ઇઝરાયેલની રાજનીતિમાં અરબ સમુદાયનો વધતો દબદબો! 21% વસ્તી ધરાવતા અરબ મતદારો સરકાર બનાવવામાં બની શકે છે નિર્ણાયક

ઇઝરાયેલની રાજનીતિમાં અત્યાર સુધી યહૂદી નેતૃત્વ અને દક્ષિણપંથી પક્ષોનું વર્ચસ્વ જોવા મળ્યું છે, પરંતુ હવે દેશનો અરબ સમુદાય પણ રાજકીય સમીકરણોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે. ઇઝરાયેલની કુલ વસ્તીના આશરે 21.1 ટકા હિસ્સો ધરાવતા અરબ સમુદાયના મતદારો આ વખતે ચૂંટણીમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ પણ મોટા રાજકીય ગઠબંધનને સ્પષ્ટ બહુમતી મળતી દેખાતી નથી, ત્યારે અરબ રાજકીય પક્ષોનું સમર્થન સરકાર રચવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ઇઝરાયેલમાં અરબ સમુદાયની રાજકીય સફર સરળ રહી નથી. દેશની સ્થાપના પછી લાંબા સમય સુધી આ સમુદાયને મર્યાદિત રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ મળ્યું હતું. જોકે, સમય જતાં અરબ પક્ષોએ પોતાની અલગ રાજકીય ઓળખ ઊભી કરી છે. હવે સંસદથી લઈને સરકાર રચવાના સમીકરણો સુધી તેમની ભૂમિકા વધી રહી છે. ત્યારે સવાલ એ છે કે ઇઝરાયેલમાં અરબ સમુદાયની વસ્તી કેટલી છે? તેનો રાજકીય ઇતિહાસ શું છે અને ચૂંટણીમાં આ સમુદાય કેટલો પ્રભાવ પાડી શકે છે?

ઇઝરાયેલની સ્થાપના પાછળ શું છે ઇતિહાસ?

ઇઝરાયેલની સ્થાપનાનો ઇતિહાસ યહૂદીઓના અલગ દેશ બનાવવાના આંદોલન અને પેલેસ્ટિનિયન અરબોના રાજકીય અધિકારોના સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલો છે. ઇતિહાસ મુજબ, ઈસવીસન 70માં રોમન સેનાએ જેરુસલેમ પર કબજો કર્યો હતો અને ત્યાં આવેલા બીજા યહૂદી મંદિરનો નાશ કર્યો હતો. ત્યારબાદ યહૂદી સમુદાયના મોટા હિસ્સાને વિસ્થાપન અને દમનનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

ઈસવીસન 135માં રોમન સમ્રાટ હેડ્રિયનના શાસન દરમિયાન યહૂદીઓ પર જેરુસલેમમાં પ્રવેશવા સહિતના અનેક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા. પરિણામે યહૂદી વસ્તી દુનિયાના અન્ય વિસ્તારોમાં ફેલાતી ગઈ. જોકે, આ વિસ્તારમાં યહૂદી સમુદાયનું અસ્તિત્વ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયું નહોતું.

વર્ષ 1517માં પેલેસ્ટાઇનનો વિસ્તાર ઓટોમન સામ્રાજ્યના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યો હતો. તે સમયે આ વિસ્તારમાં મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી અને યહૂદી સમુદાયો વસવાટ કરતા હતા. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં ઓટોમન સામ્રાજ્યની હાર બાદ આ વિસ્તાર પર બ્રિટનનું નિયંત્રણ સ્થાપિત થયું હતું.

બાલ્ફોર ઘોષણાથી યહૂદીઓનું પેલેસ્ટાઇન તરફ સ્થળાંતર વધ્યું

વર્ષ 1917માં બ્રિટને બાલ્ફોર ઘોષણા (Balfour Declaration) જાહેર કરી હતી. આ ઘોષણામાં પેલેસ્ટાઇનમાં યહૂદીઓ માટે રાષ્ટ્રીય વતન સ્થાપિત કરવાના વિચારને સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું.

