અમેરિકા અને ઈરાન હવે એકબીજા પર નહીં કરે હુમલા; કતારમાં યોજાશે ‘High-Level Meeting’

Washington: વૈશ્વિક સ્તરે તણાવ અને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના તોળાતા સંકટ વચ્ચે એક ખુબ જ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. મિડલ ઈસ્ટમાં સતત વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકા (US) અને ઈરાન (Iran) એકબીજા પર હુમલા રોકવા માટે સહમત થયા છે. બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીત દરમિયાન તમામ પ્રકારના Military Actions (સૈન્ય કાર્યવાહી) પર અસ્થાયી રૂપે પ્રતિબંધ મુકવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

હવે આ વિવાદનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવવા માટે મંગળવારે કતારની રાજધાની દોહામાં બંને દેશો વચ્ચે એક High-Level Meeting (ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક) યોજાવા જઈ રહી છે.

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં કેમ ભડકી હતી જંગ?

છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી Strait of Hormuz (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) પાસે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો હતો. ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝમાં Cargo Ships (માલવાહક જહાજો) પર કરાયેલા હુમલા બાદ અમેરિકા એક્શનમાં આવ્યું હતું.

અમેરિકાએ માત્ર ૨૪ કલાકમાં બે વાર ઈરાનની Military Sites અને ડ્રોન ઠેકાણાઓ પર બોમ્બમારો કર્યો હતો. સામા પક્ષે ઈરાને પણ બહેરીન અને કુવૈતમાં આવેલા યુએસ બેઝ (US Bases) પર હુમલાનો દાવો કર્યો હતો. આ તણાવ એટલો વધી ગયો હતો કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે ઈરાનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી દીધી હતી.

હવે શું છે નવી ડીલ? (The Peace Agreement)

એક અહેવાલ મુજબ, આ નાજુક શાંતિ સમજૂતીને બચાવવા માટે બંને પક્ષો હાલ પૂરતા પાછા હટવા તૈયાર થયા છે. જ્યાં સુધી કતારમાં વાતચીત ચાલુ રહેશે, ત્યાં સુધી:

કોઈપણ દેશ એકબીજા પર લશ્કરી હુમલો નહીં કરે.

હોર્મુઝના દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થતા Commercial Ships (વ્યાપારી જહાજો) ની અવરજવર સામાન્ય રીતે ચાલુ રહેશે.

અમેરિકાના સિનિયર અધિકારીઓએ પણ પુષ્ટિ કરી છે કે મંગળવારની બેઠક પહેલા Temporary Ceasefire (અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ) જેવી સ્થિતિ જાળવી રાખવામાં આવશે. આ વાટાઘાટોમાં અમેરિકાની ટેકનિકલ ટીમના હેડ નિક સ્ટીવર્ટ પણ સામેલ થાય તેવી શક્યતા છે.

સ્વિટ્ઝરલેન્ડથી કતાર કેમ બદલાયું વેન્યુ?

વાસ્તવમાં આ બેઠક પહેલા સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં ઈરાનના Nuclear Program (પરમાણુ કાર્યક્રમ) પર ચર્ચા કરવા માટે યોજાવાની હતી. પરંતુ તાજેતરમાં દરિયામાં સર્જાયેલા સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે ડિપ્લોમેટ્સ (રાજનયિકો) એ તાત્કાલિક બેઠકનું સ્થળ બદલીને દોહા (કતાર) કર્યું છે અને હવે આ આખી બેઠકનો એજન્ડા માત્ર હોર્મુઝ વિવાદ પર જ કેન્દ્રિત રાખવામાં આવ્યો છે.

આ બાબતે ફસાયો છે પેચ (The Core Conflict)

બંને દેશો વચ્ચે અગાઉ થયેલી સમજૂતી મુજબ, ઈરાને વ્યાપારી જહાજોને સુરક્ષિત રાખવાનું વચન આપ્યું હતું અને બદલામાં અમેરિકા ઈરાની બંદરો પરથી પોતાની Naval Blockade (નૌકાદળની નાકેબંધી) હટાવવા સંમત થયું હતું.

વિવાદનું મુખ્ય કારણ: ઈરાન હવે એવી માંગ કરી રહ્યું છે કે હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા તમામ જહાજોએ સીધું ઈરાની સત્તાવાળાઓ સાથે જ કો-ઓર્ડિનેશન (સંપર્ક) કરવું પડશે. અમેરિકાના મતે ઈરાનની આ માંગ મૂળ કરારની મર્યાદાથી બહાર છે. આ સિવાય બંને સેનાઓ વચ્ચે હજુ સુધી કોઈ Hotline (તાત્કાલિક સંપર્ક વ્યવસ્થા) પણ શરૂ થઈ શકી નથી, જેના કારણે ગેરસમજ અને તણાવ વધ્યો હતો.

કતારમાં યોજાનારી આ બેઠકને બંને દેશો વચ્ચે Confidence-Building Measure (વિશ્વાસ બહાલી) અને ગલ્ફ વિસ્તારમાં કાયમી શાંતિ સ્થાપવા તરફનું એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.