ગાંધીનગર અક્ષરધામ હુમલો: 33 લોકોના મોત, 24 વર્ષ બાદ પણ ગુનેગાર કોણ? સવાલ યથાવત
છેલ્લું અપડેટ : 24 Sept 2026
24 સપ્ટેમ્બર 2002ના રોજ ગાંધીનગરના સ્વામિનારાયણ અક્ષરધામ મંદિર પર થયેલા આતંકી હુમલાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો હતો. મંદિર પરિસરમાં થયેલા આ હુમલામાં 33 લોકોનાં મોત થયા હતા, જેમાં એક નેશનલ સિક્યુરિટી ગાર્ડ (NSG) કમાન્ડોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. બે સશસ્ત્ર આતંકવાદીઓએ મંદિર પરિસરમાં ગોળીબાર કર્યો હતો. બાદમાં સુરક્ષા દળોએ ઓપરેશન હાથ ધરી બંને હુમલાખોરોને ઠાર કર્યા હતા.
હુમલા બાદ શરૂ થઈ હતી લાંબી તપાસ
હુમલા બાદ ગુજરાત ક્રાઇમ બ્રાન્ચ અને અન્ય તપાસ એજન્સીઓએ સમગ્ર કેસની તપાસ શરૂ કરી હતી. તપાસ દરમિયાન અનેક લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમની સામે આતંકવાદી હુમલાના કાવતરામાં સામેલ હોવાના આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા.
કેસમાં છ આરોપીઓને અંતે મુખ્ય આરોપી તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા તેમને ગંભીર સજા ફટકારવામાં આવી હતી. આ ચુકાદા સામે અપીલની લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા ચાલી હતી. અક્ષરધામ કેસમાં આરોપીઓની ધરપકડ અને ત્યારબાદની કાનૂની કાર્યવાહી વર્ષો સુધી ચર્ચામાં રહી હતી.
2014માં સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો
મે 2014માં સુપ્રીમ કોર્ટે અક્ષરધામ હુમલા કેસમાં મૃત્યુદંડ સહિતની સજા ભોગવી રહેલા છ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. આ ચુકાદા સાથે વર્ષોથી ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈમાં મોટો વળાંક આવ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસ અને પુરાવા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. અદાલતના ચુકાદા બાદ અગાઉ દોષિત ઠેરવાયેલા લોકો સામેના આરોપો ટકી શક્યા નહોતા. ચાંદ ખાન, આદમ અજમેરી અને મુફ્તી અબ્દુલ કયૂમ સહિતના આરોપીઓ પણ નિર્દોષ જાહેર થયેલા લોકોમાં સામેલ હતા.
ચાંદ ખાન પર શું આરોપ હતો?
ચાંદ ખાન ઉર્ફે શાન સામે આરોપ હતો કે તેણે આતંકવાદીઓને વાહન ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ કરી હતી અને વાહનમાં હથિયારો છુપાવવા માટે જગ્યા બનાવવામાં આવી હતી. આરોપ મુજબ આ વાહન દ્વારા આતંકવાદીઓને જમ્મુથી અક્ષરધામ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.
ચાંદ ખાનને આ કેસમાં લાંબા સમય સુધી જેલમાં રહેવું પડ્યું હતું. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ તેને આ કેસમાં નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
આદમ અજમેરી પર શું આરોપ હતા?
આદમ સુલેમાન અજમેરી સામે એવો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે તેણે આતંકવાદીઓને ગાંધીનગરમાં મંદિરની રેકી કરાવવામાં મદદ કરી હતી. તપાસ એજન્સીઓએ તેને હુમલાના કાવતરામાં સામેલ હોવાનું જણાવ્યું હતું.
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ થયેલા પુરાવાની તપાસ બાદ તેને પણ નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. અક્ષરધામ હુમલા કેસમાં અગાઉ દોષિત ઠેરવાયેલા લોકોની કાનૂની સ્થિતિ આ ચુકાદા બાદ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ હતી.
મુફ્તી અબ્દુલ કયૂમ સામે શું આરોપ હતો?
મુફ્તી અબ્દુલ કયૂમ સામે એવો આરોપ હતો કે આતંકવાદીઓ પાસેથી મળી આવેલી કેટલીક ચિઠ્ઠીઓ તેણે લખી હતી. આ ઉપરાંત આતંકવાદીઓને મદદ કરવા અને દેશવિરોધી કાવતરામાં સામેલ હોવાના આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પુરાવાની તપાસ દરમિયાન આ દાવાઓ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હતા. અંતે કયૂમને પણ નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. બાદમાં તેમણે જેલમાં વિતાવેલા વર્ષો અને પોતાના અનુભવ વિશે જાહેરમાં વાત કરી હતી.
હુમલાખોરો કોણ હતા?
અક્ષરધામ હુમલામાં બે સશસ્ત્ર આતંકવાદીઓ મંદિર પરિસરમાં ઘૂસ્યા હતા અને અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો હતો. સુરક્ષા દળોએ લાંબા ઓપરેશન બાદ બંનેને ઠાર કર્યા હતા. આ ઓપરેશન દરમિયાન એનએસજી કમાન્ડોએ મોટી સંખ્યામાં લોકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢ્યા હતા, પરંતુ હુમલામાં 33 લોકોનાં મોત થયા હતા.
હુમલા પાછળ કોણ હતું અને સમગ્ર કાવતરું કેવી રીતે રચાયું હતું તે અંગે તપાસ એજન્સીઓએ અલગ-અલગ દાવા કર્યા હતા. જોકે, જે લોકો સામે કેસ ચલાવવામાં આવ્યો હતો તેમની સામેના પુરાવા સુપ્રીમ કોર્ટની કસોટી પર ટકી શક્યા નહોતા.
સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ તપાસ પર ઉઠ્યા સવાલ
અક્ષરધામ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ તપાસની પદ્ધતિ અને પુરાવા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઉઠ્યા હતા. અદાલત દ્વારા આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા બાદ આ કેસ ભારતીય ફોજદારી ન્યાયવ્યવસ્થામાં તપાસની ગુણવત્તા અને પુરાવાની વિશ્વસનીયતા અંગેની ચર્ચામાં મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બન્યો હતો.
ભારતીય ન્યાયવ્યવસ્થામાં માત્ર આરોપ અથવા તપાસ એજન્સીના દાવાના આધારે સજા થઈ શકતી નથી. આરોપ સાબિત કરવા માટે કોર્ટ સમક્ષ વિશ્વસનીય અને કાયદેસર પુરાવા રજૂ કરવા જરૂરી હોય છે.
24 વર્ષ બાદ પણ અક્ષરધામ હુમલો યાદોમાં
24 સપ્ટેમ્બર 2002ના હુમલાને આજે 24 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. આ હુમલો ગુજરાતના સૌથી ગંભીર આતંકી હુમલાઓમાંનો એક રહ્યો છે. 33 લોકોનાં મોત અને અનેક લોકોના ઘાયલ થવાની આ ઘટના આજે પણ લોકોની યાદોમાં જીવંત છે.
આ કેસનો કાનૂની ઇતિહાસ એ પણ દર્શાવે છે કે આતંકવાદ જેવા ગંભીર ગુનામાં તપાસ ઝડપથી પૂર્ણ કરવા જેટલું જ મહત્વ પુરાવાની ચોકસાઈ અને વિશ્વસનીયતાનું છે. અક્ષરધામ હુમલામાં આરોપીઓની સજા અને ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિર્દોષ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા આ બાબતને ખાસ રીતે સામે લાવે છે.
