ઈરાનથી એસ. જયશંકર પર આવ્યો ફોન: ટ્રમ્પની ધમકી અને હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે ભારતની સક્રિય કૂટનીતિ

પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભારે તણાવ (Tension) વચ્ચે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ઈરાન, કતાર અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના નેતાઓ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાનને આપવામાં આવેલી છેલ્લી ચેતવણી (Warning) બાદ આ વાતચીત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. 

મુખ્ય ઘટનાક્રમ અને વાતચીતના અંશો

વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે રવિવારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને કતારના વડાપ્રધાન શેખ મોહમ્મદ બિન અબ્દુલરહેમાન બિન જસીમ અલ થાની સાથે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષ (Conflict) પર ચર્ચા કરી હતી.

• ઈરાન સાથે સંવાદ: જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું કે ઈરાનના વિદેશ મંત્રીનો ફોન આવ્યો હતો અને વર્તમાન સ્થિતિ (Current Situation) પર ચર્ચા થઈ હતી. ઈરાની દૂતાવાસે પુષ્ટિ કરી છે કે દ્વિપક્ષીય સંબંધો (Bilateral Relations) અને પ્રાદેશિક વિકાસ પર વાત થઈ છે.

• UAE અને કતાર: વિદેશ મંત્રીએ UAE ના વિદેશ મંત્રી સાથે પણ વાત કરી, જેમાં બદલાતી સ્થિતિ અને વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા (Global Energy Supply) પર તેની અસરો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની 48 કલાકની ચેતવણી

આ રાજદ્વારી હિલચાલ પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું કડક વલણ છે. ટ્રમ્પે ઈરાનને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Strait of Hormuz) ખોલવા માટે 48 કલાકનો સમય આપ્યો છે.

ટ્રમ્પની ધમકી: જો આ દરિયાઈ માર્ગ ફરીથી ખોલવામાં નહીં આવે, તો ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ્સ (Power Plants) અને પુલ (Bridges) ને નષ્ટ કરી દેવામાં આવશે.

ભારત માટે કેમ મહત્વનું છે 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ'?

પર્શિયાની ખાડી અને ઓમાનની ખાડી વચ્ચે આવેલો આ સાંકડો સમુદ્રી માર્ગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો છે:

1. ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security): પશ્ચિમ એશિયા ભારતની ઉર્જા ખરીદીનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જો આ માર્ગ બંધ રહે તો ઈંધણ અને ખાતરની સુરક્ષા (Fertilizer Security) પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.

2. ભાવમાં ઉછાળો: હોર્મુઝના અવરોધને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે તેલ અને ગેસના ભાવમાં તેજી (Price Hike) જોવા મળી છે.

3. ભારતને રાહત: ઈરાને ભારત જેવા મિત્ર દેશોના જહાજોને આ જલમાર્ગમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. તાજેતરમાં જ ભારતનું 9મું જહાજ ‘ગ્રીન આશા’ LPG લઈને હોર્મુઝ પસાર કરી ચૂક્યું છે.