દેશમાં દૂધનું ઉત્પાદન ઓછું, અને ઘીનું ઉત્પાદન વધુ... પાંચેય આંગળીઓ ઘીમાં છે કે ચરબીમાં?

આંધ્રપ્રદેશના તિરુપતિ મંદિરના લાડુ પ્રસાદનો મુદ્દો જોર પકડી રહ્યો છે. સીએમ ચંદ્રબાબુ નાયડુએ આરોપ લગાવ્યો છે કે જે ઘીમાંથી લાડુનો પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો તેમાં માછલીના તેલ અને પ્રાણીઓની ચરબીની ભેળસેળ મળી આવી છે. આ ઘટના પછી દેશભરમાં લોકો ઘી કૌભાંડ વિશે વાત કરી રહ્યા છે.  એક સમય હતો જ્યારે લોકો લાંબુ સને સ્વસ્થ્ય આયુષ્ય ભોગવતા લોકો માટે કહેતા હતા કે, આ લોકોએ યુવાનીમાં સારું દૂધ, દહી અને ઘી ખાધું હશે. તેવી જ રીતે, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કોઈ શુભ વાત કહે છે, ત્યારે લોકો કહે છે કે તમારા મોંમાં ઘી-સાકર.  સફળ વ્યક્તિ વિશે એવું કહેવાય છે કે તેની પાંચ આંગળીઓ ઘીમાં હોય છે અને આપણા ભારત વિશે કહેવાય છે કે અહીં દૂધ અને ઘીની નદીઓ વહે છે.

પરંતુ હવે એવું લાગે છે કે આપણા દેશમાં નકલી દૂધ અને નકલી ઘીની નદીઓ વહી રહી છે અને આ નદીમાં તરતું આ નકલી ઘી હવે તિરુપતિ મંદિરના પ્રસાદ સુધી પહોંચી ગયું છે. વિડંબના એ છે કે ભારતમાં સરેરાશ દર 20 દિવસે નકલી અને ભેળસેળવાળા ઘી સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે અને આ ઘી તમારા ઘરના રસોડામાં પણ ઘર કરી ગયું છે, પરંતુ આ ઘી મંદિરના પ્રસાદમાં પહોંચતા આ કૌભાંડની ચર્ચા આજે દરેક દરેક ઘરમાં થઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ થાય છે કે મીઠાઈની દુકાનમાં રાખવામાં આવેલા લાડુનું લેબમાં ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવે તો શું તે લાડુના ઘીમાં પણ એ જ પ્રાણીની ચરબી હોઈ શકે?

આ મુદ્દે કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રી જે.પી. નડ્ડાએ આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી ચંદ્રબાબુ નાયડુ સાથે ફોન પર વાત કરી છે અને એમ પણ કહ્યું છે કે મોદી સરકાર આ સમગ્ર મામલાની ભારતીય ફૂડ સેફ્ટી ઓથોરિટી દ્વારા તપાસ કરાવશે.

હવે FSSAIની ટીમ આ રિપોર્ટની તપાસ કરશે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તિરુપતિ મંદિરમાં પ્રસાદ માટે બનેલા લાડુમાં ડુક્કરની ચરબી, બીફ ફેટ અને માછલીના તેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને આ રિપોર્ટ વિશે પણ ત્રણ મોટી બાબતો સામે આવી છે .

પહેલી વાત- આ રિપોર્ટ લાડુ અને ઘીના સેમ્પલ પર આધારિત છે, જેને આ વર્ષે જુલાઈના પહેલા સપ્તાહમાં ટેસ્ટિંગ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા.

બીજી વાત - આ નમૂનાઓનું પરીક્ષણ ગુજરાતની સરકારી લેબમાં કરવામાં આવ્યું છે, જેનું નામ સેન્ટર ફોર એનાલિસિસ એન્ડ લર્નિંગ ઇન લાઇવસ્ટોક્સ એન્ડ ફૂડ છે. આ લેબ ગુજરાતના આણંદ જિલ્લામાં છે અને તે ભારત સરકારના બોર્ડ દ્વારા સંચાલિત છે, જેનું નામ નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ છે.

ત્રીજી વાત - જે સેમ્પલ ટેસ્ટિંગ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા તે મંદિર કમિટીએ જ આ સરકારી લેબમાં મોકલ્યા હતા અને આ રિપોર્ટ 17 જુલાઈએ જ સાર્વજનિક થઈ ગયો હતો.

જુલાઇમાં રિપોર્ટ આવ્યો તો હવે મુદ્દો કેમ ઉઠાવ્યો?

