હવે કપડાં પર જ ચાલશે ટચસ્ક્રીન! ભારતીય સંશોધકની મદદથી બની વોશેબલ સ્માર્ટ સ્લીવ

કલ્પના કરો કે તમારે વીડિયો જોવો હોય, કેલ્ક્યુલેટરનો ઉપયોગ કરવો હોય કે શરીરનું તાપમાન માપવું હોય, તો મોબાઇલ ફોન કાઢવાની જરૂર જ ન પડે! તમે જે કપડાં પહેર્યાં છે, તેની સ્લીવ પર જ આંગળીથી ટેપ કરીને આ બધું કરી શકો. સાંભળવામાં આ કોઈ સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મ જેવી વાત લાગે, પરંતુ સિંગાપોરની નેશનલ યુનિવર્સિટી (National University of Singapore - NUS)ના સંશોધકોએ આવી જ એક નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે.

આ નવી શોધમાં સામાન્ય કપડાંને ડિજિટલ ટચસ્ક્રીન (Digital Touchscreen)માં ફેરવી શકાય છે. આ ટેક્નોલોજીથી બનેલી સ્માર્ટ સ્લીવ પર તસવીરો અને વીડિયો જોઈ શકાય છે, ટચ દ્વારા કમાન્ડ આપી શકાય છે અને વાયરલેસ રીતે અન્ય ડિવાઇસ સાથે કનેક્ટ પણ કરી શકાય છે. સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ સ્લીવ 50 વખત વોશિંગ મશીનમાં ધોયા પછી પણ તેની કામગીરી લગભગ જાળવી રાખે છે. આ મહત્ત્વપૂર્ણ સંશોધનમાં ભારતીય સંશોધક સ્વેતિકા ચતુર્વેદી (Swetika Chaturvedi)નો પણ સમાવેશ થાય છે.

દોરામાંથી તૈયાર થઈ ટચસ્ક્રીન, સામાન્ય કપડાં બનશે સ્માર્ટ

આ સંશોધન 21 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ પ્રતિષ્ઠિત જર્નલ ‘નેચર’ (Nature)માં પ્રકાશિત થયું હતું. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ટેક્નોલોજી ખાસ રીતે તૈયાર કરવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોનિક ફાઇબર્સ (Electronic Fibres) પર આધારિત છે. આ ફાઇબર્સને કપડાંમાં વણીને એક લવચીક ડિજિટલ ડિસ્પ્લે તૈયાર કરી શકાય છે.

સંશોધકો તેને કપડાંમાં સંકલિત કરવામાં આવેલી વિશ્વની પ્રથમ ટચસ્ક્રીન તરીકે રજૂ કરે છે. આ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ નેશનલ યુનિવર્સિટી ઑફ સિંગાપોરના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર તુરાલ ખુદિયેવ (Tural Khudiyev)એ કર્યું છે. તેમની ટીમે 54 પિક્સેલ ધરાવતા ખાસ ફાઇબર્સને સ્લીવમાં જોડીને ડિસ્પ્લે તૈયાર કર્યું છે, જેનું માપ 168 મિમી × 105 મિમી છે.

આ ડિસ્પ્લેમાં ટચ સેન્સિટિવ લેયર (Touch-sensitive Layer) આપવામાં આવ્યું છે. જ્યારે વ્યક્તિ આંગળીથી સ્લીવને સ્પર્શ કરે છે, ત્યારે સિસ્ટમ સ્પર્શનું સ્થાન ઓળખે છે અને સંબંધિત પિક્સેલને પ્રકાશિત કરે છે. આ રીતે કપડાંની સપાટી પર ટચસ્ક્રીન જેવો અનુભવ મેળવી શકાય છે.

આ સ્માર્ટ સ્લીવમાં કઈ-કઈ સુવિધાઓ મળશે?

આ સ્માર્ટ સ્લીવ માત્ર તસવીરો બતાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. સંશોધકોએ તેમાં અનેક ડિજિટલ સુવિધાઓનો પ્રયોગ કર્યો છે. આ સ્લીવ પર વીડિયો ચલાવી શકાય છે, કેલ્ક્યુલેટરનો ઉપયોગ કરી શકાય છે અને ફોટો ગેલેરી પણ જોઈ શકાય છે. આ ઉપરાંત, તે હોકાયંત્ર (Compass) તરીકે કામ કરી શકે છે અને વૉઇસ કમાન્ડ (Voice Command) પણ સ્વીકારી શકે છે.

બ્લૂટૂથ (Bluetooth)ની મદદથી તેમાં તસવીરો મોકલી શકાય છે. એટલે કે, અન્ય ડિવાઇસમાંથી મળતી તસવીરોને પણ સ્લીવના ડિસ્પ્લે પર દર્શાવી શકાય છે. સંશોધકોએ તેમાં માઇક્રોફોન, સ્પીકર અને વિવિધ સેન્સર ધરાવતા ફાઇબર્સ પણ સામેલ કર્યા છે.

