VIDEO: મિત્રો ન હોવા પાછળ છુપાયેલા છે આ 4 મોટા કારણો! જાણો લોકો એકલા રહેવાનું કેમ પસંદ કરે છે?

દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં મિત્રો હોવા જ જરૂરી નથી હોતા. કેટલાક લોકો જાણીજોઈને નાનું સોશિયલ સર્કલ પસંદ કરે છે, તો કેટલાક લોકો પરિસ્થિતિઓ અથવા સ્વભાવના કારણે એકલા રહેવાનું પસંદ કરે છે. આવા લોકોને જોઈને અવારનવાર એવું માની લેવામાં આવે છે કે તેઓ ઉદાસ છે અથવા તો કોઈ માનસિક બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે, પરંતુ મનોવિજ્ઞાન આનાથી અલગ જ ચિત્ર દર્શાવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, દરેક એકલતા એ ડિપ્રેશન કે માનસિક સમસ્યાની નિશાની નથી હોતી.

ઘણીવાર વ્યક્તિત્વ, ભૂતકાળના અનુભવો, વિશ્વાસની કમી અથવા પોતાની પસંદગી પણ આનું કારણ હોઈ શકે છે. અહીં જાણો કેટલાક લોકો પાસે એક પણ મિત્ર કેમ નથી હોતો અને આ પાછળનું મનોવૈજ્ઞાનિક સત્ય શું છે.

નિષ્ણાતો (Experts) શું કહે છે?

સાયકિયાટ્રિસ્ટ ડૉ.ના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા લોકો સમય જતાં એટલા સ્વનિર્ભર (આત્મનિર્ભર) બની જાય છે કે તેમને પોતાની લાગણીઓ અન્યો સાથે શેર કરવી મુશ્કેલ લાગવા માંડે છે. તે દરેક સમસ્યા જાતે જ ઉકેલવાનું પસંદ કરે છે અને ભાવનાત્મક સહારાની જરૂરિયાત અનુભવવા માંગતા નથી. ધીમે ધીમે આ તેની આદત અને એક પ્રકારનું સુરક્ષા કવચ બની જાય છે.

અન્ય એક સાયકિયાટ્રિસ્ટ ડૉ. જણાવે છે કે કેટલીક માનસિક સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિઓ પણ આમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ડિપ્રેશન હોવા પર વ્યક્તિનું લોકોને મળવા-હળવાનું મન નથી થતું, જ્યારે સોશિયલ એંગ્ઝાયટી ડિસઓર્ડરમાં અન્યો સામે જજ થઈ જવાનો (અન્યો શું વિચારશે તેનો) ડર એટલો વધી જાય છે કે વ્યક્તિ સામાજિક પરિસ્થિતિઓથી બચવા લાગે છે.

બાળપણના અનુભવો પણ પાડે છે અસર

ડૉક્ટરના જણાવ્યા મુજબ, બાળપણમાં બનેલા સંબંધોની પેટર્ન પણ આગળ જતાં મિત્રતા પર અસર કરે છે. કેટલાક લોકોને કોઈની ખૂબ નજીક જવું અસહજ લાગે છે, તેથી તે અંતર જાળવી રાખે છે. તો વળી કેટલાક લોકો મિત્રો બનાવવા તો ઈચ્છે છે, પરંતુ વારંવાર રિજેક્ટ થવાનો (અસ્વીકારનો) ડર તેને સંબંધો નિભાવતા રોકે છે.

ઓવરથિંકિંગ (વધુ પડતું વિચારવું) પણ બની શકે છે કારણ

ડૉ. જણાવે છે કે ઘણા લોકો નાની નાની વાતોનું જરૂરિયાત કરતાં વધુ વિચારવા (ઓવરથિંકિંગ) લાગે છે. જો કોઈ મિત્રે મોડો જવાબ આપ્યો અથવા વાતચીતમાં બદલાવ આવ્યો, તો તે તરત જ માની લે છે કે સામેની વ્યક્તિ તેને પસંદ નથી કરતી. આ જ ઓવરથિંકિંગ તેને ધીમે ધીમે લોકોથી દૂર કરી દે છે અને તે પોતાને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓથી અલગ કરવા લાગે છે.

ક્યારે મદદ લેવી જોઈએ?

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દરેક એકલતા ચિંતાનો વિષય નથી હોતી. કેટલાક લોકો એકલા સમય વિતાવીને ખુશ રહે છે. તેને ઓછા પણ અર્થપૂર્ણ સંબંધો પસંદ હોય છે. જોકે, જો મિત્રો ન હોવાની સાથે સતત ઉદાસી, ગભરામણ, એકલતા, નિરાશા કે લોકોથી સંપૂર્ણપણે કપાઈ જવાની ભાવના પણ જળવાયેલી રહે, તો તેને અવગણવી જોઈએ નહીં. આવી સ્થિતિમાં કોઈ મનોવૈજ્ઞાનિક (Psychologist) અથવા સાયકિયાટ્રિસ્ટની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય રહે છે.

તેથી આ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે મિત્રોની સંખ્યા એ કોઈ વ્યક્તિની ખુશી કે માનસિક સ્વાસ્થ્યનો માપદંડ નથી. કેટલાક લોકો એકલા રહીને પણ સંપૂર્ણપણે સંતુષ્ટ અને માનસિક રીતે સ્વસ્થ હોય છે. એટલા માટે કોઈની પાસે મિત્ર ન હોવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તે માનસિક બીમારીથી ઝઝૂમી રહ્યો છે.

મહત્વનું એ છે કે વ્યક્તિ પોતાની જિંદગીથી સંતુષ્ટ હોય અને ભાવનાત્મક રીતે સ્વસ્થ અનુભવે. જો એકલતા તકલીફ આપવા લાગે, ત્યારે જ તેને ગંભીરતાથી લઈને નિષ્ણાતની મદદ લેવી સાચું પગલું ગણાશે.