હવે ઘણા લોકો પૂછી રહ્યા છે કે જ્યારે આ રિપોર્ટ 17 જુલાઈએ આવ્યો, તો પછી મુખ્યમંત્રી ચંદ્રબાબુ નાયડુએ બે મહિના પછી સપ્ટેમ્બરમાં આ મુદ્દો કેમ ઉઠાવ્યો? તો સાચી વાત એ છે કે આંધ્રપ્રદેશ સરકારે જુલાઈ મહિનામાં જ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો અને તેની તપાસ કરીને નબળી ગુણવત્તાનું ઘી મોકલતી ડેરી કંપનીને બ્લેકલિસ્ટ પણ કરી દીધી હતી, પરંતુ આ મામલો હવે સામે આવ્યો કારણ કે મુખ્યમંત્રી ચંદ્રબાબુ નાયડુએ તાજેતરમાં પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન આ અંગે નિવેદન આપ્યું હતું.

તિરુપતિ લાડુને જીઆઈ ટેગ મળ્યો છે

આંધ્ર પ્રદેશનું તિરુપતિ બાલાજી મંદિર ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર ભગવાન વેંકટેશ્વરને સમર્પિત છે, જ્યાં છેલ્લા 300 વર્ષથી દર્શન માટે આવતા હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓને 'લાડુ'નો વિશેષ પ્રસાદ આપવામાં આવે છે અને આ લાડુનેવર્ષ 2014માં  GI ટેગ પણ મળ્યો છે. મતલબ કે તિરુપતિ તિરુમાલાના નામ પર આ લાડુ ફક્ત આંધ્રપ્રદેશના તિરુપતિ મંદિરમાં જ મળી શકે છે અને આ લાડુને અન્ય કોઈ વેચી શકશે નહીં.

લાડુ કેટલા ગ્રામનો છે, તેની કિંમત કેટલી?

એક લાડુનું વજન 175 ગ્રામ છે અને દરેક બેચનો પ્રથમ લાડુ ભગવાન વેંકટેશ્વરને અર્પણ કરવામાં આવે છે અને બાદમાં આ લાડુ ભક્તોમાં પ્રસાદ તરીકે વેચવામાં આવે છે. આમાં, પ્રથમ લાડુ દરેક ભક્તને પ્રસાદ તરીકે મફત આપવામાં આવે છે, જ્યારે જો કોઈ વ્યક્તિ એકથી વધુ લાડુ ખરીદવા માંગે છે, તો તેણે દરેક લાડુ માટે 50 રૂપિયા ચૂકવવા પડશે.  અને તિરુપતિ મંદિરને પૈસા આપવામાં આવે છે. આ લાડુના વેચાણથી દર વર્ષે 500 થી 600 કરોડ રૂપિયાની આવક થાય છે, આ સમગ્ર વિવાદ અહીંથી શરૂ થાય છે.

દર વર્ષે 54 લાખ કિલો ઘી લાડુ માટે વપરાય છે.

આ મંદિરમાં દરરોજ આવતા એક લાખ હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ માટે લગભગ 3 લાખ લાડુ બનાવવામાં આવે છે, જેમાં 15 ટન એટલે કે 15 હજાર કિલોગ્રામ ઘી વપરાય છે. જો આખા વર્ષની વાત કરીએ તો આખા વર્ષમાં મંદિર સમિતિ આ લાડુ બનાવવા માટે 54 લાખ કિલોગ્રામ ઘી વાપરે છે અને આ ઘી અલગ-અલગ કંપનીઓ અને ગૌશાળામાંથી આવે છે. મંદિર સમિતિના ભૂતપૂર્વ સભ્યોનું કહેવું છે કે તેઓએ ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાંથી ખાસ જાતિની સાડા પાંચસો ગાયો ખરીદી છે, જેને તિરુપતિ મંદિરની ગૌશાળામાં રાખવામાં આવી છે અને આ ગાયોના ઘીમાંથી મંદિરના લાડુ બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેની માંગ વધી રહી છે. લાડુ ખૂબ જ મોંઘા હોય છે અને તેને બનાવવા માટે દરરોજ 15 હજાર કિલો ઘીની જરૂર પડે છે. તેથી આ ઘી કેટલીક બહારની કંપનીઓ પાસેથી પણ ખરીદવામાં આવે છે. પ્રસાદના લાડુમાં ભેળસેળની વાર્તા પણ અહીંથી શરૂ થાય છે.

તિરુપતિ મંદિરમાં કેવી રીતે પહોંચ્યું નકલી ઘી?

