ઇઝરાયેલની ચૂંટણીમાં નેતન્યાહુ સામે મોટો પડકાર! પૂર્વ સૈન્ય પ્રમુખની પાર્ટી સર્વેમાં આગળ

ઇઝરાયેલમાં 27 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ યોજાનારી રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી (National Election) પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે. ગાઝા યુદ્ધ (Gaza War), ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ અને દેશની સુરક્ષાને લઈને ઊભા થયેલા સવાલો વચ્ચે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ (Benjamin Netanyahu) ફરી સત્તા મેળવવા માટે મેદાનમાં છે. જોકે, આ વખતે તેમને ઇઝરાયેલના પૂર્વ સૈન્ય પ્રમુખ ગાડી આઇઝનકોટ (Gadi Eisenkot) તરફથી કડક પડકાર મળી રહ્યો છે. ચૂંટણી પહેલાં જાહેર થયેલા અંતિમ ઓપિનિયન પોલ (Opinion Poll)માં આઇઝનકોટની યાશાર (Yashar) પાર્ટી નેતન્યાહુની લિકુડ (Likud) પાર્ટી કરતાં થોડી આગળ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

7 ઑક્ટોબરનો હુમલો અને યુદ્ધ પછીની પ્રથમ ચૂંટણી

આ ચૂંટણી ઇઝરાયેલ માટે વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે, કારણ કે 7 ઑક્ટોબર, 2023ના રોજ હમાસ (Hamas) દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલા બાદ આ પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી છે. આ હુમલા પછી ગાઝામાં યુદ્ધ શરૂ થયું હતું. ત્યારબાદ સંઘર્ષનો વ્યાપ લેબનોન સુધી પહોંચ્યો અને બાદમાં અમેરિકા તથા ઇઝરાયેલના તેહરાન પરના સંયુક્ત હુમલા પછી ઈરાન સાથે પણ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી.

આ પરિસ્થિતિમાં મતદારો માટે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સરકારની કામગીરી અને દેશની આર્થિક સ્થિતિ જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના બન્યા છે. નેતન્યાહુ દેશના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન રહેલા નેતાઓમાં સામેલ છે અને ફરી એક વખત સરકારનું નેતૃત્વ મેળવવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

નેતન્યાહુ સામે પૂર્વ સૈન્ય પ્રમુખનો પડકાર

ગાડી આઇઝનકોટ ઇઝરાયેલની સેનાના પૂર્વ વડા રહી ચૂક્યા છે. તેમની યાશાર પાર્ટી ચૂંટણી પહેલાંના સર્વેમાં આગળ આવતાં રાજકીય સ્પર્ધા રસપ્રદ બની છે. જોકે, સર્વેમાં આગળ હોવાનો અર્થ ચૂંટણીમાં જીત નિશ્ચિત હોવો નથી.

ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલી એવી છે કે માત્ર સૌથી વધુ મત મેળવનારી પાર્ટી માટે સરકાર બનાવવી પૂરતી નથી. સરકાર રચવા માટે સંસદમાં જરૂરી બહુમતી અને અન્ય પક્ષોનું સમર્થન મેળવવું પણ જરૂરી છે.

તેલ અવીવમાં નેતન્યાહુ સરકાર સામે વિરોધ પ્રદર્શન

ચૂંટણી પહેલાં તેલ અવીવ (Tel Aviv)માં હજારો લોકો નેતન્યાહુ અને તેમની સરકાર સામે વિરોધ કરવા એકત્ર થયા હતા. વિરોધીઓએ 7 ઑક્ટોબર, 2023ના હમાસ હુમલા પહેલાં થયેલી સુરક્ષા નિષ્ફળતાઓની તપાસ માટે સ્વતંત્ર તપાસ પંચ (Commission of Inquiry) રચવાની માગ કરી હતી.

નેતન્યાહુએ આવી તપાસની માગ સ્વીકારી નથી. આઇઝનકોટ પણ વિરોધ પ્રદર્શનમાં હાજર રહ્યા હતા. આ પ્રદર્શન અગાઉ બંધકોને મુક્ત કરાવવાની માગ સાથે યોજાતા વિરોધની યાદ અપાવતું હતું. અહેવાલ મુજબ, બંધકો અથવા તેમના અવશેષો આખરે પરત લાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ નેતન્યાહુ પર તેમની મુક્તિ માટેના કરારોમાં વિલંબ કરવાનો આરોપ પણ લાગ્યો હતો.

ઇઝરાયેલમાં ચૂંટણી કેવી રીતે યોજાય છે?

ભારત અને ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલીમાં મોટો તફાવત છે. ભારતમાં મતદારો પોતાના મતવિસ્તારમાંથી વ્યક્તિગત ઉમેદવારને મત આપે છે, જ્યારે ઇઝરાયેલમાં સમગ્ર દેશને એક જ ચૂંટણી ક્ષેત્ર (Single Constituency) તરીકે ગણવામાં આવે છે. મતદારો વ્યક્તિગત ઉમેદવારને બદલે રાજકીય પક્ષને મત આપે છે.

ઇઝરાયેલની સંસદને નેસેટ (Knesset) કહેવામાં આવે છે. તેમાં કુલ 120 બેઠકો છે. કોઈ પક્ષને સંસદમાં બેઠક મેળવવા માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓછામાં ઓછા 3.25 ટકા મત મેળવવા જરૂરી છે. સરકાર બનાવવા માટે 61 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે.

