તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે ભારત અને બાંગ્લાદેશ પર ગંગા જળ સંધિ સમાપ્ત થવાનું જોખમ

તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે ભારત અને બાંગ્લાદેશ પર ગંગા જળ સંધિ સમાપ્ત થવાનું જોખમ
તસવીર: gstv
આ સમાચાર સાંભળો

ડિસેમ્બરની સમયમર્યાદા પહેલા ઢાકાએ એક ઉચ્ચ-સ્તરીય ટેકનિકલ પેનલની રચના કરી છે અને નવી દિલ્હીને તેની વાટાઘાટ કરનાર ટીમની વિગતો શેર કરવા જણાવ્યું છે.

આ બાબતથી વાકેફ લોકોએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે, જો બંને પક્ષોના ટોચના રાજકીય નેતૃત્વ દ્વારા હસ્તક્ષેપ કરવામાં નહીં આવે, તો ભારત અને બાંગ્લાદેશ સામે આગામી મહિનાની શરૂઆતમાં ત્રણ દાયકા જૂની ગંગા જળ સંધિ રદ્દ થવાની પ્રબળ શક્યતા ઊભી થઈ છે, કારણ કે તેના નવીનીકરણ (રિન્યુઅલ) માટે હજુ સુધી ઔપચારિક વાતચીત નથી શરૂ થઈ.

જાહેરાત

વાટાઘાટોથી વાકેફ બંને પક્ષના લોકોએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં આવેલી કડવાશની પૃષ્ઠભૂમિમાં, બાંગ્લાદેશના જળ સંસાધન મંત્રી શાહિદુદ્દીન ચૌધરી એનીએ 17 નવેમ્બરના રોજ તેમના ભારતીય સમકક્ષ સી.આર. પાટીલને એક પત્ર મોકલ્યો હતો. આ પત્રમાં ફરક્કા ખાતે ગંગાના પાણીની વહેંચણી અંગેની સંધિના નવીનીકરણ માટે ચર્ચા કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જે 12 ડિસેમ્બરે સમાપ્ત થવાની છે.

આ લોકોએ જણાવ્યું હતું કે, જ્યાં સુધી નવીનીકરણ માટે વાતચીત યોજાય ત્યાં સુધી સંધિને તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં ચાલુ રાખવા માટે બંને પક્ષો કોઈ વ્યવસ્થા પર સંમત થાય તેવી શક્યતા ઘણી ઓછી જણાય છે.

સંધિ રિન્યુ થવા સામેના પડકારો

આ સૂત્રોએ નોંધ્યું હતું કે, કોઈપણ વાટાઘાટોમાં ગંગાના પ્રવાહ પર આબોહવા પરિવર્તનની અસર અને વસ્તી વધારાને કારણે બંને તરફ પાણીની વધતી માંગ જેવા અનેક જટિલ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લેવાના રહેશે, અને આના કારણે લગભગ ત્રણ અઠવાડિયાના ટૂંકા ગાળામાં વાતચીત પૂર્ણ કરવી મુશ્કેલ બનશે.

તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે જ્યારે ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાએ જૂન 2024માં વિદ્યાર્થીઓના બળવામાં સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા તેના થોડા અઠવાડિયા પહેલા ભારતની તેમની છેલ્લી મુલાકાત લીધી હતી, ત્યારે ભારત અને બાંગ્લાદેશ ગંગા જળ સંધિના નવીનીકરણ માટે ચર્ચા શરૂ કરવા એક સંયુક્ત ટેકનિકલ સમિતિ બનાવવા સંમત થયા હતા. તે સમયે સંયુક્ત મીડિયા સંવાદ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંધિના નવીનીકરણ માટે ટેકનિકલ ચર્ચા શરૂ કરવાની વાત કરી હતી.

એક વ્યક્તિએ કહ્યું, “ભારતીય પક્ષ તરફથી સ્પષ્ટ પ્રતિબદ્ધતા હતી. પરંતુ તે પછી બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારે પ્રક્રિયાને આગળ વધારવા માટે લગભગ બે વર્ષ સુધી કંઈ કર્યું નહીં.” લોકોએ એવો પણ નિર્દેશ કર્યો હતો કે જો બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાને આ વર્ષે નવી દિલ્હી દ્વારા ભારતની મુલાકાત લેવા માટે અપાયેલા બે આમંત્રણો સ્વીકાર્યા હોત, તો સંધિના નવીનીકરણ પર રાજકીય સ્તરની વાતચીત થઈ શકી હોત.

બીજી એક વ્યક્તિએ કહ્યું, “આ ઉપરાંત ટ્રેન સેવાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા, જમીની સરહદો દ્વારા વેપાર ફરી શરૂ કરવા, કસ્ટમ બાબતો અને સરહદ વ્યવસ્થાપન જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા માટેની સંખ્યાબંધ દરખાસ્તો બાંગ્લાદેશ પક્ષ પાસે પેન્ડિંગ છે. તેઓ પોતાની પસંદગીનો કોઈ એક મુદ્દો પસંદ ન કરી શકે. તમામ પેન્ડિંગ મુદ્દાઓ પર વાતચીત આગળ વધવી જોઈએ.”

વાટાઘાટો અને આગામી બેઠકો

રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા મોકલવામાં આવેલા બાંગ્લાદેશના જળ સંસાધન મંત્રીના પત્રમાં જણાવાયું છે કે ઢાકાએ એક ઉચ્ચ-સ્તરીય ટેકનિકલ સમિતિની રચના કરી છે અને ભારતીય પક્ષ પાસેથી તેની ટીમની રચના અંગે વિગતો માંગી છે. પત્રમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બાંગ્લાદેશે તેની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે અને આશા વ્યક્ત કરી છે કે 12 ડિસેમ્બરે સંધિ સમાપ્ત થાય તે પહેલાં ભારત ઔપચારિક વાટાઘાટો શરૂ કરશે.

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ચર્ચાઓને સરળ બનાવવા માટે સંધિના વચગાળાના વિસ્તરણની શક્યતા પર કેટલાક વર્તુળોમાં વિચાર કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ નોંધ્યું હતું કે આવા પ્રસ્તાવ પર બંને પક્ષોના રાજકીય નેતૃત્વએ મંજૂરી આપવી પડશે.

દરમિયાન, ગંગા જળ સંધિ હેઠળ 21-23 નવેમ્બર દરમિયાન યોજાનારી સંયુક્ત સમિતિની ત્રણ ફરજિયાત વાર્ષિક બેઠકોમાંથી એક માટે ભારતીય ટીમ બાંગ્લાદેશની મુલાકાત લેવાની છે, પરંતુ સંધિનું વિસ્તરણ આ વાતચીતનો ભાગ નથી.

ગંગા જળ સંધિની પૃષ્ઠભૂમિ

ગંગા એ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વહેંચાયેલી 54 નદીઓમાંની એક છે અને તેના પાણીની વહેંચણી અંગેના લાંબા સમયથી ચાલતા મતભેદો ડિસેમ્બર 1996 માં તત્કાલીન ભારતીય વડાપ્રધાન એચ.ડી. દેવગૌડા અને તેમના બાંગ્લાદેશી સમકક્ષ શેખ હસીના દ્વારા સંધિ પર હસ્તાક્ષર થવાની સાથે ઉકેલાયા હતા. બંને દેશો માત્ર એક જ નદી, તિસ્તા (Teesta) ના પાણીની વહેંચણી પર સમજૂતી પર પહોંચી શક્યા નથી.

આ સમાચાર શેર કરો

જાહેરાત