Mehul Choksi કોણ છે, અને તે શું ધંધો કરતો હતો, તેની ધરપકડ કેમ કરવામાં આવી?

Mehul Choksi: ભાગેડુ ભારતીય ઉદ્યોગપતિ મેહુલ ચોકસીની શનિવારે સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) ના આદેશ પર બેલ્જિયમ પોલીસે ધરપકડ કરી હતી. તેમના ભત્રીજા નીરવ મોદી સાથે મળીને, PNB સાથે રૂ. 14000 કરોડથી વધુની છેતરપિંડી કરવાનો આરોપ છે, જે ભારતીય બેંકિંગના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું કૌભાંડ હતું. 

Mehul Choksi કોણ છે 

Mehul Choksi એક ભારતીય ઉદ્યોગપતિ છે જે લાંબા સમયથી હીરાના વેપાર સાથે સંકળાયેલા હતા. Mehul Choksi એક હીરા વેપારી હતો જે ગીતાંજલી જેમ્સ લિમિટેડ નામની કંપનીનો માલિક હતો. આ કંપની હીરા અને ઝવેરાતના વેપારમાં અગ્રણી માનવામાં આવતી હતી અને ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશોમાં તેના શોરૂમ હતા. ચોક્સીનો વ્યવસાય ઝવેરાતની ડિઝાઇન, ઉત્પાદન અને વેચાણ સાથે સંકળાયેલો હતો. એક સમયે તેમની ગણતરી ભારતના અગ્રણી ઝવેરીઓમાં થતી હતી.

વ્યવસાયની શરૂઆત 
મેહુલ ચોકસીએ પોતાના પિતાની નાની જ્વેલરીની દુકાનથી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી પરંતુ સમય જતાં તેણે તેને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીમાં ફેરવી દીધી. તેમની કંપની ગીતાંજલિ ગ્રુપ પાસે ઘણી લોકપ્રિય બ્રાન્ડ્સ છે જેમ કે:-

• નક્ષત્ર
• અસ્મી
• ગિલી
• માયા
• ડાયના

આ બ્રાન્ડ્સની જાહેરાતોમાં બોલિવૂડના ઘણા મોટા સ્ટાર્સ જોવા મળ્યા હતા. ભારત ઉપરાંત, તેમનો વ્યવસાય અમેરિકા, મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા સુધી વિસ્તર્યો હતો.

તેમનું નામ વિવાદમાં કેવી રીતે આવ્યું?

મેહુલ ચોકસીનું નામ 2018 માં ચર્ચામાં આવ્યું જ્યારે પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) માં 14,000 કરોડ રૂપિયાના કૌભાંડનો ખુલાસો થયો. આ કૌભાંડમાં ચોકસીના ભત્રીજા નીરવ મોદીનું નામ પણ સામે આવ્યું હતું. તપાસ એજન્સીઓએ જણાવ્યું હતું કે બંનેએ બેંક અધિકારીઓ સાથે મળીને નકલી લેટર ઓફ અંડરટેકિંગ (LoU) દ્વારા વિદેશી બેંકો પાસેથી લોન લીધી હતી અને તેને ચૂકવી ન હતી. કૌભાંડનો પર્દાફાશ થાય તે પહેલાં જ મેહુલ ચોકસી ભારત છોડીને ભાગી ગયો હતો. પાછળથી એવું બહાર આવ્યું કે તેણે એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડાની નાગરિકતા લીધી હતી અને ત્યાં છુપાઈ રહ્યો હતો. ભારત સરકારે તેમને ભાગેડુ આર્થિક ગુનેગાર જાહેર કર્યા હતા અને એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) અને CBI દ્વારા તેમની સામે અનેક કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા.

મેહુલ ચોક્સી રહસ્યમય સંજોગોમાં એન્ટિગુઆથી ગાયબ થયા બાદ 2021 માં ડોમિનિકામાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને કથિત રીતે ડોમિનિકામાં પકડાયો હતો. એવું માનવામાં આવતું હતું કે તે દેશ છોડીને ક્યુબા ભાગી જવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો પરંતુ રસ્તામાં જ તેને પકડી લેવામાં આવ્યો. ભારત સરકારે તાત્કાલિક ડોમિનિકા સરકારનો સંપર્ક કર્યો અને ચોક્સીને ભારત પાછા લાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી, પરંતુ કાનૂની ગૂંચવણોને કારણે આ શક્ય બન્યું નહીં. ચોકસીએ પોતાની ધરપકડને અપહરણ ગણાવી છે અને દાવો કર્યો છે કે તેને બળજબરીથી ડોમિનિકા લાવવામાં આવ્યો હતો. આ બાબતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ઘણી ચર્ચા થઈ.

 હવે આગળ શું?
ભારત સરકાર હજુ પણ મેહુલ ચોકસીના પ્રત્યાર્પણનો પ્રયાસ કરી રહી છે.  અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે 2 અબજ ડોલરના પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) કૌભાંડના મુખ્ય આરોપી 65 વર્ષીય ઉદ્યોગપતિને ભારત પ્રત્યાર્પણ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. ભારતની બેલ્જિયમ સાથે પ્રત્યાર્પણ સંધિ છે અને ત્યાંના અધિકારીઓએ ભારતીય અધિકારીઓ પાસેથી ઔપચારિક પ્રત્યાર્પણ વિનંતી કરી છે.