આ સમયગાળામાં ઝાયોનિસ્ટ આંદોલન (Zionist Movement) પણ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું હતું. આ આંદોલનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ યહૂદીઓ માટે અલગ રાષ્ટ્રની સ્થાપના કરવાનો હતો. બાલ્ફોર ઘોષણા બાદ પેલેસ્ટાઇનમાં યહૂદીઓનું સ્થળાંતર વધ્યું હતું.

1930ના દાયકામાં નાઝી જર્મનીમાં યહૂદીઓ પર અત્યાચાર વધ્યા હતા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અંદાજે 60 લાખ યહૂદીઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાને હોલોકોસ્ટ (Holocaust) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ યહૂદીઓ માટે અલગ દેશ બનાવવાની માંગને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ સમર્થન મળ્યું હતું.

બીજી તરફ, પેલેસ્ટિનિયન અરબો પણ સ્વતંત્રતા ઇચ્છતા હતા. તેમને ડર હતો કે યહૂદીઓનું વધતું સ્થળાંતર અને અલગ યહૂદી રાષ્ટ્રની સ્થાપનાથી તેમની જમીન અને રાજકીય અધિકારો જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. બંને સમુદાયો વચ્ચે વધતા તણાવને પગલે બ્રિટને 1947માં પેલેસ્ટાઇનનો મુદ્દો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (United Nations) સમક્ષ રજૂ કર્યો હતો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રની યોજનાથી કેવી રીતે બન્યું ઇઝરાયેલ?

29 નવેમ્બર 1947ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ પ્રસ્તાવ 181 પસાર કર્યો હતો. આ યોજના હેઠળ પેલેસ્ટાઇનને બે અલગ રાજ્યોમાં વહેંચવાનો પ્રસ્તાવ હતો. એક યહૂદી રાજ્ય અને બીજું અરબ રાજ્ય બનાવવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે જેરુસલેમને આંતરરાષ્ટ્રીય વહીવટ હેઠળ રાખવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી.

યહૂદી નેતૃત્વએ આ યોજનાનો સ્વીકાર કર્યો હતો, પરંતુ પેલેસ્ટિનિયન અરબ નેતૃત્વ અને અરબ દેશોએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો. ત્યારબાદ વિસ્તારમાં હિંસક સંઘર્ષ શરૂ થયો હતો.

14 મે 1948ના રોજ બ્રિટિશ શાસનનો અંત આવતાં ડેવિડ બેન-ગુરિયને ઇઝરાયેલની સ્વતંત્રતાની જાહેરાત કરી હતી. અમેરિકાએ પણ તે જ દિવસે ઇઝરાયેલની વચગાળાની સરકારને માન્યતા આપી હતી. ત્યારબાદ અરબ દેશોની સેનાઓ યુદ્ધમાં જોડાતાં પ્રથમ અરબ-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ શરૂ થયું હતું.

આ યુદ્ધ દરમિયાન અંદાજે 7.5 લાખ પેલેસ્ટિનિયનોને પોતાનાં ઘર છોડવાં પડ્યાં હતાં અથવા તેમને ત્યાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. પેલેસ્ટિનિયન લોકો આ ઘટનાને 'નકબા' (Nakba) એટલે કે મહાવિનાશ તરીકે ઓળખે છે.

યુદ્ધ બાદ ઇઝરાયેલનો વિસ્તાર સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મૂળ વિભાજન યોજના કરતાં પણ આગળ વધ્યો હતો. ગાઝા પટ્ટી પર ઇજિપ્ત અને પશ્ચિમ કાંઠા (West Bank) પર જોર્ડનનું નિયંત્રણ આવ્યું હતું. જોકે, કેટલાક અરબ પરિવારો ઇઝરાયેલની નવી સરહદોની અંદર જ રહી ગયા હતા.

