ભારતના જન્મ દરમાં ઘટાડો, શાળાઓમાં પ્રવેશ મેળવતા બાળકોની સંખ્યામાં નોધાયો ઘટાડો
ભારતમાં ગત કેટલાક વર્ષોમાં જન્મ દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે, જેની સીધી
અગાઉ 2022-23માં તે 25.18 કરોડ હતો. આ રીતે, બે વર્ષ પહેલાની સરખામણીમાં, 49 લાખનો ઘટાડો થયો છે. પ્રથમ વખત, 2022-23માં શાળાઓમાં બાળકોના નોંધણીમાં ઘટાડો નોંધવામાં આવ્યો હતો. ગુરુવારે ડેટા જાહેર કરતા, શિક્ષણ મંત્રાલયે પણ ઘટાડાનું કારણ જણાવ્યું. મંત્રાલય કહે છે કે કદાચ આ પરિસ્થિતિ જન્મ દરમાં ઘટાડાને કારણે ઊભી થઈ છે. જો કે, મંત્રાલયે એમ પણ કહ્યું છે કે નવી વસ્તી ગણતરીના ડેટાથી સ્પષ્ટ થશે કે આ ઘટાડો જન્મ દરમાં ઘટાડાને કારણે છે કે બીજું કંઈક. પરંતુ એ વાત ચોક્કસ છે કે જો પૂર્વ-પ્રાથમિક સ્તરે શાળાએ જતા બાળકોની નોંધણીની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે, તો તેનું સ્પષ્ટ કારણ વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં ઘટાડો છે.
સરકારી શાળાઓ તરફનો ઝુકાવ સતત ઘટ્યો
આ આંકડાઓએ ઘણી બાબતો સ્પષ્ટ કરી છે. જેમ કે સરકારી શાળાઓ તરફનો ઝુકાવ સતત ઘટી રહ્યો છે અને લોકો ફક્ત ખાનગી શાળાઓમાં બાળકોને શિક્ષણ આપવાને મહત્ત્વ આપી રહ્યા છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી, સરકારી શાળાઓમાં નોંધણીની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે, જ્યારે ખાનગી શાળાઓમાં આ આંકડો વધી રહ્યો છે. 2024-25માં સરકારી શાળાઓમાં ફક્ત 12.16 કરોડ નોંધણી થઈ છે. આ ઉપરાંત, ખાનગી શાળાઓમાં આ સંખ્યા 9.59 કરોડ છે. 2022માં, ખાનગી શાળાઓમાં જતા બાળકોની સંખ્યા 8.42 કરોડ હતી. તે જ સમયે, સરકારી શાળાઓનો આંકડો 12.75 કરોડ હતો. આ રીતે, સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશની સંખ્યામાં 59 લાખનો ઘટાડો થયો.
વસ્તી વિષયક વૈજ્ઞાનિકો સતત પુનરાવર્તન કરી રહ્યા છે કે ભારતમાં જન્મ દર હવે ઘટી રહ્યો છે. તેની અસર આગામી બે દાયકા સુધી બહુ દેખાશે નહીં, પરંતુ 2050 સુધીમાં પરિસ્થિતિ ઘણી બદલાઈ શકે છે. એટલું જ નહીં, આ સદીના અંત સુધીમાં ભારતમાં પણ વસ્તીમાં ઘટાડો થવાની ધારણા છે. શિક્ષણ મંત્રાલયનો આ ડેટા એ પણ દર્શાવે છે કે મોટી સંખ્યામાં પરિવારો વસ્તી વધારવા માંગતા નથી. મોંઘા શિક્ષણ, તબીબી સારવાર અને અન્ય સમસ્યાઓને કારણે, લોકો ઓછા બાળકો પેદા કરવામાં રસ ધરાવે છે.
