World Liver Day 2024:  ખરાબ જીવનશૈલી વ્યક્તિને બનાવે છે લીવરના દર્દી, આ રીતે રાખો કાળજી

આજકાલ આરામદાયક અને ખરાબ જીવનશૈલીના કારણે લોકોને અનેક પ્રકારની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આમાંથી એક સમસ્યા લીવરની છે, ખાસ કરીને ફેટી લીવર, લીવરમાં સોજો, સિરોસિસ જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય બની રહી છે. ખોરાકની અશુદ્ધિને કારણે લીવરની સમસ્યા સ્વાભાવિક છે. તેમજ જો તમે વધુ પડતો આલ્કોહોલ પીતા હોવ તો પણ લીવર નબળું પડવાનું જોખમ રહેલું છે.

લીવરની કામગીરીમાં વિક્ષેપને કારણે અન્ય પ્રકારની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ દેખાવા લાગે છે. એકંદરે લીવરની સમસ્યાઓનું મુખ્ય કારણ અસંતુલિત જીવનશૈલી છે. આ અંગે ડોક્ટરે વિસ્તારથી માહિતી આપી છે.

આહાર અને દિનચર્યામાં અસંતુલન

ડોક્ટરોનું કહેવું છે કે લાંબા સમય સુધી સતત કામ કરવું, પૂરતું શારીરિક કામ ન કરવું અને ખોરાકમાં જંક ફૂડ જેમ કે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, વધુ પડતું મીઠું અને સુગર લીવરની સમસ્યાઓનું કારણ બને છે. અશુદ્ધ ખોરાક લીવરમાં ચીકણું અને ચરબી વધારે છે. લીવર ફેટી થવાને કારણે ભવિષ્યમાં અન્ય બીમારીઓ થવાની સંભાવના રહે છે.

લીવર સંબંધિત મુખ્ય સમસ્યાઓ

ખરાબ જીવનશૈલી અને અશુદ્ધ આહાર નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ડિસીઝ (NAFLD)નું કારણ બને છે. આજકાલ મેટાબોલિક એસોસિએટેડ ફેટી લીવર ડિસીઝના રૂપમાં એક નવા પ્રકારની સમસ્યા પણ જોવા મળી રહી છે. જો આપણે તેને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જો કોઈને ડાયાબિટીસ, મેદસ્વીતા અથવા અનિયંત્રિત બ્લડ પ્રેશર જેવી સમસ્યા હોય તો તેને લીવરની બીમારી થવાની શક્યતા વધી જાય છે. જો કમરની આસપાસ ચરબી જમા થઈ રહી છે અથવા ગરદન જાડી અને કાળી થઈ રહી છે, તો આ લીવર સમસ્યાઓના પ્રારંભિક સંકેતો છે. આવી સ્થિતિમાં તમારા લીવરની તપાસ ચોક્કસ કરાવો.

ક્યારે અને કેવી રીતે તપાસ કરાવવી

ફાઈબ્રો-સ્કેન કરાવવાથી લીવરમાં થતા ફેરફારોને ઘણી હદ સુધી શોધી શકાય છે. જો વધુ પડતી ચરબી હોય, તેમજ નિયમિત અને વધુ પડતો આલ્કોહોલ પીવો, તો આ બધા કારણો એકસાથે લીવર માટે હાનિકારક બની શકે છે. જ્યારે જો તમને ડાયાબિટીસ હોય તો ફાઈબ્રો સ્કેન, લિપિડ પ્રોફાઈલ, એલએફટી બેઝલાઈન પર કરાવવા જોઈએ. રોગને સમજીને તેના આધારે યોગ્ય સારવાર મેળવીને તેને ગંભીર બનતા અટકાવી શકાય છે. દર છ મહિનેથી એક વર્ષમાં તમારા લીવરની તપાસ કરાવવાનો પ્રયાસ કરો. જો LFTs અને અન્ય પરીક્ષણો સામાન્ય શ્રેણીમાં હોય તો યકૃતના પરીક્ષણો પણ એકથી બે વર્ષના અંતરાલમાં કરી શકાય છે.

સમસ્યાના પ્રારંભિક લક્ષણો

• લીવરની સમસ્યાઓમાં સામાન્ય રીતે શરૂઆતમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો હોતા નથી. આવી સ્થિતિમાં નિયમિત અંતરાલ પર પરીક્ષણ દ્વારા તેને શોધી શકાય છે.
• લીવરની બીમારીના કેટલાક લક્ષણો છે, જેના વિશે સાવધાન રહેવું જોઈએ. ખાસ કરીને સીધા હાથમાં ઉપરની તરફ થોડો ભારેપણું અનુભવાય છે.
• લીવર રોગ સામાન્ય રીતે અદ્યતન તબક્કામાં પકડાય છે.
• જેમ જેમ ગંભીરતા વધે છે તેમ તેમ પગમાં સોજો, પેટના કદમાં વધારો, પેટમાં પાણી જમા થવા જેવા લક્ષણો દેખાવા લાગે છે. હેપેટાઇટિસ સ્ક્રીનીંગ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે
• જો તમને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હોય, તો તમારે હેપેટાઈટિસ બી અને સી માટે પણ તપાસ કરાવવી જોઈએ. ક્યારેક જાણી-અજાણે દવાઓનો ઉપયોગ, અસુરક્ષિત સેક્સ વગેરે જેવા કારણોસર હેપેટાઇટિસ થવાની શક્યતા રહે છે. સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર આપવામાં આવે તો આ રોગથી બચવું શક્ય છે. હાલમાં હેપેટાઇટિસ સીની સારવાર સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે.

આહાર અને કસરતના નિયમો બનાવો

લીવરને સ્વસ્થ રાખવા માટે સારી ઉંચાઈ અને પૂરતી કસરત જરૂરી છે. તમારા આહારમાં ખાંડ અને ચરબીનું પ્રમાણ ઓછામાં ઓછું રાખો. પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારવું જોઈએ. જો તમે શાકાહારી છો તો પનીર, સોયા, બદામ, અખરોટ અને અન્ય ડ્રાયફ્રુટ્સનું સેવન કરવું ફાયદાકારક રહેશે. જો તમે શાકાહારી નથી, તો લાલ માંસનું સેવન ઓછું કરો, આના કરતાં માછલી અને ઇંડા વધુ સારા છે. અઠવાડિયામાં માત્ર એક કે બે વાર ચિકનનું સેવન કરો. દરરોજ ઓછામાં ઓછી 15 મિનિટ ભારે કસરત કરવી જરૂરી છે. બ્રિસ્ક વોક, વેઈટ લિફ્ટિંગ એક્સરસાઇઝ, સાઈકલિંગ, પેડલિંગ વગેરે લીવરને સ્વસ્થ રાખવામાં ઉપયોગી છે.