ડુક્કરની ચરબી, બીફ ફેટ અને માછલીનું તેલ ત્યારે જ લાડુમાં જોવા મળે છે જ્યારે આ લાડુ બનાવવામાં અસલી ઘીની જગ્યાએ નકલી ઘીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય. કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય અને તેની તમામ એજન્સીઓ અને અદાલતોએ પણ તેમના ઘણા નિર્ણયોમાં સ્વીકાર્યું છે કે નકલી અને ભેળસેળયુક્ત ઘીમાં પ્રાણીની ચરબીનો ઉપયોગ થાય છે, જો આ કેસમાં આ ફેટ જોવા મળે તો આ સમગ્ર મામલો 100 ટકા સાચો છે. અહીં તમારા મનમાં પ્રશ્ન થશે કે આ નકલી ઘી તિરુપતિ મંદિરમાં કેવી રીતે પહોંચ્યું? અને આ માટે અગાઉની સરકાર કેવી રીતે જવાબદાર હોઈ શકે? તો આ પ્રશ્નનો જવાબ એ છે કે આ લાડુ બનાવવા માટે જે ડેરી કંપનીઓ પાસેથી ઘી ખરીદવામાં આવે છે, તે જ કમિટીમાંથી ઓનલાઈન ટેન્ડર મેળવે છે, જે આંધ્રપ્રદેશ સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, આ ઓનલાઈન ટેન્ડર દર 6 મહિને બહાર પાડવામાં આવે છે ઘી સપ્લાય કરતી કંપનીઓને કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવે છે અને આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનું સંચાલન મંદિરની એક સમિતિ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જેનું નામ છે. તિરુપતિ તિરુમાલા દેવસ્થાનમ.

જગન રેડ્ડીએ તેના માસાને મોટી જવાબદારી આપી

આ સમિતિની રચના રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી છે અને જ્યારે 2019ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં જગન મોહન રેડ્ડી આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે આ સમિતિની રચના કરી અને તેના અધ્યક્ષ Y.V. Subba Reddy ને જવાબદારી સોંપી. સુબ્બા રેડ્ડી કે જેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય પણ છે. જગન મોહન રેડ્ડીની માતા અને સુબ્બા રેડ્ડીની પત્ની બંને સગી બહેનો છે અને સુબ્બા રેડ્ડી જગન મોહન રેડ્ડીના માસા  છે અને કદાચ આ જ કારણ છે કે વર્ષ 2019માં જ્યારે જગન મોહન રેડ્ડી આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે તિરુપતિ મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે તેમના માસા  સુબ્બા રેડ્ડીને બોર્ડના અધ્યક્ષ બનાવ્યા હતા અને અધ્યક્ષ હોવાને કારણે સુબ્બા રેડ્ડી અને અન્ય સભ્યો નક્કી કરતા હતા કે લાડુ બનાવવા માટે કઈ ડેરી કંપનીઓ પાસેથી ઘી ખરીદવામાં આવશે. નિયમો અનુસાર, આ મંદિર બોર્ડમાં સુબ્બા રેડ્ડીનો કાર્યકાળ 2 વર્ષનો હોવો જોઈતો હતો, પરંતુ જગન મોહન રેડ્ડીએ વર્ષ 2021માં તેમને ફરીથી અધ્યક્ષ નિયુક્ત કર્યા. જેઓ ડેરી કંપનીઓને ઓનલાઈન ટેન્ડર આપતા રહે છે.

નંદિની બ્રાન્ડનું ઘી ખરીદવાનું બંધ કરી અન્ય કંપનીને ટેન્ડર આપ્યું

ટીડીપીનો આરોપ છે કે ગયા વર્ષે મંદિર સમિતિએ કર્ણાટક મિલ્ક ફેડરેશન પાસેથી નંદિની બ્રાન્ડ ઘી ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું હતું અને તેનું ટેન્ડર અન્ય ડેરી કંપનીઓને આપ્યું હતું, જેમાં તમિલનાડુની એક ડેરી કંપનીનું નામ હતું, જેનું ઘી રાજ્યમાં વેચવામાં આવ્યું હતું , વર્તમાન સરકારે તેને બ્લેકલિસ્ટ કરી છે અને એ પણ જણાવ્યું છે કે અગાઉની સરકાર આ ડેરી કંપની પાસેથી માત્ર રૂ. 320 પ્રતિ કિલોના ભાવે ઘી ખરીદતી હતી અને આ ઘી નબળી ગુણવત્તાનું હતું. તિરુપતિ મંદિરના ભૂતપૂર્વ પૂજારીએ પણ દાવો કર્યો છે કે તેમણે પ્રસાદમાં નબળી ગુણવત્તાના ઘીનો ઉપયોગ કરવા અંગે ઘણી વખત ફરિયાદ કરી હતી, પરંતુ મંદિર સમિતિના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષોએ ક્યારેય આ ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લીધી નથી.

