જો હોર્મુઝ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય, તો ખોરવાશે લાખો બેરલ તેલનો દૈનિક પુરવઠો
છેલ્લું અપડેટ : 14 Apr 2026
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધતા તણાવની વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં પરિસ્થિતિ વધુને વધુ ગંભીર બની રહી છે. જો અમેરિકા આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે છે, તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર પડશે. નોમુરાના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આવી પરિસ્થિતિમાં માર્ચ 2026 મુજબ દરરોજ આશરે 2.3 મિલિયન બેરલની વધારાની તેલની અછત થઈ શકે છે. માર્ચ 2025 ની તુલનામાં, આ અછત દરરોજ આશરે 9.3 મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જે વાર્ષિક ધોરણે આશરે 57 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
હકીકતમાં, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટએ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પુરવઠા માર્ગોમાંનો એક છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, ઇરાક, ઈરાન, કુવૈત અને કતાર જેવા મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશો આ માર્ગ દ્વારા વિશ્વમાં પોતાનું તેલ પહોંચાડે છે. માર્ચ 2025 માં, આ દેશોમાંથી સામૂહિક રીતે દરરોજ આશરે 16.3 મિલિયન બેરલ તેલ સપ્લાય થયું હતુ. જો આ માર્ગ બંધ થઈ જાય, તો આટલા મોટા પુરવઠામાં અચાનક રોક લાગવી એ વૈશ્વિક બજાર માટે મોટો આંચકો બની શકે છે.
ક્રુડ ઓઇલના સપ્લાય પર અસર (મિલિયન બેરલમાં)
| દેશ | માર્ચ 2025 | માર્ચ 2026 | હોર્મુઝ બંધ થવા પર | શું ચાલી રહ્યું છે |
| સા.અરબ | 5.9 | 4.4 | 5.0 | બીજો રસ્તો હોવાથી થોડી રિકવરી |
| યુએઇ | 3.0 | 2.1 | 1.5 | સપ્લાય હજી ઘટશે |
| ઇરાક | 3.3 | 0.6 | 0.6 | કોઇ ફેરફાર નહીં, પહેલા કરતા ઓછું |
| ઇરાન | 1.9 | 1.9 | - | અનિશ્ચિત સ્થિતિ |
| કુવૈત | 1.5 | 0.3 | - | સપ્લાય અટકી શકે |
| કતાર | 0.8 | 0.2 | - | સપ્લાય અટકી શકે |
| કુલ | 16.3 | 9.4 | 7.1 | કુલ સપ્લાય ઘટશે |
નોમુરા વિશ્લેષક બિનિત બાંકાના મતે, જો અમેરિકા આ માર્ગને સંપૂર્ણપણે અવરોધિત કરે છે, તો તે ફક્ત તેલ જ નહીં પરંતુ ભારતના LPG પુરવઠાને પણ અસર કરી શકે છે. તાજેતરના દિવસોમાં, ભારત માટે નિર્ધારિત ઓછામાં ઓછા આઠ LPG ટેન્કરો આ માર્ગ પરથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા છે. તેથી, જો આ માર્ગ બંધ કરવામાં આવે છે, તો ગેસ પુરવઠો પણ ખોરવાઈ શકે છે.
યુએસ-ઈરાન તણાવ અને તેલના ભાવ
દરમિયાન, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટોના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં તાજેતરની વાટાઘાટો અનિર્ણાયક સાબિત થઈ. આ પછી, તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો. સોમવારે, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $107 પર પહોંચી ગયા. જોકે, બંને દેશો વચ્ચે નવેસરથી વાટાઘાટોની આશા વધતાં, ભાવ પાછળથી થોડા નરમ પડ્યા અને પ્રતિ બેરલ $100 ની નીચે આવી ગયા. છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં લગભગ 6.5 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે અને તે પ્રતિ બેરલ $98 ની આસપાસ ચાલી રહ્યો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નાકાબંધી: કિંમતો વધુ વધી શકે
નોમુરા માને છે કે જો તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તેલના ભાવ પર "વોર રિસ્ક પ્રીમિયમ" વધુ વધી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે બજારમાં ભય અને અનિશ્ચિતતા સામાન્ય કરતાં વધુ ભાવ તરફ દોરી શકે છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે નાકાબંધી કરવાની ધમકી આપ્યા પછી આ જોખમ વધુ વધ્યું છે.
રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે જો પુરવઠામાં નોંધપાત્ર અછત સર્જાય છે, તો દેશો પાસે રહેલા વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર (SPR) પણ લાંબા સમય સુધી પરિસ્થિતિને ટકાવી શકશે નહીં. જેમ જેમ સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તેમ તેમ આ ભંડારોની ઉપયોગિતા ઘટશે, અને આની સીધી અસર ભાવમાં વધારો થવાના સ્વરૂપમાં અર્થતંત્ર પર પડશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી: વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર
નિષ્ણાતો માને છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તે ફક્ત ઓઇલ માર્કેટ પૂરતું મર્યાદિત રહેશે નહીં. તે વૈશ્વિક સ્તરે કોમોડિટીઝ, ચલણો, શેરબજારો અને બોન્ડ બજારોને પણ અસર કરશે. ડેવેર ગ્રુપના સીઈઓ નિગેલ ગ્રીન કહે છે કે જો સપ્લાય સિસ્ટમમાંથી આટલી મોટી માત્રામાં ક્રુડ ઓઇલ દૂર કરવામાં આવે તો તે માત્ર એક નાનો નહીં, પણ નોંધપાત્ર અને કાયમી ભાવમાં વધારા તરફ દોરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ $120 પ્રતિ બેરલ કે તેથી વધુ સુધી પહોંચી શકે છે.
આની સીધી અસર વૈશ્વિક ફુગાવા પર પડશે અને ઘણા દેશો માટે આર્થિક પડકારોમાં વધારો થશે. તેલ કંપનીઓ અને ઉર્જા સંબંધિત કંપનીઓને ફાયદો થઈ શકે છે, પરંતુ તેલ આયાત પર નિર્ભર દેશો અને ક્ષેત્રો પર દબાણ વધશે.
એકંદરે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતો તણાવ હવે માત્ર એક પ્રાદેશિક મુદ્દો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટોના પરિણામ નક્કી કરશે કે આ કટોકટી વધુ ઘેરી બનશે કે થોડી રાહત આપશે.
