પંજાબ કોંગ્રેસમાં પણ થવા જઈ રહ્યો છે મોટો ફેરબદલ? ચૂંટણી પહેલાં ફરી વધી જૂથબંધી!

પંજાબમાં આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણી (Assembly elections) પહેલાં કોંગ્રેસ પાર્ટીમાં આંતરિક કલહ અને જૂથબંધી (Factionalism) ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે. હાઇકમાન્ડ દ્વારા રાજ્યના નેતૃત્વમાં ફેરબદલ કરવા માટે ચાલી રહેલી કવાયત (Review plan) ના કારણે વિવાદ ઉકેલાવાને બદલે નેતાઓમાં કન્ફ્યુઝન અને આંતરિક મતભેદો વધુ ઘેરા બન્યા છે. રાજ્યના ટોચના હોદ્દેદારોના ઇન્ટરવ્યુ અને સતત યોજાતી સમીક્ષા બેઠકોને કારણે પંજાબ કોંગ્રેસ ફરી એકવાર અલગ-અલગ જૂથોમાં વહેંચાઈ ગઈ છે.

બદલાવની જરૂર કેમ પડી? (Why the Need for Change?)

પંજાબ કોંગ્રેસના વર્તમાન માળખાની સમીક્ષા (Review) કરવા માટે પાર્ટીએ એક વિશેષ સમિતિની રચના કરી છે. નેતૃત્વ બદલવા પાછળના મુખ્ય કારણોમાં

સામાજિક અસંતુલન: હાલમાં પંજાબ કોંગ્રેસનું માળખું એકતરફી દેખાઈ રહ્યું છે. પાર્ટીના પ્રદેશ પ્રમુખ (State President) અને વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા (Leader of Opposition - LoP) બંને મહત્વના હોદ્દા એક જ સમુદાય (જાટ શિખ) પાસે છે.

ભૂતકાળની હારની અસર: ૨૦૨૨ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ની પ્રચંડ લહેર સામે કોંગ્રેસ ૧૧૭માંથી માત્ર ૧૮ બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ હતી. એ ભયાનક હાર બાદ ઉતાવળમાં આ નિમણૂકો કરવામાં આવી હતી.

પરંપરાગત ફોર્મ્યુલા: કોંગ્રેસ હંમેશા પંજાબમાં દલિત અને હિન્દુ ચહેરાઓને પણ સંગઠનમાં મહત્વની જવાબદારી આપતી આવી છે. આ જ સામાજિક સંતુલન (Social balance) જાળવવા માટે હવે ફેરફાર જરૂરી બન્યો છે.

નોંધનીય છે કે, તાજેતરમાં જ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ પણ એક અગ્રણી જાટ શિખ નેતા સરદાર કેવલ સિંહ ધિલ્લોનને પંજાબ ભાજપના નવા પ્રદેશ પ્રમુખ નિયુક્ત કર્યા છે.

સમયને લઈને નેતાઓમાં નારાજગી (Concerns over Timing)

પાર્ટીના જ ઘણા પદાધિકારીઓનું માનવું છે કે ચૂંટણીના આટલા ઓછા સમય પહેલાં આટલો મોટો ફેરબદલ (Reshuffle) કરવો આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે. જો ટોચનું નેતૃત્વ બદલાશે તો છેલ્લા ૪ વર્ષથી વર્તમાન લીડરશિપ સાથે કામ કરી રહેલા પાયાના કાર્યકરો અને હોદ્દેદારો વચ્ચેનું તાલમેલ બગડશે. આમ આદમી પાર્ટીનો મુકાબલો કરવા માટે કોંગ્રેસનું એકજૂથ (United) રહેવું સૌથી વધુ જરૂરી છે, જ્યારે આ કવાયતથી પક્ષ વિખેરાઈ રહ્યો છે.

રાહુલ ગાંધીની ડેમેજ કંટ્રોલ બેઠક (Damage Control Meeting)

આ વિવાદ વચ્ચે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ દિલ્હીમાં સોનિયા ગાંધીના નિવાસસ્થાન '10, જનપથ' ખાતે પંજાબના ૫ વરિષ્ઠ નેતાઓ સાથે મહત્વની બેઠક કરી હતી. આ બેઠકમાં પંજાબ કોંગ્રેસના પ્રમુખ અમરિંદર સિંહ રાજા વડિંગ, પ્રતાપ સિંહ બાજવા, પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ચરણજીત સિંહ ચન્ની, સુખજિંદર સિંહ રંધાવા અને વિજય ઇન્દર સિંગલા હાજર રહ્યા હતા. રાહુલે નેતાઓને જૂથબંધી ભૂલીને એકસાથે ચૂંટણી લડવા જણાવ્યું અને દાવો કર્યો કે પંજાબમાં કોંગ્રેસ પાસે વાપસીની 'ખૂબ સારી તક' (Very good chance) છે.

કોંગ્રેસ સામે ધર્મસંકટ (The Dilemma)

કોંગ્રેસ અત્યારે બેધારી તલવાર પર ઊભી છે. જો પાર્ટી વર્તમાન નેતૃત્વ સાથે જ આગળ વધે છે, તો તેના પર સામાજિક સંતુલન ન જાળવવાનો આરોપ લાગશે. અને જો ચૂંટણીના આરે નેતૃત્વ બદલશે, તો આંતરિક બળવો અને જૂથબંધી પાર્ટીને વધુ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

પંજાબ કોંગ્રેસનો આ આંતરિક કલહ આગામી ચૂંટણીમાં પાર્ટીની વૂહરચના (Electoral strategy) ને પ્રભાવિત કરી શકે છે. હાઇકમાન્ડ આ ધર્મસંકટમાંથી કેવો રસ્તો કાઢે છે અને પંજાબના વરિષ્ઠ નેતાઓને કેવી રીતે એક તાંતણે બાંધી રાખે છે, તેના પર જ કોંગ્રેસનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.