AI બબલનો ખતરો: શું 1990ના દાયકાની જેમ ફરી ફૂટશે ડોટ-કોમ બબલ? IMFની ચેતવણીથી વૈશ્વિક બજારમાં ચિંતા

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence – AI) આજે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ટેકનોલોજીની દુનિયામાં ઝડપથી પરિવર્તન લાવી રહ્યું છે. મોટી ટેક કંપનીઓ અને રોકાણકારો આ ટેકનોલોજીના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહ્યા છે. જોકે, AI ક્ષેત્રમાં વધી રહેલા આ રોકાણ વચ્ચે હવે સંભવિત નાણાકીય જોખમો અંગે પણ ચિંતા વધી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ (International Monetary Fund – IMF)એ ચેતવણી આપી છે કે જો AIથી થતી કમાણી રોકાણકારોની અપેક્ષા મુજબ નહીં વધે, તો તેની અસર વૈશ્વિક શેરબજાર અને અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.

AI કંપનીઓના ઊંચા મૂલ્યાંકનથી ચિંતા

IMFના ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેબિલિટી રિપોર્ટ (Global Financial Stability Report) અનુસાર, AI ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી કેટલીક કંપનીઓના શેરનું મૂલ્યાંકન તેમની વર્તમાન કમાણીની સરખામણીમાં ઘણું ઊંચું થઈ ગયું છે. રોકાણકારો ભવિષ્યમાં AIથી મોટો નફો થવાની આશાએ નાણાં લગાવી રહ્યા છે.

બીજી તરફ, AI સિસ્ટમ ચલાવવા માટે કંપનીઓ ડેટા સેન્ટર (Data Centre), અદ્યતન ચિપ્સ (Advanced Chips) અને કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ અબજો ડોલર ખર્ચી રહી છે. આટલા મોટા રોકાણ સામે વાસ્તવિક આવક અને ઉત્પાદકતામાં કેટલો વધારો થશે તે અંગે હજુ અનિશ્ચિતતા છે. જો અપેક્ષિત નફો નહીં મળે, તો રોકાણકારો મોટા પ્રમાણમાં શેર વેચી શકે છે અને બજારમાં ભારે ઘટાડો થઈ શકે છે.

1990ના દાયકાના ડોટ-કોમ બબલ સાથે સરખામણી

IMFની ચેતવણીમાં AI ક્ષેત્રના વર્તમાન ઉછાળાની સરખામણી 1990ના દાયકાના ડોટ-કોમ બબલ (Dot-com Bubble) સાથે કરવામાં આવી છે. તે સમયે ઇન્ટરનેટ આધારિત કંપનીઓમાં રોકાણકારોનો ઉત્સાહ ખૂબ વધી ગયો હતો. અનેક કંપનીઓનું મૂલ્યાંકન તેમની વાસ્તવિક કમાણી કરતાં ઘણું વધારે થઈ ગયું હતું. બાદમાં બજારમાં મોટો ઘટાડો આવ્યો હતો અને અનેક કંપનીઓને ભારે નુકસાન સહન કરવું પડ્યું હતું.

AI ક્ષેત્રમાં પણ જો કંપનીઓની વાસ્તવિક કમાણી રોકાણકારોની અપેક્ષાઓને પહોંચી નહીં વળે, તો આવી સ્થિતિ સર્જાવાની આશંકા છે. જોકે, બંને સમયગાળાની પરિસ્થિતિ એકસરખી છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

2028 સુધી વૈશ્વિક GDPને ફટકો પડવાની આશંકા

રિપોર્ટમાં રજૂ કરાયેલા અંદાજ મુજબ, જો AI ક્ષેત્રમાં બબલ ફૂટે, તો વર્ષ 2028 સુધીમાં વૈશ્વિક કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (Global GDP)માં 0.4થી 1.1 ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. શેરબજારમાં ઘટાડો, કંપનીઓના રોકાણમાં કાપ અને ધિરાણ મેળવવામાં મુશ્કેલી જેવા પરિબળો આર્થિક વિકાસને અસર કરી શકે છે.

IMFએ નાણાકીય સંસ્થાઓને સતર્ક રહેવા કહ્યું

IMFએ નિયમનકારી સંસ્થાઓ, કેન્દ્રીય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને AI કંપનીઓના દેવા, રોકાણની પદ્ધતિઓ અને જોખમો પર નજર રાખવાની સલાહ આપી છે. ખાસ કરીને સર્ક્યુલર ફાઇનાન્સિંગ (Circular Financing) જેવી વ્યવસ્થાઓ પર ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે, જેમાં કંપનીઓ વચ્ચે પરસ્પર નાણાકીય વ્યવહારોને કારણે વાસ્તવિક નાણાકીય સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન મુશ્કેલ બની શકે છે.

આમ, AI ટેકનોલોજી ભવિષ્યમાં વિકાસની મોટી તક બની શકે છે, પરંતુ અતિશય અપેક્ષાઓ અને જોખમી રોકાણ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પડકાર ઊભો કરી શકે છે.