ઇઝરાયેલમાં અરબ સમુદાયને ક્યારે મળ્યા મતદાનના અધિકાર?

ઇઝરાયેલની સ્થાપના બાદ દેશની સરહદોની અંદર રહી ગયેલા અરબ નાગરિકોને ઇઝરાયેલી નાગરિકતા આપવામાં આવી હતી. 1949માં યોજાયેલી પ્રથમ સંસદીય ચૂંટણીથી જ તેમને મતદાન કરવાનો અધિકાર મળ્યો હતો.

જોકે, નાગરિકતા અને મતાધિકાર મળવા છતાં તેમની રાજકીય ભાગીદારી મર્યાદિત રહી હતી. 1966 સુધી અરબ નાગરિકો લશ્કરી વહીવટ (Military Administration) હેઠળ રહ્યા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની અવરજવર પર અનેક નિયંત્રણો હતાં.

સંસદમાં અરબ પ્રતિનિધિઓ મોટાભાગે તત્કાલીન વડાપ્રધાન ડેવિડ બેન-ગુરિયનની પાર્ટી મપાઈ (Mapai) સાથે જોડાયેલી રાજકીય યાદીઓ મારફતે પહોંચતા હતા. પરિણામે અરબ પ્રતિનિધિઓને સંસદમાં સ્થાન તો મળતું હતું, પરંતુ સ્વતંત્ર રાજકીય નિર્ણયો લેવાની તેમની ક્ષમતા મર્યાદિત રહેતી હતી.

સમય જતાં અરબ સમુદાયમાં સ્વતંત્ર રાજકીય પ્રતિનિધિત્વની માંગ વધી હતી. કેટલાક જૂથોએ ઇઝરાયેલની રાજકીય વ્યવસ્થામાં રહીને સમાન અધિકારો મેળવવા પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે અન્ય જૂથોએ પેલેસ્ટિનિયન રાષ્ટ્રીય ઓળખ અને પેલેસ્ટિનિયન આંદોલન સાથેની એકતાને પ્રાથમિકતા આપી હતી.

ઇઝરાયેલમાં અરબ વસ્તી કેટલી છે?

ઇઝરાયેલમાં અરબ સમુદાયની વસ્તીમાં છેલ્લા સાત દાયકામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ઇઝરાયેલના સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ (Central Bureau of Statistics)ના આંકડા મુજબ, 1950માં અરબ વસ્તી આશરે 1.67 લાખ હતી.

ત્યારબાદ તેમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો હતો.

વર્ષ 2026માં ઇઝરાયેલની અરબ વસ્તી વધીને અંદાજે 21.47 લાખ થઈ છે. દેશની કુલ વસ્તી આશરે એક કરોડની આસપાસ છે. આ પ્રમાણે ઇઝરાયેલની કુલ વસ્તીમાં અરબ સમુદાયનો હિસ્સો લગભગ 21.1 ટકા છે.

ધાર્મિક દૃષ્ટિએ પણ આ સમુદાયમાં વિવિધતા જોવા મળે છે. 2003ના આંકડા પ્રમાણે અરબ વસ્તીમાં આશરે 82 ટકા મુસ્લિમ, 9 ટકા ખ્રિસ્તી અને 9 ટકા દ્રૂઝ (Druze) સમુદાયના લોકો હતા. આ આંકડા મુજબ મુસ્લિમો અરબ વસ્તીનો સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.

ઇઝરાયેલમાં અરબ રાજકીય પક્ષોની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?

ઇઝરાયેલમાં અરબ રાજકારણનો વિકાસ મુખ્યત્વે ત્રણ અલગ વિચારધારાઓમાંથી થયો છે. તેમાં સામ્યવાદી આંદોલન, પેલેસ્ટિનિયન રાષ્ટ્રવાદ અને ઇસ્લામિક રાજકીય વિચારધારાનો સમાવેશ થાય છે.