ઇઝરાયેલમાં અત્યાર સુધી કોઈ એક પક્ષે એકલા હાથે બહુમતી મેળવી નથી. તેથી સામાન્ય રીતે અનેક પક્ષો ભેગા મળીને ગઠબંધન સરકાર (Coalition Government) બનાવે છે. આ જ કારણ છે કે ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ બેઠકો મેળવનાર પક્ષને પણ સરકાર રચવા માટે અન્ય પક્ષો સાથે સમજૂતી કરવી પડી શકે છે.

ઓપિનિયન પોલમાં કોને કેટલી બેઠકો મળવાનો અંદાજ?

ચૂંટણી પહેલાંના અંતિમ સર્વેમાં આઇઝનકોટની યાશાર પાર્ટી નેતન્યાહુની લિકુડ પાર્ટી કરતાં થોડી આગળ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, બંને પક્ષો સાથે જોડાયેલા રાજકીય જૂથોમાંથી કોઈને પણ સ્પષ્ટ બહુમતી મળતી દેખાતી નથી.

• નેતન્યાહુના ગઠબંધનને: અંદાજે 50 બેઠકો

• વિપક્ષી જૂથને: અંદાજે 52થી 56 બેઠકો

• અરબ પક્ષોને: અંદાજે 14થી 16 બેઠકો

આ અંદાજો મુજબ, અરબ પક્ષોનું સમર્થન સરકાર રચવામાં નિર્ણાયક બની શકે છે. જોકે, આ આંકડા ઓપિનિયન પોલ પર આધારિત છે અને અંતિમ ચૂંટણી પરિણામોથી અલગ હોઈ શકે છે.

અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા મતદારો માટે મુખ્ય મુદ્દા

કાન ન્યૂઝ (Kan News)ના એક સર્વે અનુસાર, ઇઝરાયેલના મતદારો માટે અર્થતંત્ર (Economy) અને સુરક્ષા (Security) સૌથી મહત્ત્વના મુદ્દા છે. સર્વેમાં 34 ટકા લોકોએ અર્થતંત્રને અને 32 ટકા લોકોએ સુરક્ષાને મુખ્ય ચિંતા ગણાવી હતી.

આ ઉપરાંત, અતિ-રૂઢિચુસ્ત યહૂદી સમુદાયના પુરુષોને સેનામાં ફરજિયાત ભરતી (Military Draft) હેઠળ લાવવા જોઈએ કે નહીં, તે મુદ્દો પણ ચૂંટણીમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે.

ચૂંટણીનાં પરિણામો ક્યારે જાહેર થશે?

27 ઑક્ટોબરે મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ મતગણતરી શરૂ થવાની છે. અહેવાલ અનુસાર, 28 ઑક્ટોબરની વહેલી સવાર સુધીમાં પરિણામો અંગે સ્પષ્ટ ચિત્ર મળી શકે છે, જ્યારે સત્તાવાર પરિણામો 4 નવેમ્બરે જાહેર થવાના છે.

પરિણામો બાદ ઇઝરાયેલના રાષ્ટ્રપતિ કોઈ એક નેતાને સરકાર રચવા માટે આમંત્રણ આપશે. આ નેતાને સરકાર રચવા માટે 28 દિવસનો સમય મળશે. જરૂર પડે તો વધુ 14 દિવસની મુદત પણ મળી શકે છે. જો કોઈ નેતા સરકાર રચવામાં સફળ નહીં થાય, તો દેશમાં ફરી ચૂંટણી યોજવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. ત્યાં સુધી વર્તમાન સરકાર કાર્યકારી સરકાર (Caretaker Government) તરીકે ચાલુ રહેશે.

ભારત-ઇઝરાયેલ સંબંધો પર શું અસર પડશે?

ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે 1992થી સંપૂર્ણ રાજદ્વારી સંબંધો છે. સંરક્ષણ, વેપાર અને વ્યૂહાત્મક સહકારના ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો વચ્ચે મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગીદારી છે.

ભારતમાં ઇઝરાયેલના દૂતાવાસનાં પ્રવક્તા મિશેલ સેરોટાએ *India Today*ને જણાવ્યું હતું કે ઇઝરાયેલમાં ભારતને એક વ્યૂહાત્મક અને મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગીદાર માનવા અંગે મજબૂત સહમતિ છે, પછી ભલે દેશનું નેતૃત્વ કોઈ પણ કરે.

ભારત માટે હાઇફા બંદર (Haifa Port)માં થયેલા મોટા રોકાણો અને ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ આર્થિક કોરિડોર (India–Middle East–Europe Economic Corridor અથવા IMEC)ની યોજના પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ઇઝરાયેલ ભારતનું એક મુખ્ય સંરક્ષણ ભાગીદાર પણ છે.

આથી ચૂંટણીમાં કોણ જીતે છે તે માત્ર ઇઝરાયેલની આંતરિક રાજનીતિ પૂરતું મર્યાદિત નહીં રહે. નવી સરકારની ગાઝા નીતિ, ઈરાન સાથેના સંબંધો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા અંગેના નિર્ણયો ભારત સહિત અનેક દેશો માટે મહત્ત્વના બની શકે છે.