ઇઝરાયેલની ચૂંટણીમાં નેતન્યાહૂને ટક્કર આપનાર Gadi Eisenkot કોણ? ગાઝા, ઈરાન અને પેલેસ્ટાઇન મુદ્દે શું છે તેમનો અભિગમ?

ઇઝરાયેલમાં 27 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ યોજાનારી સંસદીય ચૂંટણી પહેલાં રાજકીય માહોલ ગરમાયો છે. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ (Benjamin Netanyahu) સામે પૂર્વ સૈન્ય પ્રમુખ અને યાશાર (Yashar) પાર્ટીના નેતા Gadi Eisenkot મજબૂત પડકાર તરીકે ઊભરી રહ્યા છે. આ ચૂંટણીને નેતન્યાહૂના નેતૃત્વ અને તેમની સરકારની નીતિઓ પર જનમત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ગાઝા યુદ્ધ, ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ, પેલેસ્ટાઇનનો પ્રશ્ન અને દેશની આંતરિક નીતિઓ જેવા મુદ્દાઓ ચૂંટણીમાં મહત્ત્વના બની રહ્યા છે.

ચૂંટણી પહેલાંના એક સર્વેમાં Gadi Eisenkotની પાર્ટીને નેતન્યાહૂની લિકુડ (Likud) પાર્ટી કરતાં વધુ બેઠકો મળવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, ઇઝરાયેલની રાજકીય વ્યવસ્થામાં સૌથી વધુ બેઠકો મેળવનાર પક્ષને જ સરકાર બનાવવાની ખાતરી મળતી નથી. સરકાર રચવા માટે અન્ય પક્ષોનું સમર્થન મેળવીને ગઠબંધન (Coalition Government) બનાવવું પડે છે.

Gadi Eisenkot કોણ છે?

Gadi Eisenkotનો જન્મ 19 મે, 1960ના રોજ થયો હતો. તેઓ મોરોક્કોથી ઇઝરાયેલ આવેલા યહૂદી પરિવારના પુત્ર છે. 66 વર્ષીય Gadi Eisenkot ઇઝરાયેલના જાણીતા પૂર્વ સૈન્ય અધિકારી છે. તેઓ 1978માં ઇઝરાયેલની ગોલાની બ્રિગેડ (Golani Brigade)માં જોડાયા હતા. લાંબી સૈન્ય કારકિર્દી દરમિયાન તેમણે વિવિધ મહત્ત્વની જવાબદારીઓ સંભાળી હતી.

વર્ષ 2015માં બેન્જામિન નેતન્યાહૂના કાર્યકાળ દરમિયાન તેઓ ઇઝરાયેલના સૈન્ય પ્રમુખ (Chief of Staff) બન્યા હતા. તેમણે 2019 સુધી આ પદ પર સેવા આપી હતી. સૈન્યમાંથી નિવૃત્તિ બાદ વર્ષ 2022માં તેમણે રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તે સમયે તેઓ અન્ય પૂર્વ સૈન્ય પ્રમુખ બેની ગાન્ટ્ઝ (Benny Gantz) સાથે રાજકીય મેદાનમાં આવ્યા હતા.

રાજકારણમાં આવ્યા બાદ Gadi Eisenkotએ સુરક્ષા, સરકારની જવાબદારી અને રાષ્ટ્રીય નીતિઓને મુખ્ય મુદ્દા બનાવ્યા છે. હવે તેઓ પોતાની યાશાર પાર્ટી મારફતે નેતન્યાહૂની સરકારને પડકાર આપી રહ્યા છે.

ઓક્ટોબર 7ના હુમલા બાદ સરકારમાં જોડાયા, પછી કેમ અલગ થયા?

7 ઓક્ટોબર, 2023ના રોજ હમાસ (Hamas)ના હુમલા બાદ ઇઝરાયેલમાં કટોકટીની સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી. ત્યારબાદ Gadi Eisenkot નેતન્યાહૂની ઇમરજન્સી વોર કેબિનેટ (Emergency War Cabinet)માં જોડાયા હતા. જોકે, જૂન 2024માં લગભગ આઠ મહિના બાદ તેમણે કેબિનેટ છોડી દીધી હતી.

તેમણે સરકારની કામગીરી અને યુદ્ધના જાહેર કરાયેલા લક્ષ્યો હાંસલ કરવામાં થયેલી નિષ્ફળતા અંગે ટીકા કરી હતી. સરકારની શાસનક્ષમતા અને યુદ્ધને આગળ વધારવાની રીત અંગે પણ તેમણે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.

આ સંઘર્ષમાં Gadi Eisenkotએ પોતાના નાના પુત્રને ગુમાવ્યો હતો. તેમનો પુત્ર ગાઝામાં લડાઈ દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યો હતો. આ અંગત દુઃખે તેમની રાજકીય વિચારધારાને પણ પ્રભાવિત કરી હોવાનું તેમના જાહેર નિવેદનો પરથી જણાય છે. તેમણે પોતાના પુત્રની કબર પર લીધેલા સંકલ્પનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે તેમના પુત્ર અને તેના સાથીઓએ આપેલું બલિદાન વ્યર્થ ન જવું જોઈએ.

