SEBIનો મોટો નિર્ણય: 1 ઓક્ટોબરથી ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ પર નવી ઇન્ટ્રાડે મર્યાદા લાદવામાં આવશે, જાણો દંડથી કેવી રીતે બચવું?

SEBI 1 ઓક્ટોબરથી ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સમાં ઇન્ટ્રાડે પોઝિશન મર્યાદા લાગુ કરશે. વેપારીઓની નેટ પોઝિશન 5,000 કરોડ રૂપિયા અને ગ્રોસ પોઝિશન 10,000 કરોડ રૂપિયા સુધી મર્યાદિત રહેશે. દિવસમાં ચાર વખત મોનિટરિંગ કરવામાં આવશે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન તપાસ, દંડ અને વધારાની સુરક્ષા ડિપોઝિટ તરફ દોરી શકે છે.

જો તમે કે તમારી કંપની દિવસભર મોટા પ્રમાણમાં ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સની લે વેચ કરો છો તો હવે થોડા સતર્ક થઈ જજો. બજાર નિયમનકાર સિક્યોરિટીઝ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) વેપારમાં પારદર્શિતા અને જોખમ નિયંત્રણને મજબૂત બનાવવા માટે એક નવી સિસ્ટમ લાગુ કરવા જઈ રહ્યું છે.

1 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવનારા આ નવા નિયમો હેઠળ, વેપારીઓ - ખાસ કરીને મોટી સંસ્થાઓ, પ્રોપ ડેસ્ક અને જેઓ સમાપ્તિ દિવસે મોટી પોઝિશન લે છે - તેઓ હવે નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ ઇન્ટ્રાડે પોઝિશન લઈ શકશે નહીં. SEBIએ આ માટે એક નવો માપદંડ પણ નક્કી કર્યો છે, જેને 'ફ્યુચર ઇક્વિવેલેન્ટ (FutEq)' કહેવામાં આવે છે. તેની મદદથી, વિકલ્પો અને ફ્યુચર્સ બંનેને સમાન સ્કેલ પર માપી શકાય છે, જે પોઝિશન્સનું નિરીક્ષણ અને નિયંત્રણ સરળ બનાવશે.

દિવસમાં ચાર વખત થશે મોનિટરિંગ

હવે દરેક ટ્રેડિંગ સંસ્થા એટલે કે ટ્રેડિંગ એન્ટિટિમે મહત્તમ 5000 કરોડ સુધીની નેટ પોઝિશન (લોંગ અને શોર્ટને ઓફ સેટ કર્યા બાદ) અને 10,000 કરોડ સુધીની ગ્રોસ પોઝિશન (લોંગ અને શોર્ટ ને અલગ અલગ ગણતા) લેવાની પરવાનગી હશે. SEBIનો આ નવો નિયમ એ 1 ઓક્ટોબર 2025થી ઇન્ડેક્સ ઓપ્શનની ઇન્ટ્રા ડે ટ્રેડિંગ પર લાગુ થશે. 

SEBIએ તમામ સ્ટોક એક્સચેન્જોને દિવસમાં ઓછામાં ઓછા ચાર વખત ટ્રેડર્સની પોઝિશનની રેન્ડમ તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આમાંથી એક વખત તપાસ બપોરે 2:45થી 3:30 વાગ્યાની વચ્ચે થવી જોઈએ, કારણ કે સમાન્ય રીતે આ સમયે એક્સપાયરી સંબંધિત ટ્રેડિંગ ઝડપી થઈ જાય છે. દરેક તપાસના સમયે ઇન્ડેક્સ ભાવના આધારે પોઝિશન વેલ્યુની ગણતરી કરવામાં આવશે.

આ નિર્ણય કેમ લેવામાં આવ્યો?

SEBIએ કહ્યું છે કે તાજેતરના સમયમાં કેટલાક વેપારીઓએ એક્સપાયરીના દિવસોમાં ખૂબ મોટા અને આક્રમક ટ્રેડિંગ કર્યા છે, જેના કારણે બજારમાં અસ્થિરતા અને પારદર્શિતા અંગે ચિંતા વધી છે. આ નવા માળખાનો ઉદ્દેશ્ય બજારમાં પ્રવાહિતા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને સંસ્થાકીય રોકાણકારો અથવા બજાર નિર્માતાઓને સામાન્ય રીતે વેપાર કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે, પરંતુ અત્યંત જોખમી સોદાઓને પ્રતિબંધિત કરવાનો છે.

જો નિયમોનો ભંગ થાય તો શું થાય છે?

જો કોઈ વેપારી આ મર્યાદા ઓળંગે છે, તો સ્ટોક એક્સચેન્જ તેના સોદાઓની તપાસ કરશે. આમાં શામેલ હોઈ શકે છે - વેપાર માટે સમજૂતી પૂરી પાડવી, સંબંધિત ઇન્ડેક્સ શેરોમાં થયેલા સોદાઓની સમીક્ષા કરવી અને આવી ઘટનાઓની જાણ SEBIને કરવી. એક્સપાયરીના દિવસોમાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવાથી દંડ અથવા વધારાની મોનિટરિંગ ડિપોઝિટ ચૂકવવાની જરૂર પણ પડી શકે છે.

જોકે, જે વેપારીઓ પાસે પૂરતી જામીનગીરી (જેમ કે રોકડ અથવા સિક્યોરિટીઝ) છે તેમને પહેલાની જેમ વધુ રોકાણ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આનો અર્થ એ થયો કે જે વેપારો પાછળ વાસ્તવિક સંપત્તિ છે તેમને બિનજરૂરી રીતે અટકાવવામાં આવશે નહીં.

આ નિયમ કોને લાગુ પડશે?

આ નવો નિયમ ફક્ત ઇન્ડેક્સ વિકલ્પો (જેમ કે નિફ્ટી અને બેંક નિફ્ટી) પર લાગુ થશે. તે સ્ટોક વિકલ્પો અથવા ફ્યુચર્સ પર લાગુ પડતો નથી. 

એક્સપાયરી-ડે પેનલ્ટી ક્યારે અમલમાં આવશે?

એક્સપાયરીના દિવસે નિયમો તોડવા બદલ દંડની જોગવાઈ 6 ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવશે, જે ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં જોખમ વ્યવસ્થાપન સંબંધિત SEBIના મુખ્ય ફેરફારોનો એક ભાગ છે. સ્ટોક એક્સચેન્જ અને ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનો જેવી માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંસ્થાઓ (MIIs) ને નવા નિયમોના સરળ અમલીકરણને સરળ બનાવવા માટે સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) જારી કરવા અને સિસ્ટમમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા કહેવામાં આવ્યું છે.