1. હદાશ (Hadash): ઇઝરાયેલમાં સામ્યવાદી આંદોલનમાંથી અરબ રાજકીય પ્રતિનિધિત્વનો એક મહત્વપૂર્ણ પ્રવાહ વિકસ્યો હતો. ઇઝરાયેલી કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં અરબ અને યહૂદી કાર્યકરો સાથે મળીને ભેદભાવ સામે લડતા હતા. તેઓ સમાજવાદ અને પેલેસ્ટિનિયન અધિકારોના સમર્થક હતા.

બાદમાં આ આંદોલનમાંથી રાકા નામનું જૂથ ઊભું થયું હતું. વર્ષ 1977માં તેણે હદાશ એટલે કે ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ ફોર પીસ એન્ડ ઇક્વાલિટીની સ્થાપનામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ પક્ષ અરબ અને યહૂદી કાર્યકરોને સાથે રાખીને રાજકીય કામગીરી કરે છે.

2. બલદ (Balad): પેલેસ્ટિનિયન રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારામાંથી વર્ષ 1995માં નેશનલ ડેમોક્રેટિક અલાયન્સ એટલે કે બલદની સ્થાપના થઈ હતી. વર્ષ 1996માં આ પક્ષ ઇઝરાયેલની સંસદ નેસેટમાં પહોંચ્યો હતો.

બલદનું માનવું છે કે ઇઝરાયેલના અરબ નાગરિકોને પેલેસ્ટિનિયન રાષ્ટ્રીય લઘુમતી તરીકે માન્યતા મળવી જોઈએ. આ પક્ષ અરબ સમુદાયની અલગ રાષ્ટ્રીય ઓળખ અને રાજકીય અધિકારોનો મુદ્દો ઉઠાવે છે.

3. રાઅમ (Ra'am): અરબ રાજકારણનો ત્રીજો મહત્વપૂર્ણ પ્રવાહ ઇસ્લામિક આંદોલનમાંથી આવ્યો હતો. તેમાંથી યુનાઇટેડ અરબ લિસ્ટ એટલે કે રાઅમનો ઉદય થયો હતો.

આ પક્ષ ધાર્મિક ઓળખ, સામાજિક મુદ્દાઓ અને અરબ સમુદાયના વિસ્તારોમાં વિકાસ તથા સુવિધાઓ વધારવા પર ભાર મૂકે છે. અન્ય કેટલાક અરબ પક્ષોની સરખામણીએ રાઅમ ઇઝરાયેલની સરકાર રચવાની રાજકીય પ્રક્રિયામાં વ્યવહારુ ભાગીદારી માટે વધુ તૈયાર માનવામાં આવે છે.

પેલેસ્ટિનિયન આંદોલનથી અરબ રાજકારણ પર શું અસર પડી?

ડિસેમ્બર 1987માં પશ્ચિમ કાંઠા અને ગાઝા પટ્ટીમાં પ્રથમ ઇંતિફાદા (First Intifada) એટલે કે પેલેસ્ટિનિયન વિદ્રોહ શરૂ થયો હતો. આ આંદોલનથી ઇઝરાયેલના અરબ નાગરિકોમાં પેલેસ્ટિનિયન ઓળખ અને કબજાવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા પેલેસ્ટિનિયનો સાથે એકતાનો મુદ્દો વધુ મજબૂત બન્યો હતો.

1990ના દાયકામાં ઓસ્લો શાંતિ પ્રક્રિયા (Oslo Peace Process) શરૂ થતાં ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઇન વચ્ચેના સંઘર્ષનો ઉકેલ આવવાની આશા ઊભી થઈ હતી. જોકે, ઇઝરાયેલમાં રહેતા અરબ નાગરિકોના સમાન અધિકારો અને તેમની સાથે થતા ભેદભાવના મુદ્દાઓ યથાવત્ રહ્યા હતા.

