14 હોસ્પિટલોમાં ICU નથી, 12માંથી એમ્બ્યુલન્સ ગાયબ..., CAG રિપોર્ટમાં દિલ્હીના મહોલ્લા ક્લિનિકને લઈ મોટા ખુલાસા

દિલ્હીની આરોગ્ય સેવાઓ અંગે કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG) ના રિપોર્ટમાં ઘણા ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, CAG રિપોર્ટમાં 6 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન દિલ્હીની જાહેર આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીમાં ગંભીર ગેરવહીવટ, નાણાકીય બેદરકારી અને જવાબદારીના અભાવનો પર્દાફાશ થયો છે.

CAG રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દિલ્હીની 14 હોસ્પિટલોમાં ICU નથી, જ્યારે 12 હોસ્પિટલોમાં એમ્બ્યુલન્સ ઉપલબ્ધ નથી અને મોહલ્લા ક્લિનિક્સમાં શૌચાલયની સુવિધા નથી.

CAG રિપોર્ટમાં મોટો ખુલાસો

રિપોર્ટ અનુસાર, કોવિડ-19 નો સામનો કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મળેલા 787.91 કરોડ રૂપિયામાંથી ફક્ત 582.84 કરોડ રૂપિયા જ ખર્ચાયા હતા, જ્યારે બાકીની રકમનો ઉપયોગ થયો ન હતો. આ કારણે, કોરોના સંકટ દરમિયાન આવશ્યક સુવિધાઓની ભારે અછત સર્જાઈ હતી.

દિલ્હીની આરોગ્ય સેવાઓ અંગે કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG) ના રિપોર્ટમાં ઘણા ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, કોવિડ-19 નો સામનો કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મળેલા 787.91 કરોડ રૂપિયામાંથી ફક્ત 582.84 કરોડ રૂપિયા જ ખર્ચાયા હતા, જ્યારે બાકીની રકમનો ઉપયોગ થયો ન હતો. આ કારણે, કોરોના સંકટ દરમિયાન આવશ્યક સુવિધાઓની ભારે અછત સર્જાઈ હતી.

ભંડોળની દેખરેખ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો

રિપોર્ટ અનુસાર, આરોગ્ય કર્મચારીઓની ભરતી અને પગાર માટે મળેલા 52 કરોડ રૂપિયામાંથી 30.52 કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા જ નથી. એ સ્પષ્ટ છે કે સરકારે પૂરતા પ્રમાણમાં આરોગ્ય કર્મચારીઓની ભરતી કરી ન હતી, જેના કારણે લોકોને રોગચાળા દરમિયાન સારવાર મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેવી જ રીતે, દવાઓ, પીપીઈ કીટ અને અન્ય તબીબી પુરવઠા માટે મળેલા રૂ. 119.85 કરોડમાંથી રૂ. 83.14 કરોડ ખર્ચાયા જ નથી.

સરકારી હોસ્પિટલોમાં પથારીની તીવ્ર અછત છે

દિલ્હી સરકારે 2016-17 અને 2020-21 વચ્ચે 32000 નવી પથારી ઉમેરવાનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ ફક્ત 1357  પથારી જ ઉમેરવામાં આવી, જે કુલ લક્ષ્યના માત્ર 4.24% છે. રાજધાનીની ઘણી હોસ્પિટલોમાં પથારીની ભારે અછત જોવા મળી હતી, જ્યાં પથારીની ભરમાર 101% થી 189% સુધી હતી, એટલે કે એક જ પથારી પર બે દર્દીઓ રાખવામાં આવ્યા હતા અથવા દર્દીઓને ફ્લોર પર સારવાર આપવી પડી હતી.

હોસ્પિટલ પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ અને ખર્ચમાં ભારે વધારો

રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે દિલ્હીમાં ત્રણ નવી હોસ્પિટલો બનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ બધા પ્રોજેક્ટ પાછલી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના બાંધકામમાં 5 થી 6 વર્ષનો વિલંબ થયો અને ખર્ચ પણ વધ્યો.

