Aaka Space; દેશમાં પહેલીવાર ગુજરાતમાં લોન્ચ કરશે દેશનું સૌપ્રથમ અંડરવોટર સ્પેસ મિશન

ભારત અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે નવી સિદ્ધિ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. હવે ગુજરાતમાં ભારતનું પ્રથમ પાણીની અંદર માનવ અંતરિક્ષ ઉડાનના અનુભવ જેવું પરીક્ષણ (Underwater Human Spaceflight Analog Mission) હાથ ધરવાની યોજના બનાવવામાં આવી છે. ખાનગી કંપની આકા સ્પેસ (Aaka Space) દ્વારા આયોજિત આ મિશનનો હેતુ અંતરિક્ષયાત્રીઓ અવકાશમાં અનુભવે છે તેવા પડકારોનો પાણીની અંદર અભ્યાસ કરવાનો છે. આ પરીક્ષણ ભારતના ગગનયાન અને ભવિષ્યના સમુદ્રયાન મિશન માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

ગુજરાતમાં ડિસેમ્બરમાં પ્રથમ પરીક્ષણ

આકા સ્પેસે આ મિશનને બે તબક્કામાં યોજવાની યોજના બનાવી છે. પ્રથમ તબક્કામાં ડિસેમ્બર 2026માં ગુજરાતમાં નિયંત્રિત વાતાવરણમાં 24 કલાકનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ માર્ચ 2027માં 72 કલાકનું બીજું પરીક્ષણ યોજાશે. જોકે, બીજા તબક્કા માટે સ્થળ હજી નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી.

કંપની અગાઉ લદ્દાખમાં માનવ સમાન પરિસ્થિતિઓમાં અભ્યાસ કરતું મિશન (Human Analog Mission) હાથ ધરી ચૂકી છે. હવે પાણીની અંદર વિશેષ રહેઠાણ (Underwater Habitat) તૈયાર કરીને અંતરિક્ષયાત્રીઓ માટે જરૂરી તાલીમ અને સંશોધન કરવામાં આવશે.

અંતરિક્ષ જેવી પરિસ્થિતિનો પાણીની અંદર અનુભવ

પાણીની અંદરનું વાતાવરણ અંતરિક્ષની કેટલીક પરિસ્થિતિઓનું અનુકરણ કરવા માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. અહીં મર્યાદિત જગ્યામાં રહેવું, બહારની દુનિયાથી અલગ રહેવું, જીવન ટકાવી રાખતી ટેક્નોલોજી (Life-Support Systems) પર આધાર રાખવો અને ઓછી હિલચાલ જેવી પરિસ્થિતિઓનો અનુભવ થાય છે.

આવા વાતાવરણમાં માનવીના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરોનો અભ્યાસ કરી શકાય છે. તેમાં હૃદયની કામગીરી, શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા, થાક, તણાવ, ઊંઘની પદ્ધતિ અને વિચારવાની ક્ષમતા જેવા પાસાંનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું પ્રમાણ વધી જાય અને તેનું યોગ્ય નિયંત્રણ ન થાય ત્યારે માનવીની કામગીરી પર કેવી અસર થાય છે તે સમજવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

ગગનયાન અને સમુદ્રયાન મિશનને મળશે મદદ

આકા સ્પેસનાં સ્થાપક અને મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) આસ્થા ઝાલાના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત ગગનયાન કાર્યક્રમ દ્વારા માનવને અંતરિક્ષમાં મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ભવિષ્યમાં ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (Bharatiya Antariksh Station) સ્થાપવાની પણ મહત્વાકાંક્ષા છે. આવા લાંબા ગાળાના મિશન માટે અંતરિક્ષયાત્રીઓની તાલીમ અને માનવીની કાર્યક્ષમતાના સંશોધનની જરૂરિયાત વધશે.

આ પરીક્ષણો આગામી સમુદ્રયાન મિશન માટે પણ ઉપયોગી બનશે. આ પ્રોજેક્ટમાં ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) સાથે ભાગીદારી ઉપરાંત ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) સાથે પણ કરાર કરવાની યોજના છે.

ભારત માટે નવી સંશોધન તક

પાણીની અંદર એન્જિનિયરિંગ અને માનવ અંતરિક્ષ ઉડાનના સંશોધનને જોડતું આ મિશન ભારતમાં અત્યંત પડકારજનક વાતાવરણમાં સંશોધન માટે નવી તક ઊભી કરી શકે છે. આ પરીક્ષણોના પરિણામો ભવિષ્યમાં અંતરિક્ષયાત્રીઓની તૈયારી, સુરક્ષા અને લાંબા સમય સુધી મર્યાદિત વાતાવરણમાં રહેવાની ક્ષમતા સમજવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.