએ મદીના વિસ્તારમાં આશરે 11 કરોડ ટન અયસ્ક (Ore Resources)નો ભંડાર મળ્યાનો દાવો કર્યો છે. આ અયસ્કમાં ભારે દુર્લભ પૃથ્વી તત્ત્વો (Heavy Rare Earth Elements) ઉપરાંત યુરેનિયમની પણ નોંધપાત્ર માત્રા હોવાના સંકેતો મળ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. સાઉદીના ઊર્જા મંત્રી પ્રિન્સ અબ્દુલઅઝીઝ બિન સલમાને આ અંગે માહિતી આપી હોવાનું મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
આ જાહેરાત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને સૈન્ય સંઘર્ષની સ્થિતિ છે. તેથી આ શોધને માત્ર ખનિજ સંસાધન તરીકે નહીં, પરંતુ સાઉદી અરેબિયાની ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક (Strategic) ક્ષમતાઓના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
મદીનાના જબલ સઈદ વિસ્તારમાં મોટી શોધ
સાઉદી ઊર્જા મંત્રીના જણાવ્યા પ્રમાણે, મદીના નજીક આવેલા જબલ સઈદ (Jabal Sayid) વિસ્તારમાં થયેલા ખનન અને ભૂગર્ભીય અભ્યાસ દરમિયાન આશરે 11 કરોડ ટન અયસ્ક સંસાધનોનો અંદાજ મળ્યો છે.
આ અયસ્કમાં વિવિધ દુર્લભ ખનિજ તત્ત્વો, ખાસ કરીને ભારે રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સની હાજરી જોવા મળી છે. તેની સાથે યુરેનિયમની પણ ઉત્સાહજનક માત્રા હોવાના સંકેતો મળ્યા છે. જો આ સંસાધનોનું વધુ વિગતવાર પરીક્ષણ અને વ્યાવસાયિક પુષ્ટિ થાય છે, તો તે સાઉદી માટે ખનિજ અને ઊર્જા ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ સંપત્તિ બની શકે છે.
યુરેનિયમના કારણે કેમ વધી રહ્યું છે મહત્વ?
યુરેનિયમ પરમાણુ ઊર્જા (Nuclear Energy)ના ઉત્પાદનમાં ઉપયોગમાં લેવાતું મહત્વપૂર્ણ ખનિજ છે. સાઉદી અરેબિયા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પોતાના પરંપરાગત તેલ આધારિત અર્થતંત્રમાં વિવિધતા લાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
સાઉદી સરકારની મહત્વાકાંક્ષી Vision 2030 યોજનાનો મુખ્ય હેતુ તેલ પરની આર્થિક નિર્ભરતા ઘટાડીને અન્ય ઉદ્યોગો અને સંસાધનોને વિકસાવવાનો છે. તેમાં ખનિજ સંપત્તિ અને પરમાણુ ઊર્જા પણ મહત્વના ક્ષેત્રો છે.
MBSના પરમાણુ સપનાને મળી શકે વેગ
ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) સાઉદી અરેબિયાને માત્ર તેલ આધારિત અર્થતંત્રથી આગળ લઈ જવા માંગે છે. દેશમાં નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ વિકસાવવાની દિશામાં પણ પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
આ સંદર્ભમાં દેશમાં જ યુરેનિયમયુક્ત અયસ્કનો મોટો ભંડાર હોવાનો દાવો સાઉદી માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સ્થાનિક સ્તરે યુરેનિયમ ઉપલબ્ધ થવાથી ભવિષ્યમાં પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ માટે કાચા માલની વ્યવસ્થા વધુ સરળ બની શકે છે.
જોકે, માત્ર અયસ્કનો ભંડાર મળ્યો હોવાનો દાવો એ વાતની પુષ્ટિ કરતો નથી કે સાઉદી અરેબિયા તરત જ પરમાણુ ઇંધણ (Nuclear Fuel)નું ઉત્પાદન શરૂ કરી શકશે. તેના માટે અયસ્કની ગુણવત્તા, યુરેનિયમનું પ્રમાણ, ઉત્પાદન ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો સહિત અનેક બાબતો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
અમેરિકા સાથેના પરમાણુ સહયોગથી વધ્યું મહત્વ
સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા વચ્ચે નાગરિક પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે સહયોગ વધારવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે થયેલી સમજૂતીને લાંબા ગાળાના અબજો ડોલરના સહકારના આધાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
અહેવાલો અનુસાર, સાઉદી અરેબિયાને પોતાના દેશમાં યુરેનિયમ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) કરવાની દિશામાં વિકલ્પ પણ મળી શકે છે. આ સ્થિતિમાં મદીના વિસ્તારમાં યુરેનિયમયુક્ત અયસ્કના મોટા સંસાધનો હોવાનો દાવો વધુ મહત્વનો બની જાય છે.
ઈરાન સાથેના તણાવ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક મહત્વ
મધ્ય પૂર્વમાં સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી પ્રાદેશિક પ્રભાવ અને વ્યૂહાત્મક શક્તિ માટે સ્પર્ધા જોવા મળે છે. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને પણ અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો સાથે લાંબા સમયથી વિવાદ છે.
આવી સ્થિતિમાં સાઉદી અરેબિયા પોતાના ઊર્જા અને ખનિજ સંસાધનો મજબૂત કરે છે તો તેની પ્રાદેશિક સ્થિતિ વધુ મજબૂત થઈ શકે છે. જોકે, યુરેનિયમના ભંડારને લઈને કરવામાં આવેલા દાવાની વાસ્તવિક ક્ષમતા અને વ્યાવસાયિક ઉપયોગ અંગે વધુ તપાસ અને સત્તાવાર વિગતો જરૂરી રહેશે.
જો જબલ સઈદ વિસ્તારમાં મળેલા સંસાધનોમાં યુરેનિયમનું પ્રમાણ ખરેખર નોંધપાત્ર સાબિત થાય, તો તે સાઉદી અરેબિયાના Vision 2030, ખનિજ ક્ષેત્ર અને નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ માટે મહત્વપૂર્ણ વળાંક બની શકે છે.