Independence Day 2024 : રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવા અને તેના ઉપયોગ અંગેના શું છે નિયમો?

હર ઘર તિરંગા અભિયાન કોઈ તહેવારથી ઓછું નથી. પીએમ મોદી સતત દેશવાસીઓને દેશભરમાં ત્રિરંગો ફરકાવવાની અપીલ કરી રહ્યા છે. આ અભિયાન હેઠળ તમારે તિરંગા સાથે તમારી સેલ્ફી લેવી પડશે અને તેને harghartiranga.com પર અપલોડ કરવી પડશે. સ્વતંત્રતા દિવસના અવસર પર લોકોમાં તિરંગા સાથે ફોટા વગેરે પડાવવાનો ક્રેઝ હોય છે, આવી સ્થિતિમાં જો તમે કાયદાકીય મુશ્કેલીમાં ન પડવા માંગતા હોવ તો રાષ્ટ્રીય સાથે જોડાયેલા કેટલાક નિયમો અને નિયમોને જાણવું જરૂરી છે. 

તિરંગો ફરકાવવાના નિયમો શું છે?

ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવો/ઉપયોગ/પ્રદર્શન રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાનના નિવારણ અધિનિયમ, 1971 અને ભારતીય ધ્વજ સંહિતા, 2002 દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આ મુજબ, કોઈપણ જાહેર/ખાનગી સંસ્થા અથવા શૈક્ષણિક સંસ્થાનો કોઈપણ સભ્ય કોઈપણ દિવસે અને કોઈપણ પ્રસંગે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવી શકે છે.

ધ્યાન રાખો કે જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે, ત્યારે ભગવા પટ્ટા ઉપર હશે. જો કોઈ વ્યક્તિ ધ્વજને ઊભી રીતે પ્રદર્શિત કરી રહ્યો હોય તો રાષ્ટ્રધ્વજના સંદર્ભમાં કેસરી પટ્ટી જમણી બાજુએ હશે એટલે કે તે સામેની વ્યક્તિની ડાબી બાજુ હશે.

આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો

ફ્લેગ કોડ ઓફ ઈન્ડિયાની કલમ 2.2 મુજબ કોઈપણ સામાન્ય નાગરિક પોતાના ઘરે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવી શકે છે. જો કે, જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત થાય છે, ત્યારે તે સન્માનની સ્થિતિમાં હોવો જોઈએ અને સ્પષ્ટ રીતે મૂકવો જોઈએ.

જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત કરવામાં આવે ત્યારે તેને સંપૂર્ણ સન્માન આપવું જોઈએ. તેને તેની યોગ્ય જગ્યાએ રાખવી જોઈએ. તમારે ખાસ ધ્યાન રાખવાનું છે કે ધ્વજ જમીન પર કે કોઈ ગંદી જગ્યાએ ન રાખવો જોઈએ.

નિયમો અનુસાર, રાષ્ટ્રધ્વજનો ઉપયોગ માલ લપેટવા, પ્રાપ્ત કરવા કે વિતરણ કરવા માટે થઈ શકતો નથી. ધ્વજને જમીન કે ભોંયતળિયા અથવા પાણીમાં સ્પર્શ કરવાની મંજૂરી નથી. તેનો ઉપયોગ સ્પીકરના ટેબલને ઢાંકવા અથવા કોઈપણ ઇવેન્ટમાં સ્પીકરના પ્લેટફોર્મને ડ્રેપ કરવા માટે કરી શકાતો નથી.

ધ્વજ સંહિતા અનુસાર, રાષ્ટ્રધ્વજને પર અન્ય કોઈ ધ્વજ અથવા ધ્વજો સાથે લહેરાવવો જોઈએ નહીં. ઉપરાંત ફાટેલો અથવા ગંદો રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત કરવો જોઈએ નહીં.

શું વાહન પર રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવી શકાય?

જો તમે 15 ઓગસ્ટના દિવસે તમારા વાહન પર ત્રિરંગો લગાવવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો તમને જણાવી દઈએ કે દેશના દરેક નાગરિકને આની મંજૂરી નથી. ફ્લેગ કોડ ઓફ ઈન્ડિયા 2002ની કલમ 3.44 મુજબ, વાહનો પર રાષ્ટ્રધ્વજ સ્થાપિત કરવાનો વિશેષાધિકાર માત્ર નીચેની વ્યક્તિઓ માટે જ મર્યાદિત છે:

• રાષ્ટ્રપતિ
• ઉપરાષ્ટ્રપતિ
• રાજ્યપાલ અને લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર
• ભારતીય મિશનના વડા/પ્રધાનમંત્રી, કેબિનેટ મંત્રી
• કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી અને નાયબ મંત્રી
• મુખ્ય પ્રધાનો અને રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના કેબિનેટ પ્રધાનો
• લોકસભાના સ્પીકર
• રાજ્યસભાના ઉપાધ્યક્ષ
• લોકસભાના ડેપ્યુટી સ્પીકર
• રાજ્ય વિધાન પરિષદોના પ્રમુખો
• રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વિધાનસભાના વક્તા
• રાજ્યોની વિધાન પરિષદના ઉપપ્રમુખ
• રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વિધાનસભાના નાયબ અધ્યક્ષો
• ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ
• સુપ્રીમ કોર્ટના જજ
• હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ
• ઉચ્ચ અદાલતોના ન્યાયાધીશો

નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ શું સજા થાય છે?

રાષ્ટ્રધ્વજ સંબંધિત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ બંધારણમાં સજાની જોગવાઈ છે. જો તમે ધ્વજને ઊંધો, ફાટેલો અથવા ગંદો લહેરાવતા જોવા મળે, તો રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ અધિનિયમ, 1971 ની કલમ 2 માં રાષ્ટ્રધ્વજ, બંધારણ અને રાષ્ટ્રગીત જેવા ભારતીય રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના અપમાનને રોકવાના હેતુથી સજાની જોગવાઈ છે. જે મુજબ 3 વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.