ISROમાં સામાન્ય નાગરિકો માટે અંતરિક્ષયાત્રી બનવાની સુવર્ણ તક, જાણો સંપૂર્ણ પ્રોસેસ
છેલ્લું અપડેટ : 28 Apr 2026
ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઑર્ગેનાઇઝેશન (ISRO)એ હાલમાં એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. ISROએ જાહેરાત કરી છે કે STEM (સાયન્સ, ટેક્નોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને મેથેમેટિક્સ)નું બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતાં નાગરિકો હવે અંતરિક્ષ મિશન ગગનયાન માટે અરજી કરી શકશે. આ નિર્ણય ભારતની અંતરિક્ષયાત્રી પસંદગીની પદ્ધતિમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ફેરફાર દર્શાવે છે અને સ્પેસ એક્સપ્લોરેશનમાં દેશની વધતી મહત્ત્વાકાંક્ષાઓને દેખાડે છે.
સૈન્ય પાયલોટથી સામાન્ય વ્યક્તિ સુધી
ISRO અત્યાર સુધી ફક્ત સૈન્ય પાયલોટ્સ અને મુખ્યત્વે ભારતીય વાયુસેના પર જ આધાર રાખતું હતું. ભારતીય વાયુસેનાના પાયલોટ્સ પાસે અત્યંત ઊંચા દબાણવાળી પરિસ્થિતિઓમાં કામ કરવાનો વિશાળ અનુભવ હોય છે, જેના કારણે તેઓ શરૂઆતના મિશન માટે ઉત્તમ ઉમેદવારો તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે ગગનયાનના ચોથા મિશનથી ISRO અંતરિક્ષયાત્રીઓના જૂથમાં વૈવિધ્ય લાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આવનારા બીજા બેચમાં છ સૈન્ય પાયલોટ અને ચાર નાગરિક STEM વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થવાની શક્યતા છે
એવું પણ માનવામાં આવે છે કે વાયુસેનાના હેલિકોપ્ટર પાયલોટ્સ પણ આ પસંદગીમાં સામેલ થઈ શકે છે, જેથી ISROને વધુ ફાયદો થશે. આ પરિવર્તન વધુ સમાનતાવાદી દૃષ્ટિકોણ દર્શાવે છે, જેમ કે વિશ્વની અન્ય અંતરિક્ષ એજન્સીઓ પાયલોટ્સ સાથે વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને તબીબી નિષ્ણાતોને પણ ભરતી કરે છે. આથી ISRO પણ હવે એ કરવા જઈ રહ્યું છે.
અંતરિક્ષ સુધીનો લાંબો સફર
અંતરિક્ષયાત્રી બનવું સરળ કામ નથી. ગગનયાન માટે પસંદગી અને તાલીમ પ્રક્રિયા લગભગ 4.5 વર્ષ લેવાની અપેક્ષા છે, જેમાં કડક શારીરિક, માનસિક અને ટેક્નિકલ તૈયારીનો સમાવેશ થાય છે.
ઉમેદવારોને નીચે મુજબની તાલીમ આપવામાં આવશે:
એડવાન્સ્ડ સર્વાઇવલ તાલીમ
અંતરિક્ષયાન સિસ્ટમ્સનું શિક્ષણ
માઇક્રોગ્રાવિટી માટે અનુકૂલન
ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિમ્યુલેશન
સામાન્ય નાગરિક માટે આ એક ખૂબ જ મહત્ત્વની અને ઉત્સાહજનક તક છે, પરંતુ સાથે જ મોટી જવાબદારી પણ છે.
મિશનની ટાઈમલાઇન અને પ્રોસેસ
ISRO મિશનની સફળતા માટે સાવચેતીપૂર્વક તબક્કાવાર અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે. આ તબક્કાવાર પ્રગતિ ખાતરી કરે છે કે માનવોને અંતરિક્ષમાં મોકલતા પહેલા દરેક તબક્કાનું સંપૂર્ણ પરીક્ષણ થાય.
પ્રથમ અને બીજા મિશન: બંને મિશનમાં મનુષ્ય વગર ફ્લાઇટ જશે, જે અંતરિક્ષયાન સિસ્ટમ્સ, સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને રિકવરી પ્રક્રિયાઓની તપાસ કરશે.
ત્રીજું મિશન: ત્રણ સભ્યોની ટીમને લગભગ ત્રણ દિવસ માટે પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં મોકલવામાં આવશે, ત્યારબાદ તેઓ સુરક્ષિત રીતે ભારતના દરિયામાં ઉતરશે.
ચોથું મિશન: તેમાં નાગરિક અંતરિક્ષયાત્રીઓનો સમાવેશ થવાની અપેક્ષા છે, જે ભારત માટે ઐતિહાસિક ક્ષણ બનશે.
ભારતના અંતરિક્ષ સપનાઓનો નવો યુગ
ગગનયાનને નાગરિકો માટે ખુલ્લું મુકવું માત્ર ભરતીમાં ફેરફાર નથી. તે ભારતની અંતરિક્ષ મહત્ત્વાકાંક્ષાઓમાં ખૂબ જ મોટું પરિવર્તન દર્શાવે છે. વિવિધ STEM ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતોને આવકારવાથી, ISRO નીચેના ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ કરશે:
અંતરિક્ષમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન મજબૂત બનશે
નવીનતા અને સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવું
નવી પેઢીના વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિનિયરોને પ્રેરણા આપવી
NASA અને અન્ય વૈશ્વિક અંતરિક્ષ એજન્સીઓની જેમ, ભારત પણ એવા ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે જ્યાં સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન માત્ર સૈન્ય સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રનું સહયોગી પ્રયાસ બને છે. દેશભરના આશાસ્પદ વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને ઇનોવેટર્સ માટે સંદેશ સ્પષ્ટ છે: અંતરિક્ષ હવે દૂર નથી.