સપ્ટેમ્બર 2000માં બીજા ઇંતિફાદાની શરૂઆત બાદ ઇઝરાયેલનાં અરબ શહેરો અને ગામડાંઓમાં પણ વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા. ઓક્ટોબર 2000માં ઇઝરાયેલી પોલીસની કાર્યવાહી દરમિયાન 13 અરબ નાગરિકોનાં મોત થયાં હતાં.

આ ઘટનાએ અરબ સમુદાય અને ઇઝરાયેલી સરકાર તથા પોલીસ વચ્ચે અવિશ્વાસ વધાર્યો હતો. તેની અસર ચૂંટણીમાં મતદાન પર પણ જોવા મળી હતી.

ઇઝરાયેલ ડેમોક્રેસી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (Israel Democracy Institute)ના આંકડા અનુસાર, 2003થી 2013 દરમિયાન યોજાયેલી ચાર ચૂંટણીઓમાં અરબ નાગરિકોનું સરેરાશ મતદાન લગભગ 57 ટકા રહ્યું હતું, જ્યારે દેશનું રાષ્ટ્રીય સરેરાશ મતદાન આશરે 66 ટકા હતું.

અરબ પક્ષોએ જૉઇન્ટ લિસ્ટ કેમ બનાવ્યું?

ઇઝરાયેલમાં અરબ રાજકીય પક્ષો સામે સૌથી મોટો પડકાર મતવિભાજનનો હતો. અલગ-અલગ ચૂંટણી લડવાથી અરબ મતદારોના મત વહેંચાઈ જતા હતા અને પરિણામે સંસદમાં બેઠકો મેળવવાની તેમની શક્યતા ઘટતી હતી.

માર્ચ 2014માં ઇઝરાયેલે સંસદમાં પ્રવેશ મેળવવા માટેની લઘુત્તમ ચૂંટણી મર્યાદા (Electoral Threshold) 2 ટકાથી વધારીને 3.25 ટકા કરી હતી. આ નિર્ણયથી નાના પક્ષો માટે સંસદમાં પહોંચવું વધુ મુશ્કેલ બન્યું હતું.

આ પરિસ્થિતિમાં વર્ષ 2015માં ચાર મુખ્ય અરબ રાજકીય પક્ષોએ સાથે મળીને જૉઇન્ટ લિસ્ટ (Joint List) નામનું ગઠબંધન બનાવ્યું હતું.

આ ગઠબંધનમાં ચાર પક્ષો સામેલ હતા:

• હદાશ: અરબ-યહૂદી સહયોગ અને ડાબેરી વિચારધારા.

• બલદ: પેલેસ્ટિનિયન રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા.

• તાઅલ (Ta'al): અરબ રાષ્ટ્રવાદી રાજકારણ.

• રાઅમ: ઇસ્લામિક આંદોલનમાંથી વિકસેલો પક્ષ.

આ ગઠબંધનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અરબ મતદારોના મતનું વિભાજન અટકાવીને સંસદમાં વધુ બેઠકો મેળવવાનો હતો.

જોકે, સમય જતાં ગઠબંધનમાં મતભેદો ઊભા થયા હતા. જાન્યુઆરી 2019માં અહમદ તિબીની પાર્ટી તાઅલ અલગ થતાં જૉઇન્ટ લિસ્ટ નબળું પડ્યું હતું. ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બર 2019 અને માર્ચ 2020ની ચૂંટણીઓમાં ફરી ગઠબંધન રચાયું હતું.

માર્ચ 2021માં રાઅમે અલગ ચૂંટણી લડવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. તે ચૂંટણીમાં જૉઇન્ટ લિસ્ટને છ બેઠકો મળી હતી. જેમાં હદાશને ત્રણ, તાઅલને બે અને બલદને એક બેઠક મળી હતી.

