VIDEO: જો તમે અનિદ્રાથી પરેશાન હોવ તો આજથી જ શરૂ કરો આ સરળ યોગાસન

દોડધામ અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલીને કારણે એવા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે જેઓ રાત્રે સારી રીતે ઊંઘી ન શકવાની સમસ્યાથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. આવા લોકો માટે એક્સપર્ટ દ્વારા જણાવવામાં આવેલા ઉત્થિત બાલાસન, ભ્રામરી, ૐ નાદ પ્રાણાયામ જેવા સાત આસનો ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.

રાત્રે જો પૂરતી ઊંઘ ન મળે તો આખો દિવસ શરીરમાં ભારેપણું અનુભવાય છે. એટલું જ નહીં, તેની અસર આપણી વિચારવાની અને સમજવાની ક્ષમતા પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે. યોગ નિદ્રા આસન, શવાસન, સેતુબંધાસન, ઉત્થિત બાલાસન, ભ્રામરી, ૐ નાદ પ્રાણાયામ અને શ્વાસ ધ્યાન જેવા યોગાસનો સારી અને ગાઢ ઊંઘ મેળવવામાં મદદ કરી શકે છે.

ઊંઘ એ માત્ર શરીરને આરામ આપવાનું માધ્યમ નથી, પરંતુ તે મગજ અને ચેતાતંત્રને સ્વસ્થ રાખવાનું પણ એક સાધન છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ઊંઘને લગતી સમસ્યાથી પીડાતી હોય, તો તેનું મન કદાચ સક્રિય રહી શકે છે, પરંતુ તેનું શરીર થાકથી ભરેલું રહેશે અને સામાન્ય કામ કરવામાં પણ તેને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડશે. આવી સ્થિતિમાં યોગ એક એવું પ્રભાવશાળી માધ્યમ બનીને સામે આવે છે, જેના દ્વારા શરીરને તણાવની સ્થિતિમાંથી સીધું ગાઢ શાંત અવસ્થામાં લઈ જઈ શકાય છે. અહીં જે સાત યોગાસનો વિશે જણાવવામાં તેની મદદથી મગજને શાંત કરી અને શ્વાસની ક્રિયાને સંતુલિત કરીને શરીરને કુદરતી રીતે ગાઢ ઊંઘ માટે તૈયાર કરી શકાય છે.

યોગ નિદ્રા આસન

ફાયદા: યોગ નિદ્રા આસન માટે જમીન પર અથવા કોઈ સપાટ જગ્યાએ સૂઈ જાઓ અને તમારા હાથને બંને બાજુ આરામની મુદ્રામાં ખુલ્લા રાખો. પગને રિલેક્સ્ડ રાખો અને તેમની વચ્ચે થોડું અંતર રાખો. આ અવસ્થામાં શરીરમાં કોઈ હલનચલન થતી નથી, પરંતુ મગજ જાગ્રત અવસ્થામાં રહે છે. નાક દ્વારા સામાન્ય રીતે ધીમા શ્વાસ લો અને છોડો. આનાથી ચેતાતંત્ર (નર્વસ સિસ્ટમ) શાંત થશે, તણાવ ઘટશે અને શારીરિક, માનસિક તેમજ ભાવનાત્મક શાંતિનો અનુભવ થશે. તે મગજને ગાઢ ઊંઘમાં જવામાં મદદ કરશે.

શવાસન

ઊંઘ માટે: શવાસન અન્ય યોગ મુદ્રાઓની સરખામણીમાં ખૂબ જ સરળ હોવા છતાં, નર્વસ સિસ્ટમ પર તેની અસર ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે. તેમાં વ્યક્તિએ સીધા સૂવાનું હોય છે, હાથ બાજુમાં રિલેક્સ્ડ રહે છે અને હથેળીઓ ખુલ્લી અને ઉપરની તરફ રહે છે. આ દરમિયાન આંખો બંધ રાખવામાં આવે છે. આ મુદ્રા મગજને સંદેશ આપે છે કે શરીર સુરક્ષિત છે. સ્નાયુઓ હળવા થવા લાગે છે અને તણાવ દૂર થવા લાગે છે, શ્વાસ પણ સૌમ્ય બની જાય છે. આ સ્થિતિ પેરાસિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમને સક્રિય કરે છે, જે શરીરને આરામ અને રિકવરીમાં મદદ કરે છે. જો તેનો દરરોજ અભ્યાસ કરવામાં આવે, તો શરીરને સૂતા પહેલા શારીરિક અને માનસિક તણાવ દૂર કરવાની આદત પડી જાય છે, જેનાથી સારી ઊંઘ આવે છે.