દેશમાં ઘી અને દૂધનું ઉત્પાદન થાય છે

ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 23 હજાર કરોડ લિટર દૂધનું ઉત્પાદન થાય છે, જેમાંથી માત્ર 10 ટકા દૂધ ઘી બનાવવા માટે ઉપલબ્ધ છે અને આ 10 ટકા 2300 કરોડ લિટર દૂધ છે અને એક કિલો ઘી બનાવવા માટે 30 લિટર દૂધની જરૂર પડે છે. એટલે કે આટલા દૂધમાંથી એક વર્ષમાં માત્ર 76 કરોડ કિલો ઘી બની શકે છે, જ્યારે આપણા દેશની વસ્તી 145 કરોડ છે અને જો આપણે માની લઈએ કે આ 145 કરોડ લોકોમાંથી અડધા લોકો પણ ખાય છે. ઘી તો તેમને એક વર્ષ માટે માત્ર એક કિલો ઘી મળશે, જ્યારે દરેક વ્યક્તિ એક વર્ષમાં વધુમાં વધુ 4 થી 5 કિલો ઘી વાપરે છે અને તેના પરથી તમે સમજી શકો છો કે આપણા દેશમાં જોઈએ તેટલું દૂધ નથી. આનું કારણ એ છે કે ભેળસેળયુક્ત ઘી પ્રાણીની ચરબીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. અને આ ઘી તમારા ઘરે અને મીઠાઈની દુકાનોમાં પહોંચે છે. 

આ વસ્તુઓનો ઉપયોગ નકલી ઘી બનાવવા માટે થાય છે

અહીં તમારા મનમાં આ પ્રશ્ન પણ હશે કે તિરુપતિ મંદિરના લાડુમાં માત્ર બીફ ટેલો, લાર્ડ અને માછલીનું તેલ જ કેમ જોવા મળે છે? તો તેનું કારણ એ હોઈ શકે છે કે આ વસ્તુઓમાંથી નકલી ઘી બનાવવામાં આવે છે, આ લાર્ડમાં સફેદ પદાર્થ હોય છે જે ડુક્કરની ચરબી ઓગળે ત્યારે બહાર આવે છે. જ્યારે ભેળસેળવાળું ઘી બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેને દાણાદાર બનાવવા અને તેને ઘી જેવું સફેદ પડ અને મુલાયમ બનાવવા માટે પ્રાણીની ચરબીને ઓગાળીને તેમાં ઉમેરવામાં આવે છે અને તેનાથી અસલી અને ભેળસેળયુક્ત ઘી વચ્ચેનો તફાવત દૂર થાય છે. એક કિલો ઘી તૈયાર કરવા માટે 500 ગ્રામ પ્રાણીજ ચરબી, 300 ગ્રામ શુદ્ધ પામ તેલ અને માછલીનું તેલ, 200 ગ્રામ અસલ દેશી ઘી અને 100 ગ્રામ કેમિકલ ભેળવવામાં આવે છે. આ એ જ રસાયણો છે જેના કારણે પ્રાણીજ ચરબીના ઘીમાંથી દેશી ઘીની સુગંધ આવવા લાગે છે અને જ્યારે તમે ઘી ખરીદવા બજારમાં જાઓ છો, ત્યારે તમે જુઓ છો કે તેની સુગંધ, તેનો રંગ, કેટલી સ્મૂધનેસ અને કેટલી દાણાદાર છે? FSSAI અને કેન્દ્રીય ગ્રાહક મંત્રાલયે તેમના અલગ-અલગ અહેવાલોમાં સ્વીકાર્યું છે કે શુદ્ધ દેશી ઘીમાં પ્રાણીની ચરબી હોતી નથી, જ્યારે ભેળસેળવાળું ઘી એ જ ચરબીમાંથી બને છે. એક અંદાજ મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે બનતા ભેળસેળવાળા અને નકલી ઘીમાંથી 5% પણ પોલીસ અને સરકારો પકડી શકતી નથી અને આ બધુ જ નકલી ઘી લોકો સુધી સરળતાથી પહોંચી જાય છે અને હવે કદાચ તે મંદિરના પ્રસાદમાં પણ સામેલ થઈ ગયું છે.