નવેમ્બર 2022ની ચૂંટણી પહેલાં હદાશ અને તાઅલે સાથે ચૂંટણી લડવાનું નક્કી કર્યું હતું, જ્યારે બલદ અને રાઅમ અલગ રહ્યાં હતાં.

જાન્યુઆરી 2026માં અરબ વિસ્તારોમાં વધતા ગુનાઓ અને સુરક્ષાના મુદ્દે અસંતોષ વધતાં જૉઇન્ટ લિસ્ટનું ફરીથી ગઠન થયું હતું. જોકે, રાઅમે તેમાં સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. રાઅમ પોતાની અલગ રાજકીય ઓળખ જાળવી રાખવા માગે છે અને ભવિષ્યમાં સરકાર રચનારા ગઠબંધન સાથે જોડાવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો રાખવા માગે છે.

અરબ રાજકીય પક્ષો પર પ્રતિબંધ મૂકવાના પ્રયાસો ક્યારે થયા?

ઇઝરાયેલમાં અરબ રાજકીય પક્ષોને ચૂંટણી લડતા અટકાવવાના પ્રયાસો અગાઉ પણ થઈ ચૂક્યા છે.

વર્ષ 1964માં સરકારે અલ-અર્દ આંદોલન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ 1965માં આ આંદોલન સાથે જોડાયેલી સ્વતંત્ર અરબ રાજકીય યાદીને પણ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી લડવાની મંજૂરી આપી નહોતી.

2003 અને 2013ની ચૂંટણીઓ પહેલાં પણ બલદ અને રાઅમ-તાઅલ જેવા પક્ષોને ચૂંટણી માટે અયોગ્ય જાહેર કરવાની માંગ ઊઠી હતી. જોકે, 2003માં સુપ્રીમ કોર્ટે બલદ અને તેના નેતા અજમી બિશારાને ચૂંટણી લડવાની મંજૂરી આપી હતી.

2026ની ચૂંટણી પહેલાં 23 સપ્ટેમ્બરે કેન્દ્રીય ચૂંટણી સમિતિએ રાઅમ અને જૉઇન્ટ લિસ્ટને ચૂંટણી લડતાં રોકવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ પક્ષો પર ઇઝરાયેલની યહૂદી અને લોકશાહી ઓળખનો અસ્વીકાર કરવા તથા સશસ્ત્ર સંઘર્ષને સમર્થન આપવાના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા.

જોકે, 2 ઓક્ટોબરે ઇઝરાયેલની સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણયને પલટાવી બંને પક્ષોને ચૂંટણી લડવાની મંજૂરી આપી હતી. આ નિર્ણયથી અરબ પક્ષો માટે ચૂંટણીમાં ભાગ લેવાનો માર્ગ ખુલ્લો રહ્યો હતો.

ઇઝરાયેલની ચૂંટણીમાં અરબ પક્ષો સરકાર રચવામાં કેવી રીતે નિર્ણાયક બનશે?

ઇઝરાયેલની સંસદને નેસેટ (Knesset) કહેવામાં આવે છે. તેમાં કુલ 120 બેઠકો છે. કોઈપણ પક્ષ કે ગઠબંધનને સરકાર બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 61 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે.

આવી સ્થિતિમાં જ્યારે કોઈ મોટા ગઠબંધનને સ્પષ્ટ બહુમતી મળતી નથી, ત્યારે નાના પક્ષોનું સમર્થન અત્યંત મહત્વનું બની જાય છે.

2026ની ચૂંટણીના એક્ઝિટ પોલ (Exit Polls) અનુસાર, વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના ગઠબંધનને લગભગ 53 બેઠકો મળવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. બીજી તરફ, ગાદી આઇઝેનકોટના યશર પક્ષનું ગઠબંધન આશરે 48 બેઠકો મેળવી શકે છે.

આ બંને ગઠબંધનો બહુમતીના 61ના આંકડાથી પાછળ રહેતાં અરબ રાજકીય પક્ષોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની છે.

