‘મહિલા માત્ર આજ્ઞાકારી પત્ની બની રહે’ તેવી અપેક્ષા અસ્વીકાર્ય: SCની મોટી ટિપ્પણી

નવી દિલ્હી: Supreme Court of Indiaએ એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે પત્ની પોતાનું કરિયર (career) બનાવે અથવા વ્યાવસાયિક સપનાઓ (professional ambitions) પૂર્ણ કરવા પ્રયત્ન કરે તો તેને વૈવાહિક ક્રૂરતા (marital cruelty) કહી શકાય નહીં. કોર્ટએ નીચલી અદાલતો (lower courts)ની ટિપ્પણીઓને “રૂઢિવાદી” (conservative) અને “ચિંતાજનક” ગણાવી હતી.

જસ્ટિસ Vikram Nath અને જસ્ટિસ Sandeep Mehtaની બેન્ચે કહ્યું કે આજના સમયમાં કોઈ મહિલાએ પોતાનું કરિયર છોડી માત્ર “આજ્ઞાકારી પત્ની” (obedient wife)ની ભૂમિકામાં જ રહેવી જોઈએ એવી અપેક્ષા સ્વીકાર્ય નથી.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

મહિલા એક લાયક ડેન્ટિસ્ટ (dentist) હતી અને વર્ષ 2009માં તેમની એક આર્મી ઓફિસર (Army officer) સાથે લગ્ન થયા હતા. લગ્ન બાદ તેમણે પુણે (Pune)માં ડેન્ટલ ક્લિનિક (dental clinic) શરૂ કર્યું હતું. જોકે, પતિની પોસ્ટિંગ (posting)ને કારણે તેમને કારગિલ (Kargil) જવું પડ્યું હતું.

પછી ગર્ભાવસ્થા (pregnancy) અને દીકરીની ગંભીર તબિયતને ધ્યાનમાં રાખીને મહિલા અમદાવાદ (Ahmedabad) પરત આવી હતી, જ્યાં તેમણે ફરીથી પોતાની ડેન્ટલ પ્રેક્ટિસ (dental practice) શરૂ કરી હતી.

ફેમિલી કોર્ટ (Family Court) અને બાદમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટ (Gujarat High Court)એ પતિ અને સાસરિયાઓની મંજૂરી વગર ક્લિનિક શરૂ કરવાનું “ક્રૂરતા” અને “ત્યાગ” (desertion) ગણાવ્યું હતું.

સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?

સુપ્રીમ કોર્ટે આ તમામ ટિપ્પણીઓને સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય ગણાવી હતી. કોર્ટએ કહ્યું કે લગ્ન પછી પણ મહિલાની પોતાની ઓળખ (identity) અને સ્વતંત્રતા (independence) યથાવત રહે છે. પત્નીને માત્ર પતિના ઘરના સહાયક ભાગ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.

કોર્ટએ વધુમાં જણાવ્યું કે પતિ-પત્ની બંનેએ એકબીજાના સપનાઓ (dreams) અને કરિયરનું સન્માન કરવું જોઈએ. જો આવી સ્થિતિ કોઈ પુરુષ સાથે હોત, તો કદાચ તેને પત્નીના કરિયર માટે પોતાનું કરિયર છોડવાની અપેક્ષા ન રાખવામાં આવી હોત.

બેન્ચે ટિપ્પણી કરી કે “એક આર્મી ઓફિસરની પત્ની પોતાનું ડેન્ટિસ્ટ કરિયર આગળ વધારવા વિચારી પણ ન શકે” એવી માનસિકતા સામંતવાદી (feudal mindset) અને પછાત  વિચારસરણી દર્શાવે છે.

છતાં છૂટાછેડા યથાવત

જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે “ક્રૂરતા” અને “ત્યાગ”ના નિષ્કર્ષોને રદ કર્યા, પરંતુ બંને વચ્ચેનો સંબંધ સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયો હોવાનું માનીને છૂટાછેડા (divorce)નો નિર્ણય યથાવત રાખ્યો હતો.

કોર્ટએ પતિની તે માંગ પણ ફગાવી દીધી જેમાં પત્ની વિરુદ્ધ ખોટી સાક્ષી (false testimony) માટે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ આ માંગ વ્યક્તિગત બદલો (personal revenge) જેવી લાગી રહી હતી.