આ સેન્સર આસપાસના પ્રકાશની તીવ્રતા, હલનચલન, તાપમાન અને ચુંબકીય દિશા જેવી બાબતો માપી શકે છે. આ સુવિધાઓને કારણે ભવિષ્યમાં સ્માર્ટ કપડાંનો ઉપયોગ માત્ર મનોરંજન માટે નહીં, પરંતુ રોજિંદા જીવનનાં અનેક કામોમાં પણ થઈ શકે છે.

શરીરનું તાપમાન પણ માપી શકશે સ્માર્ટ સ્લીવ

આ ટેક્નોલોજીની એક રસપ્રદ વિશેષતા આરોગ્યની દેખરેખ (Health Monitoring) સાથે જોડાયેલી છે. સંશોધકોએ સ્લીવના બગલની નજીકના ભાગમાં તાપમાન માપી શકે તેવું સેન્સર મૂક્યું છે. આ સેન્સર શરીરનું તાપમાન માપીને તેનું રીડિંગ સ્લીવના ડિસ્પ્લે પર બતાવી શકે છે.

ભવિષ્યમાં જો આ ટેક્નોલોજીને અન્ય પહેરી શકાય તેવા સેન્સર (Wearable Sensors) સાથે જોડવામાં આવે, તો તે આરોગ્ય સંબંધિત માહિતી મેળવવામાં ઉપયોગી બની શકે છે. જોકે, હાલમાં આ સુવિધાને સંશોધનના પ્રોટોટાઇપ (Prototype)ના ભાગરૂપે જોવી જોઈએ. તેને તબીબી તપાસના પ્રમાણિત વિકલ્પ તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.

50 વખત ધોયા પછી પણ ટચસ્ક્રીન કામ કરતી રહી!

કપડાંમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સનો ઉપયોગ કરવામાં સૌથી મોટો પડકાર તેની ટકાઉપણું છે. સામાન્ય કપડાં વારંવાર વળે છે, ખેંચાય છે અને વોશિંગ મશીનમાં ધોવાય છે. આવી સ્થિતિમાં પરંપરાગત ઇલેક્ટ્રોનિક ડિસ્પ્લેને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે.

પરંતુ NUSની ટીમના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની સ્માર્ટ સ્લીવને ડિટર્જન્ટથી 50 વખત મશીનમાં ધોયા પછી પણ તેની ડિસ્પ્લેની બ્રાઇટનેસ અને ટચ રિસ્પોન્સ લગભગ પહેલાં જેવા જ રહ્યાં હતાં. આ ઉપરાંત, સ્લીવને માત્ર 5 મિમી ત્રિજ્યામાં 1,000 વખત વાળવાના પરીક્ષણમાં પણ તે ટકી રહી હતી.

આ ટેક્નોલોજી લવચીક અને હવામાંથી પસાર થવા દે તેવા કપડાંમાં કામ કરી શકે છે. એટલે કે, તેમાં ડિસ્પ્લે હોવા છતાં કપડાં સામાન્ય ફેબ્રિકની જેમ લવચીક રહી શકે છે.

શું હવે સ્માર્ટફોનની જગ્યાએ સ્માર્ટ કપડાં આવશે?

આ શોધ ભવિષ્યમાં પહેરી શકાય તેવી ટેક્નોલોજી (Wearable Technology) માટે નવા રસ્તા ખોલી શકે છે. જો આ ટેક્નોલોજીને વધુ વિકસાવવામાં આવે, તો કપડાં પર જ ડિજિટલ માહિતી જોવી, સેન્સર દ્વારા વિવિધ માપ મેળવવાં અને અન્ય ડિવાઇસ સાથે સંપર્ક સાધવો વધુ સરળ બની શકે છે.

જોકે, હાલ આ સ્માર્ટ સ્લીવ સંશોધનના તબક્કામાં છે. તે બજારમાં વેચાણ માટે તૈયાર સ્માર્ટફોનનો વિકલ્પ નથી. સંશોધકો હવે તેની સ્ક્રીનનું રિઝોલ્યુશન (Resolution) સુધારવા, વધુ સેન્સર ઉમેરવા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence - AI)ને એકીકૃત કરવા પર કામ કરવા માગે છે.

જો આ દિશામાં સફળતા મળે, તો ભવિષ્યમાં કપડાં માત્ર શરીર ઢાંકવાનું સાધન નહીં રહે, પરંતુ ડિજિટલ સ્ક્રીન, સેન્સર અને ટેક્નોલોજી સાથે જોડાવાનું માધ્યમ પણ બની શકે છે. ભારતીય સંશોધક સ્વેતિકા ચતુર્વેદી સહિતની ટીમની આ શોધ સ્માર્ટ કપડાંના ક્ષેત્રમાં એક રસપ્રદ પગલું માનવામાં આવે છે.