અંદાજ પ્રમાણે જૉઇન્ટ લિસ્ટ અને રાઅમને મળીને આશરે 19 બેઠકો મળતી દેખાઈ રહી છે. જો આ પક્ષો એકસાથે અથવા અલગ-અલગ રીતે કોઈ એક રાજકીય ગઠબંધનને સમર્થન આપે તો સરકાર રચવાના સમીકરણોમાં મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે.

અરબ પક્ષોના જણાવ્યા પ્રમાણે, તેમના સમુદાયમાં આ વખતે 75 ટકાથી વધુ મતદાન નોંધાયું છે. અરબ વિસ્તારોમાં મતદાનની ટકાવારીમાં થયેલો વધારો આ ચૂંટણીનું એક મહત્ત્વપૂર્ણ પાસું માનવામાં આવે છે.

નેતન્યાહૂ માટે અરબ મતદારો કેમ બન્યા પડકાર?

આ વખતે અરબ સમુદાયમાં વધેલા મતદાનને વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂની દક્ષિણપંથી સરકાર સામેના અસંતોષ સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યું છે.

અરબ વિસ્તારોમાં વધતા ગુનાઓ, સુરક્ષાની સમસ્યાઓ, સામાજિક અસમાનતા અને વિકાસના મુદ્દાઓ લાંબા સમયથી ચર્ચામાં છે. અરબ રાજકીય પક્ષો આ મુદ્દાઓને ચૂંટણીમાં મુખ્ય મુદ્દા તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.

બીજી તરફ, નેતન્યાહૂની લિકુડ પાર્ટીએ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિના આરોપો લગાવ્યા છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે અરબ પક્ષોએ કથિત રીતે મત ખરીદવા, મતદારોને ધમકાવવા, હિંસા, નકલી દસ્તાવેજો અને ગેરકાયદે સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરીને મતદારોને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

લિકુડ પાર્ટીએ આ મામલે પોલીસ અને ઇઝરાયેલની આંતરિક સુરક્ષા એજન્સી શિન બેટ (Shin Bet) પાસે તપાસ કરવાની માંગ કરી છે. જોકે, આ આરોપોની સત્યતા તપાસ અને સંબંધિત પુરાવાઓના આધારે જ નક્કી થઈ શકે છે.

શું ઇઝરાયેલની સત્તાની ચાવી હવે અરબ પક્ષોના હાથમાં છે?

ઇઝરાયેલની રાજનીતિમાં અરબ સમુદાયની ભૂમિકા હવે માત્ર મતદાન પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. એક સમયે મર્યાદિત પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા આ સમુદાયે આજે પોતાની રાજકીય તાકાત ઊભી કરી છે.

દેશની કુલ વસ્તીમાં 21.1 ટકા હિસ્સો ધરાવતા અરબ નાગરિકો જો મોટી સંખ્યામાં મતદાન કરે અને તેમના રાજકીય પક્ષો એકજૂથ રહે તો તેઓ સરકાર રચવાના સમીકરણોને પ્રભાવિત કરી શકે છે.

ખાસ કરીને જ્યારે કોઈપણ ગઠબંધનને 61 બેઠકોની બહુમતી મળતી ન હોય ત્યારે અરબ પક્ષોનું સમર્થન સત્તા સુધી પહોંચવાનો રસ્તો બની શકે છે. જોકે, આ પક્ષો કયા ગઠબંધનને સમર્થન આપે છે અને તેમની રાજકીય શરતો શું હોય છે તેના પર અંતિમ પરિણામ નિર્ભર રહેશે.

આમ, ઇઝરાયેલની રાજનીતિમાં અરબ સમુદાય હવે માત્ર લઘુમતી મતદારો નથી રહ્યો, પરંતુ સરકાર રચવાની પ્રક્રિયામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે તેવી રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે.