યુપી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કૃષ્ણના નામે રાજકીય જંગ, પક્ષો વચ્ચે કાંટાની ટક્કર

રાજકીય પક્ષો ૨૦૨૭ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી માટેના તેમના પ્રચારની દિશા અને સ્વરૂપ નક્કી કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં એક અત્યંત સંઘર્ષપૂર્ણ ચૂંટણી જંગ જોવા મળવાની શક્યતા છે, ત્યારે સૌની નજર એ વાત પર છે કે પક્ષો કયા મુદ્દાઓને પ્રાધાન્ય આપે છે. રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં સામાન્ય નાગરિકો અને રાજકીય વિશ્લેષકો સાથેની વાતચીતમાંથી એક રસપ્રદ વલણ સામે આવ્યું છે: ઉત્તર પ્રદેશના ચૂંટણીના રણમેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ એક કેન્દ્રીય પાત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
જોકે કેટલાક લોકો લોકશાહી પ્રક્રિયામાં—જેનો ઉદ્દેશ્ય જનપ્રતિનિધિઓને ચૂંટવાનો છે—કોઈ દેવતાના ઉલ્લેખની પ્રસ્તુતતા પર સવાલ ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ 'મહાભારત' (એક એવું મહાકાવ્ય જેમાં મહાયુદ્ધની સાથે સાથે રાજ્યશાસનની જટિલતાઓ પણ સમાવિષ્ટ છે) ના શ્રીકૃષ્ણ એટલા ગહન પ્રતીકવાદ સાથે જોડાયેલા છે કે સમકાલીન રાજકારણમાં તેમનો ઉલ્લેખ થવો લગભગ સ્વાભાવિક બની ગયો છે. અને આ માટે ઉત્તર પ્રદેશથી વધુ યોગ્ય સ્થળ બીજું કયું હોઈ શકે, જ્યાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની જન્મભૂમિ મથુરા આવેલી છે?
અખિલેશની 'પીડીએ (PDA) રથયાત્રા' અને 'કૃષ્ણ-સુદામા' કથા
સમાજવાદી પાર્ટી (SP) ના મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવાર અખિલેશ યાદવે તાજેતરમાં કોંગ્રેસના ગઢ ગણાતા રાયબરેલીથી પોતાની 'પીડીએ' (PDA - પછાત, દલિત, અલ્પસંખ્યક) રથયાત્રા શરૂ કરી છે. તેમણે આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને 'મહાભારત'ના યુદ્ધ સાથે સરખાવી છે. અર્જુનના સારથી તરીકે શ્રીકૃષ્ણની ભૂમિકાને યાદ કરતા, અખિલેશે પોતાની આ રથયાત્રાને 'ધર્મ'ના માર્ગ પરની યાત્રા તરીકે રજૂ કરી છે.
સમાજવાદી પાર્ટીના કાર્યકરોએ ચૂંટણી પોસ્ટરોમાં અખિલેશને 'શ્રીકૃષ્ણ' તરીકે દર્શાવ્યા છે, એટલું જ નહીં, તેમના હાથમાં 'સુદર્શન ચક્ર' પણ મૂક્યું છે. અખિલેશ પોતે પણ પોતાની પાર્ટીના નેતાઓ અને સમર્થકોને 'ગ્વાલા' (ગોવાળિયા) તરીકે સંબોધે છે—જેઓ તેમના સ્વરૂપના ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના અનુયાયીઓ છે. રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ રણનીતિના બે મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો છે: પ્રથમ, સમાજવાદી પાર્ટીના પરંપરાગત 'યાદવ' મતબેંકને મજબૂત કરવી, કારણ કે આ સમુદાય પોતાને શ્રીકૃષ્ણના વંશજ માને છે. અને બીજું, કૃષ્ણના નામનો ઉપયોગ કરીને એક એવી 'હિન્દુ ઓળખ' ઊભી કરવી જે જ્ઞાતિના ભેદભાવોથી પર હોય—આ એક એવો પ્રયાસ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)નો સામનો કરવાનો છે, જેને વ્યાપકપણે 'હિન્દુત્વ'ના મુખ્ય પ્રણેતા તરીકે જોવામાં આવે છે. અખિલેશનું એ નિવેદન કે 'રામ રાજ્ય' (એક આદર્શ રાજ્ય) તરફનો માર્ગ 'સમાજવાદ'માંથી પસાર થાય છે, તેને પણ આ જ દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવી રહ્યું છે.
અખિલેશના નેતૃત્વ હેઠળની સમાજવાદી પાર્ટી (સપા) ભગવાન કૃષ્ણને સામાજિક અને આર્થિક ન્યાય માટેના સંઘર્ષના પ્રતીક તરીકે રજૂ કરી રહી છે. વધુમાં, અખિલેશ અને તેમની પાર્ટી દ્વારા કૃષ્ણ અને સુદામાની મિત્રતાનો વારંવાર ઉલ્લેખ કરવો એ એક વ્યાપક 'સામાજિક ઈજનેરી' (social engineering) રણનીતિનો ભાગ છે. ગુરુકુળના દિવસોના કૃષ્ણના ગરીબ બ્રાહ્મણ મિત્ર સુદામાની કથાને આગળ ધરીને, સમાજવાદી પાર્ટી ચૂંટણી માટે 'બ્રાહ્મણ-યાદવ' ગઠબંધન રચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.