ઇન્દિરા ગાંધી હોસ્પિટલ: 5 વર્ષનો વિલંબ, ખર્ચમાં રૂ. 314.9 કરોડનો વધારો.
બુરારી હોસ્પિટલ: 6 વર્ષનો વિલંબ, ખર્ચમાં રૂ. 41.26 કરોડનો વધારો.
એમએ ડેન્ટલ હોસ્પિટલ (તબક્કો-2): 3 વર્ષ વિલંબિત, ખર્ચમાં રૂ. 26.36 કરોડનો વધારો.

ડોક્ટરો અને સ્ટાફની તીવ્ર અછત છે
-દિલ્હીની સરકારી હોસ્પિટલો અને આરોગ્ય વિભાગોમાં 8,194 જગ્યાઓ ખાલી છે.
-21 % નર્સિંગ સ્ટાફ અને 38 % પેરામેડિકલ સ્ટાફની અછત છે.
-રાજીવ ગાંધી સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ અને જનકપુરી સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલમાં 50-74 % ડોકટરોની અછત જોવા મળી.
-73-69 % સુધીના નર્સિંગ સ્ટાફની ભારે અછત નોંધાઈ હતી.

સર્જરી માટે લાંબી રાહ, ઘણા સાધનો ક્ષતિગ્રસ્ત

લોક નાયક હોસ્પિટલમાં, મોટી સર્જરી માટે 2-3 મહિના અને બર્ન અને પ્લાસ્ટિક સર્જરી માટે 6-8 મહિના રાહ જોવી પડતી હતી.
-ચાચા નેહરુ બાલ ચિકિત્સાાલય (CNBC) ખાતે બાળરોગ સર્જરી માટે 12 મહિનાનો રાહ જોવાનો સમયગાળો.
-CNBC, RGSSH અને JSSH જેવી હોસ્પિટલોમાં ઘણા એક્સ-રે, સીટી સ્કેન અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ મશીનો નિષ્ક્રિય પડ્યા હતા.

આવશ્યક સેવાઓનો અભાવ અને મોહલ્લા ક્લિનિકની ખરાબ હાલત

-27 માંથી 14 હોસ્પિટલોમાં ICU સેવાઓ ઉપલબ્ધ નહોતી.
-16 હોસ્પિટલોમાં બ્લડ બેંકની સુવિધા નહોતી.
-8 હોસ્પિટલોમાં ઓક્સિજન સપ્લાય નહોતો.
-12  હોસ્પિટલોમાં એમ્બ્યુલન્સની સુવિધા નહોતી.
-CATS એમ્બ્યુલન્સ પણ જરૂરી સાધનો વિના ચલાવવામાં આવી રહી હતી.

મોહલ્લા ક્લિનિક્સની સ્થિતિ પણ ખરાબ જોવા મળી:

-21 મોહલ્લા ક્લિનિકમાં શૌચાલય નહોતા.
-15 ક્લિનિક્સમાં પાવર બેકઅપ સુવિધા નહોતી.
-6 ક્લિનિક્સમાં ડોકટરો માટે ટેબલ પણ નહોતા.
-12 ક્લિનિકમાં દિવ્યાંગો માટે કોઈ સુવિધા નહોતી.

CAG રિપોર્ટે દિલ્હીની આરોગ્ય સેવાઓની વાસ્તવિકતા ઉજાગર કરી છે. કોવિડ સમયગાળા દરમિયાન સરકાર તરફથી મળેલા ભંડોળનો યોગ્ય ઉપયોગ ન થવાથી હોસ્પિટલોમાં આવશ્યક સુવિધાઓનો તીવ્ર અભાવ, સ્ટાફની તીવ્ર અછત અને ભ્રષ્ટાચાર તરફ ઈશારો થાય છે. હવે સરકારે જાહેર આરોગ્ય સંબંધિત આ બેદરકારીનો જવાબ આપવો પડશે.