ભારતીય સેનાનો માસ્ટરસ્ટ્રોક! જૂની T-72 ટેન્ક હવે બનશે 'રોબોટિક વોરિયર'!

ભારતીય સૈન્ય ઇતિહાસ અને સંરક્ષણ વ્યૂહરચનામાં એક બહુ મોટો બદલાવ થવા જઈ રહ્યો છે. ભારતીય સેના પોતાના કાફલામાં સામેલ આશરે 2,400 જેટલી જૂની થઈ ગયેલી T-72 ટેન્કોને નિવૃત્ત કરવા કે ભંગારમાં વેચવાને બદલે, તેમને અત્યાધુનિક માનવરહિત લડાયક વાહનો (Unmanned Combat Vehicles)માં બદલવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. આ એ જ ટેન્કો છે જેણે દાયકાઓ સુધી સરહદોની રક્ષા કરી છે, પરંતુ હવે તે 40 વર્ષ જૂની થઈ ચૂકી છે.

અગાઉની યોજનાઓ મુજબ આ ટેન્કોને વર્ષ 2030થી ધીમે-ધીમે સેનામાંથી બહાર કરવાની હતી, પરંતુ હવે આ નવી ઓટોનોમસ (સ્વચાલિત) ટેક્નોલોજી જોડાવાથી આ ટેન્કોનું આયુષ્ય આગામી 15થી 20 વર્ષ એટલે કે વર્ષ 2045થી 2050 સુધી વધી જશે. આ નિર્ણય પાછળની વ્યૂહાત્મક વિચારસરણી એ છે કે ભવિષ્યમાં જ્યાં સૈનિકોના જીવનું જોખમ સૌથી વધુ હશે, ત્યાં આ માણસો વિનાની રોબોટિક ટેન્કોને આગળ કરવામાં આવશે.

આ ટેન્કોનો ઉપયોગ ક્યાં થશે?

• માઇન્સ (બારૂદી સુરંગો) ભરેલા વિસ્તારોને તોડવામાં

• દુશ્મનના વિસ્તારની રેકી (ભાળ મેળવવા) કરવામાં

• ડિકોય (દુશ્મનને છેતરવા કે ભ્રમિત કરવા) તરીકે

• આગળ વધીને હુમલો કરનારી ટુકડીના રૂપમાં

• હાઈ-રિસ્ક હુમલાઓમાં 125mm સ્મૂથબોર તોપથી ફાયરિંગ કરવા માટે

આ અનમેન્ડ (માનવરહિત) ટેન્કો મેન્ડ (માનવસહિત) T-90 ભીષ્મ ટેન્ક અને ભવિષ્યમાં આવનારા FRCV (Future Ready Combat Vehicles) સાથે મળીને કામ કરશે. આને 'મેન્ડ-અનમેન્ડ ટીમિંગ' (MUM-T) કહેવામાં આવે છે. એટલે કે માણસવાળી ટેન્ક અને માણસ વિનાની ટેન્ક સાથે મળીને લડશે.

યુક્રેન યુદ્ધમાંથી મળ્યો પાઠ

યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધે સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ એ સાબિત કરી દીધું છે કે આજના આધુનિક યુગમાં ડ્રોન, એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલો અને ટોપ-એટેક હથિયારોએ પરંપરાગત ટેન્કોને અત્યંત અસુરક્ષિત બનાવી દીધી છે. આવા માહોલમાં ટેન્કની અંદર બેઠેલા ક્રૂ મેમ્બર્સ (સૈનિકો)નો જીવ હંમેશા જોખમમાં રહે છે. ભારતે આ વૈશ્વિક પડકારનો ખૂબ જ સચોટ અને કરકસરભર્યો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે.

સેના પોતાની આ જૂની ટેન્કોમાં એક ખાસ ઓટોનોમસ કીટ ફિટ કરશે, જેનાથી તેને રિમોટ કંટ્રોલ દ્વારા અથવા તો સંપૂર્ણપણે ઓટોમેટેડ મોડમાં ઓપરેટ કરી શકાશે. આનો અર્થ એ છે કે ટેન્ક પોતાની પૂરી મારક ક્ષમતા સાથે દુશ્મન પર હુમલો પણ કરશે અને તેની અંદર કોઈ સૈનિક પણ હાજર નહીં હોય.

ખર્ચ અને ફાયદો

દરેક ટેન્કને અનમેન્ડ બનાવવા માટે આશરે 25 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થશે. જોકે, જૂની ટેન્કોને સ્ક્રેપ (ભંગાર) કરવાને બદલે તેમને નવા સિરેથી ઉપયોગમાં લેવાથી સેનાને બહુ મોટો ફાયદો મળી રહ્યો છે. આ ટેન્કોમાં પહેલેથી જ શક્તિશાળી 125mm તોપ લાગેલી છે. હવે તેમાં સેન્સર્સ, કેમેરા અને ઓટોનોમસ સિસ્ટમ ઉમેરી દેવામાં આવશે.

સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પગલું ભારતીય સેનાને આધુનિક યુદ્ધના પડકારો સામે લડવામાં મજબૂત બનાવશે. જ્યાં ડ્રોન અને સસ્તા એન્ટી-ટેન્ક હથિયારો ખૂબ સામાન્ય થઈ ગયા છે, ત્યાં ચાલક વિનાના ભારે હથિયારોનું હોવું અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે.

શું આ માનવરહિત ટેન્ક ગેમચેન્જર સાબિત થશે?

આ રોબોટિક ટી-72 ટેન્કોને મુખ્યત્વે એવા ઓપરેશન્સ માટે અનામત (રિઝર્વ) રાખવામાં આવશે જ્યાં જોખમનું સ્તર સૌથી વધુ હોય છે. યુદ્ધ દરમિયાન અવારનવાર સૌથી મોટો પડકાર દુશ્મન દ્વારા બિછાવવામાં આવેલી બારૂદી સુરંગો (માઇનફિલ્ડ્સ) પાર કરવાનો હોય છે, જ્યાં ભારે નુકસાનની આશંકા રહે છે. આ માનવરહિત ટેન્કો કોઈપણ માનવીય ડર વગર માઇનફિલ્ડ્સને નષ્ટ કરીને આગળ વધશે અને પાછળ આવી રહેલી સેના માટે સુરક્ષિત રસ્તો તૈયાર કરશે.

આ કાર્યક્રમ માત્ર ટેન્કોને બચાવવાનો નથી, પરંતુ ભવિષ્યની લડાઈની તૈયારીનો એક ભાગ છે. ભારતીય સેના હવે ધીમે-ધીમે 'મેન-મશીન ટીમિંગ' (માણસ અને મશીનની જુગલબંધી) તરફ આગળ વધી રહી છે. આનાથી સૈનિકોને પાછળ સુરક્ષિત રાખીને પણ દુશ્મન પર ભારે હુમલો કરી શકાશે.

સંરક્ષણ મંત્રાલય અને ભારતીય સેનાના આ નિર્ણયથી દેશની સંરક્ષણ ક્ષમતામાં નવી તાકાત આવશે. જૂની T-72 ટેન્કો હવે રોબોટ ટેન્ક બનીને દુશ્મનો માટે મોટો પડકાર બનશે. ભારત આ રીતે પોતાની જૂની સંપત્તિને સ્ક્રેપ (ભંગાર) કરવાને બદલે, તેને નવા યુગના હથિયાર એટલે કે આર્મિંગ રોબોટ્સમાં બદલી રહ્યું છે.