ચૂંટણી પંચે મધ્યરાત્રિએ મોટો ફેરફાર કર્યો, ફોર્મ 6માંથી 'SIR' વિભાગ દૂર કર્યો; તેનો અર્થ શું છે?

નવા મતદાર ઓળખપત્ર (Voter ID) માટે અરજી કરવા અથવા પ્રથમ વખત મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ ઉમેરવા માટે 'ફોર્મ 6'નો ઉપયોગ થાય છે. તાજેતરમાં આ ફોર્મ અંગે વિવાદ સર્જાયો હતો કારણ કે ચૂંટણી પંચના ECINET પોર્ટલ પર તેની સાથે SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન - વિશેષ સઘન પુનરાવર્તન) સંબંધિત એક વધારાની ઘોષણા (declaration) પણ જોવા મળી રહી હતી. બુધવારે મોડી રાત્રે, ચૂંટણી પંચે એવા રાજ્યો માટે ECINET પોર્ટલ પરના ફોર્મ 6માંથી આ SIR ઘોષણા દૂર કરી દીધી જ્યાં SIR પ્રક્રિયા પહેલેથી જ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. પંચનું આ પગલું 26 સપ્ટેમ્બરે કરવામાં આવેલી જાહેરાતના ચાર દિવસ બાદ લેવામાં આવ્યું છે.

 

26 સપ્ટેમ્બરે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે SIR ન હોય તેવા સમયગાળા દરમિયાન, માત્ર 'રજિસ્ટ્રેશન ઓફ ઈલેક્ટર્સ રૂલ્સ, 1960' (મતદાર નોંધણી નિયમો, 1960) હેઠળ નિર્ધારિત પ્રમાણભૂત ફોર્મનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ, જે રાજ્યોમાં SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી ત્યાં ફોર્મ 6માંથી વધારાની ઘોષણા દૂર કરવામાં આવી હતી.

 

 

જો કોઈ વ્યક્તિ પ્રથમ વખત મતદાર બની રહી હોય અને તેને મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ ઉમેરવું હોય, તો તેણે ફોર્મ 6 ભરવું પડે છે. આ કોઈ નવું ફોર્મ નથી; ફોર્મ 6 એ નવા મતદારોની નોંધણી માટે વપરાતું અગાઉથી અસ્તિત્વમાં રહેલું કાયદેસરનું ફોર્મ છે.

 

 

SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) પ્રક્રિયા દરમિયાન, મતદાર યાદીની ઊંડાણપૂર્વક ચકાસણી અને પુનરાવર્તન કરવામાં આવતું હતું. આ પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે, નવા મતદારના ફોર્મ 6 સાથે એક વધારાની ઘોષણા જોડવામાં આવી હતી. ચૂંટણી પંચે આને મૂળ ફોર્મ 6માં ફેરફાર તરીકે નહીં, પરંતુ વધારાની ઘોષણા અથવા 'એનેક્સર ડી' (Annexure D) તરીકે વર્ણવ્યું હતું. પંચના જણાવ્યા અનુસાર, SIR સમયગાળા દરમિયાન ફોર્મ 6 સાથે આ વધારાની ઘોષણા સબમિટ કરવી જરૂરી હતી.

ECINET પર ઉપલબ્ધ ફોર્મ 6માં SIR-સંબંધિત ઘોષણા હેઠળ, નવા અરજદારોને તેમના અગાઉના મતદાર રેકોર્ડ્સ અંગે એક વિકલ્પ પસંદ કરવાનું કહેવામાં આવતું હતું. ઉદાહરણ તરીકે, અરજદારે જણાવવાનું રહેતું હતું કે:શું તેમનું નામ અગાઉના SIR દરમિયાન તૈયાર કરાયેલી જૂની મતદાર યાદીમાં સામેલ હતું? જો તેમનું નામ યાદીમાં ન હોય, તો શું તે જૂની મતદાર યાદીમાં તેમના માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદીનું નામ જોવા મળતું હતું?જો તેમનું કે તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદીનું નામ યાદીમાં ન હોય, તો ત્રીજો વિકલ્પ પસંદ કરવો પડતો હતો.

આ ઘોષણા ખાસ કરીને નવા અને પ્રથમ વખત મતદાન કરનારાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ હતી. જોકે, જે રાજ્યોમાં SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન - વિશેષ સઘન પુનરાવલોકન) પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, ત્યાં ECINET પોર્ટલ પર ફોર્મ 6 માં આ વધારાની SIR ઘોષણા હવે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. ચૂંટણી પંચના 26 સપ્ટેમ્બરના નિર્ણય મુજબ, નોન-SIR (SIR પ્રક્રિયા ન ચાલતી હોય તેવા) સમયગાળા દરમિયાન મતદાર નોંધણી માટે માત્ર 'મતદાર નોંધણી નિયમો, 1960' હેઠળ નિર્ધારિત ફોર્મનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. પંચે તેના ECINET એપ્લિકેશન પોર્ટલ પર આ ફેરફાર અમલમાં મૂક્યો છે.

 

'ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ'ના અહેવાલ મુજબ, બે ચૂંટણી કમિશનરોએ આ અભિગમ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ફોર્મ 6 એ 'મતદાર નોંધણી નિયમો, 1960' હેઠળ નિર્ધારિત એક કાયદેસરનું ફોર્મ છે.તેથી, તેમના મતે, આવા ફેરફાર માત્ર પંચ દ્વારા જારી કરાયેલા આદેશ કે માર્ગદર્શિકા દ્વારા કરી શકાય નહીં; તેના બદલે, નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયા દ્વારા નિયમોમાં સુધારો કરવો જરૂરી રહેશે.