સેતુબંધાસન

ફાયદા: સેતુબંધાસન દરમિયાન છાતી વચ્ચે સ્થિર રહે છે અને કરોડરજ્જુ ધીમેથી ખેંચાય છે. શરીરનો વચ્ચેનો ભાગ ઉપર ઉઠાવતી વખતે જ્યારે છાતી ઉપરની તરફ આવે છે, ત્યારે ફેફસાંની ક્ષમતા વધે છે અને ઊંડા શ્વાસ લેવામાં મદદ મળે છે. આનાથી ઓક્સિજનનો પ્રવાહ સુધરે છે, જે ઉર્જાને સંતુલિત કરી થાક દૂર કરે છે. આ આસન થાયરોઇડ ગ્રંથિ પર પણ સકારાત્મક અસર કરે છે, જે શરીરમાં ઊંઘની પેટર્નને સંતુલિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ આસનથી શરીરની જકડન અને તેને કારણે થતો દુખાવો પણ દૂર થાય છે, અને વ્યક્તિ વધુ આરામ અનુભવે છે.

ઉત્થિત બાલાસન

ફાયદા: ઉત્થિત બાલાસનથી શરીરને ખૂબ જ આરામ મળે છે. તેને કરતી વખતે આગળની તરફ ઝૂકવાનું હોય છે અને કપાળ મેટ અથવા કુશન પર ટેકવવાનું હોય છે, જે હળવું દબાણ પેદા કરે છે. આનાથી તણાવ દૂર કરવામાં મદદ મળે છે. પીઠના નીચેના ભાગમાં અને કમરના સાંધામાં જમા થયેલ દિવસભરનો સ્નાયુબદ્ધ તણાવ પણ દૂર થઈ જાય છે. આ મુદ્રામાં શ્વાસ લેવામાં પણ હળવાશ અનુભવાય છે, જેથી ચિંતા (એન્ઝાઈટી) ઓછી થાય છે અને મન શાંત થવા લાગે છે. તે સારી ઊંઘને પ્રોત્સાહન આપે છે.

ભ્રામરી પ્રાણાયામ

ઊંઘ સાથે જોડાણ: ભ્રામરીમાં મોઢું બંધ રાખીને હમિંગ (ગુંજારવ) અવાજ કાઢવામાં આવે છે અને ઊંડો શ્વાસ અંદર લેવામાં આવે છે. આનાથી પેદા થતું કંપન (વાઇબ્રેશન) વેગસ નર્વને સક્રિય કરે છે, જે શરીરને આરામની મુદ્રામાં લઈ જવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ભ્રામરી હૃદયના ધબકારાને સંતુલિત કરવામાં અને વિચારોને રોકવામાં પણ મદદ કરે છે. ચેતાતંત્રને આરામ મળે છે અને ચિંતામુક્ત શરીર ઊંઘવા માટે તૈયાર થવા લાગે છે.

શ્વાસ ધ્યાન

ઊંઘ સાથે જોડાણ: શ્વાસ ધ્યાનમાં વ્યક્તિએ તેના શરીરમાં અંદર આવતા અને બહાર જતા શ્વાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું હોય છે. આ સ્થિતિ તેના વિચારો અને ચિંતાઓને રોકીને મગજને વર્તમાનમાં ખેંચી લાવે છે. 'ઓવરથિંકિંગ'ને કારણે ઊંઘમાં આવતી અડચણો આનાથી દૂર થઈ જાય છે. બ્રેઈન વેવ્સ રિલેક્સ્ડ થવા લાગે છે અને શરીર આરામદાયક ઊંઘના ભાવમાં ડૂબી જવા લાગે છે.

આ યોગિક તકનીકો શરીરને ઊંઘવા માટે મજબૂર નથી કરતી, પરંતુ તેને કુદરતી રીતે એવી અવસ્થામાં ઢાળે છે, જેમાં વ્યક્તિ આરામથી સૂઈ શકે. જો કે આ બધા આસન કોઈ પણ વ્યક્તિ કરી શકે છે, પરંતુ જો તમે કોઈ સ્વાસ્થ્ય સંબંધી વિકાર કે બીમારીથી પીડાતા હોવ, તો તેને કરતા પહેલા એકવાર તમારા ડૉક્ટરની સલાહ જરૂર લો.