તેમના ચૂંટણી અભિયાનમાં આ સંદેશને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. તેમની પાર્ટી Gadi Eisenkotને એક એવા નેતા તરીકે રજૂ કરે છે, જે સૈન્ય અનુભવ, નેતૃત્વ અને રાષ્ટ્રીય એકતાને મહત્ત્વ આપે છે.

ચૂંટણીમાં યાશાર પાર્ટી કેટલી મજબૂત?

Gadi Eisenkotની પાર્ટીનું નામ યાશાર (Yashar) છે, જેનો હિબ્રૂ ભાષામાં અર્થ સીધું અથવા યોગ્ય થાય છે. પાર્ટીના નામ પાછળનો વિચાર ઇઝરાયેલના પૂર્વ બંધક એલી શરાબીના શબ્દોથી પ્રેરિત હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેમનો સંદેશ હતો કે રાજકારણ માત્ર ડાબેરી કે જમણેરી વિચારધારા પૂરતું સીમિત ન રહે, પરંતુ યોગ્ય દિશા તરફ આગળ વધે.

ચૂંટણી પહેલાં ચેનલ 12ના એક ઓપિનિયન પોલ (Opinion Poll)માં Gadi Eisenkotની યાશાર પાર્ટીને 23 બેઠકો મળવાનો અંદાજ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે નેતન્યાહૂની લિકુડ પાર્ટીને 21 બેઠકો મળવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ આંકડા સર્વેના અંદાજ છે, અંતિમ ચૂંટણી પરિણામો નહીં.

ઇઝરાયેલની સંસદને નેસેટ (Knesset) કહેવામાં આવે છે, જેમાં કુલ 120 બેઠકો છે. સરકાર રચવા માટે સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછી 61 બેઠકોનું સમર્થન જરૂરી છે. ઇઝરાયેલના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી કોઈ એક પક્ષે એકલા હાથે સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવી નથી.

આથી, જો Gadi Eisenkotની પાર્ટી સૌથી મોટી પાર્ટી બને તો પણ સરકાર રચવા માટે તેમને અન્ય પક્ષો સાથે ગઠબંધન કરવું પડશે. તેમાં ડાબેરી, મધ્યમમાર્ગી અને જમણેરી પક્ષો ઉપરાંત સંજોગો પ્રમાણે આરબ પક્ષોનું સમર્થન પણ મહત્ત્વનું બની શકે છે.

ગાઝા યુદ્ધ અંગે Gadi Eisenkotનો શું અભિગમ છે?

વિદેશ નીતિ અને સુરક્ષાના મુદ્દે Gadi Eisenkot અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે કેટલાક મહત્ત્વના તફાવતો હોવા છતાં, ગાઝા, લેબનોન અને ઈરાન અંગેના તેમના અભિગમમાં ઘણી સમાનતા જોવા મળે છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ, Gadi Eisenkot ગાઝા અને અન્ય મોરચે ઇઝરાયેલની સૈન્ય કાર્યવાહીને સમર્થન આપે છે. આ કાર્યવાહીઓમાં મોટી સંખ્યામાં નાગરિકોના મૃત્યુ અને વ્યાપક વિનાશ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

Gadi Eisenkot પેલેસ્ટાઇનને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રનો દરજ્જો આપવાના અધિકારના સમર્થક નથી. ચેનલ 7ને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે જોર્ડન નદીથી ભૂમધ્ય સમુદ્ર સુધીના વિસ્તારમાં ઇઝરાયેલનું મજબૂત નિયંત્રણ હોવું જોઈએ એવો અભિગમ વ્યક્ત કર્યો હતો. આ વિસ્તાર હેઠળ ગાઝા અને પશ્ચિમ કાંઠા (West Bank)નો પણ સમાવેશ થાય છે.

તેઓ 'દહિયે સિદ્ધાંત' (Dahiyeh Doctrine)ના સમર્થક પણ છે. આ લશ્કરી અભિગમમાં ભવિષ્યમાં સશસ્ત્ર હુમલાઓ અટકાવવા માટે વિરોધી પક્ષના માળખા અને સુવિધાઓ સામે ભારે બળનો ઉપયોગ કરીને અટકાવ ઊભો કરવાની નીતિ સામેલ છે. આ અભિગમ નાગરિક માળખાને થતા નુકસાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અંગે ચર્ચા ઊભી કરે છે.

પશ્ચિમ કાંઠે યહૂદી વસાહતોના મુદ્દે પણ Gadi Eisenkotનો અભિગમ નોંધપાત્ર છે. તેઓ યહૂદી વસાહતોનું સમર્થન કરે છે, પરંતુ પશ્ચિમ કાંઠે પ્રસ્તાવિત E1 વસાહત વિસ્તારનો વિરોધ કરી ચૂક્યા છે.

ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે શું માને છે?

ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ પણ Gadi Eisenkotના ચૂંટણી અભિયાનનો મહત્ત્વનો મુદ્દો છે. તેમણે જાહેરમાં જણાવ્યું છે કે ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ હજી પૂર્ણ થયો નથી. તેમની દલીલ છે કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને નષ્ટ કરવો અથવા તેને અસરકારક રીતે નિષ્ક્રિય કરવો જરૂરી છે.

પોતાની નવી પાર્ટીના ઉદ્ઘાટન સમયે તેમણે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે કડક વલણ વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ, ઈરાન પાસે રહેલા અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમ (Highly Enriched Uranium)ના જથ્થાને કારણે પરમાણુ જોખમ યથાવત છે. જોકે, આ અંગેના ચોક્કસ જથ્થા અને પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાની ક્ષમતા સંબંધિત દાવાઓનું સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.

આ મુદ્દે તેમની નીતિ નેતન્યાહૂની સુરક્ષા નીતિથી બહુ અલગ દેખાતી નથી. બંને નેતાઓ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને ઇઝરાયેલની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો માને છે.

ઇઝરાયેલની આંતરિક નીતિઓમાં શું ફેરફાર ઇચ્છે છે?

Gadi Eisenkotની રાજકીય નીતિઓ માત્ર વિદેશ નીતિ સુધી સીમિત નથી. તેઓ 7 ઓક્ટોબર, 2023ના હુમલા પહેલાં અને તે દરમિયાન થયેલી ગુપ્તચર નિષ્ફળતા (Intelligence Failure)ની તપાસને સમર્થન આપે છે. તેમનું માનવું છે કે આટલા મોટા હુમલાને રોકવામાં સુરક્ષા તંત્ર ક્યાં નિષ્ફળ ગયું તેની તપાસ થવી જોઈએ અને જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ.

આ ઉપરાંત, તેઓ ઇઝરાયેલના અતિપરંપરાગત યહૂદી સમુદાયના લોકો માટે લાગુ પડતી લશ્કરી સેવામાંથી મુક્તિ (Military Exemption)નો અંત લાવવાના સમર્થક છે. ઇઝરાયેલમાં લશ્કરી સેવા ફરજિયાત હોવા છતાં અમુક અતિપરંપરાગત યહૂદી સમુદાયોને મળતી છૂટ લાંબા સમયથી રાજકીય વિવાદનો વિષય રહી છે.

જો Gadi Eisenkotની આગેવાનીમાં સરકાર રચાય અને તેમાં નેતન્યાહૂના જમણેરી સાથીઓ ઇતમાર બેન-ગ્વીર (Itamar Ben-Gvir) તથા બેઝાલેલ સ્મોટ્રિચ (Bezalel Smotrich) સામેલ ન હોય, તો સરકારનો અભિગમ કેટલાક મુદ્દાઓ પર વધુ મધ્યમમાર્ગી બની શકે છે. જોકે, ગાઝા અને પેલેસ્ટાઇન અંગે Gadi Eisenkotના પોતાના કડક વલણને ધ્યાનમાં લેતાં તમામ મુદ્દાઓ પર મોટા ફેરફારો થશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

ચૂંટણીનું પરિણામ ઇઝરાયેલની દિશા નક્કી કરશે?

27 ઓક્ટોબરની ચૂંટણી ઇઝરાયેલના રાજકીય ભવિષ્ય માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. એક તરફ નેતન્યાહૂનું લાંબા સમયથી ચાલતું નેતૃત્વ છે, તો બીજી તરફ Gadi Eisenkot સૈન્ય અનુભવ, સરકારની જવાબદારી અને આંતરિક સુધારાઓના મુદ્દા સાથે મતદારો સમક્ષ છે.

આ ચૂંટણીમાં માત્ર કઈ પાર્ટીને કેટલી બેઠકો મળે છે તે જ નહીં, પરંતુ સરકાર રચવા માટે કયા પક્ષો એકસાથે આવે છે તે પણ નિર્ણાયક રહેશે. આરબ પક્ષો સહિત વિવિધ રાજકીય જૂથોનું સમર્થન સરકારની રચનામાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

જો Gadi Eisenkotના નેતૃત્વમાં નવી સરકાર બને, તો અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મધ્યપૂર્વમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો આગળ વધારવાની વધુ તક મળી શકે છે. તેમાં ઇઝરાયેલ અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે સંબંધો સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસોનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે, આ શક્યતાઓ ચૂંટણીના પરિણામ અને ત્યારબાદની ગઠબંધન રાજનીતિ પર નિર્ભર રહેશે.

આખરે, ઇઝરાયેલના મતદારો માટે આ ચૂંટણી નેતન્યાહૂના નેતૃત્વને ચાલુ રાખવું કે વિકલ્પને તક આપવી તે અંગેનો મહત્ત્વનો નિર્ણય બની શકે છે. Gadi Eisenkot માટે સૌથી મોટો પડકાર માત્ર વધુ બેઠકો મેળવવાનો નહીં, પરંતુ વિવિધ વિચારધારા ધરાવતા પક્ષોને એકસાથે લાવી સ્થિર સરકાર બનાવવાનો રહેશે.