ઓમર અબ્દુલ્લાના લગ્ન પર મૌલાનાનો ફતવો! નિધિ રાઝદાનને લઈને કહ્યું- શરિયા મુજબ 'નાજાયઝ'

જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લા અને જાણીતા પત્રકાર નિધિ રાઝદાનના લગ્નની જાહેરાત બાદ હવે ધાર્મિક વિવાદ ઊભો થયો છે. ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ જમાતના પ્રમુખ મૌલાના મુફ્તી શહાબુદ્દીન રઝવી બરેલવીએ આ લગ્નને ઇસ્લામિક સિદ્ધાંતો અને શરિયા (Sharia) મુજબ અયોગ્ય ગણાવ્યાં છે. તેમના નિવેદન બાદ ધાર્મિક માન્યતાઓ, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા (Personal Freedom) અને લગ્નની કાયદેસર માન્યતા (Legal Validity) અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

મૌલાનાના જણાવ્યા પ્રમાણે, ઇસ્લામિક ધાર્મિક નિયમો હેઠળ લગ્ન માટે ચોક્કસ શરતોનું પાલન જરૂરી છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે ઓમર અબ્દુલ્લા મુસ્લિમ છે, જ્યારે નિધિ રાઝદાન મુસ્લિમ ન હોવાથી આ લગ્નને શરિયા મુજબ માન્ય ગણી શકાય નહીં. જોકે, આ મૌલાનાનો ધાર્મિક અભિપ્રાય છે. ભારતમાં કોઈ લગ્નની કાયદેસર માન્યતા માત્ર કોઈ ધાર્મિક આગેવાનના નિવેદન કે ફતવાથી નક્કી થતી નથી.

લગ્નની જાહેરાત બાદ કેમ શરૂ થયો વિવાદ?

જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ 31 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ પત્રકાર નિધિ રાઝદાન સાથે લગ્નની જાહેરાત કરી હતી. આ સમાચાર સામે આવ્યા બાદ રાજકીય અને સામાજિક વર્તુળોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. જોકે, લગ્નની જાહેરાતના બે દિવસ બાદ આ મુદ્દે ધાર્મિક વિવાદ પણ સામે આવ્યો છે.

ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ જમાતના પ્રમુખ મૌલાના મુફ્તી શહાબુદ્દીન રઝવી બરેલવીએ આ લગ્ન અંગે પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતાં તેને ઇસ્લામિક સિદ્ધાંતો મુજબ અયોગ્ય ગણાવ્યાં હતાં. તેમનું કહેવું છે કે શરિયા મુજબ મુસ્લિમ લગ્ન માટે બંને પક્ષોએ ઇસ્લામિક ધાર્મિક નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.

મૌલાનાના આ નિવેદન બાદ લગ્નની ધાર્મિક માન્યતા અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, આ સમગ્ર મામલે એક વાત સ્પષ્ટ સમજવી જરૂરી છે કે ધાર્મિક માન્યતા અને ભારતના કાયદા હેઠળ લગ્નની માન્યતા બે અલગ બાબતો છે.

મૌલાનાએ કયા આધારે લગ્નને ગણાવ્યાં અયોગ્ય?

મૌલાના શહાબુદ્દીન રઝવી બરેલવીના જણાવ્યા પ્રમાણે, ઇસ્લામમાં લગ્ન (Nikah) માટે ચોક્કસ ધાર્મિક નિયમો અને શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે ઓમર અબ્દુલ્લા મુસ્લિમ છે, પરંતુ નિધિ રાઝદાન મુસ્લિમ નથી. આ કારણસર તેમના મતે આ લગ્નને શરિયા હેઠળ માન્યતા મળી શકે નહીં.

મૌલાનાએ એવું પણ કહ્યું કે લગ્ન પહેલાં ઓમર અબ્દુલ્લાએ નિધિ રાઝદાનને ઇસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કરાવ્યો હોત અને ત્યારબાદ ઇસ્લામિક રીતરિવાજો પ્રમાણે નિકાહ કર્યા હોત તો તેમના મતે આ લગ્ન ધાર્મિક રીતે સ્વીકાર્ય બની શક્યાં હોત.

તેમણે પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે જો લગ્ન કરનારી બે વ્યક્તિમાંથી કોઈ એક મુસ્લિમ ન હોય તો તેમના મતે તે લગ્નને ઇસ્લામિક નિયમો મુજબ યોગ્ય ગણાવી શકાય નહીં.

જોકે, આ નિવેદન મૌલાનાની ધાર્મિક સમજ અને શરિયાના અર્થઘટન (Interpretation) પર આધારિત છે. ઇસ્લામિક કાયદા અને અલગ-અલગ ધાર્મિક પરંપરાઓમાં લગ્ન સંબંધિત નિયમોની સમજમાં પણ તફાવત હોઈ શકે છે.

શરિયા અને ફતવો શું છે?

શરિયા (Sharia) એટલે ઇસ્લામિક ધાર્મિક સિદ્ધાંતો અને માર્ગદર્શન પર આધારિત નિયમો, જે મુસ્લિમોના ધાર્મિક તથા સામાજિક જીવનના વિવિધ પાસાઓ સાથે જોડાયેલા છે. તેમાં લગ્ન, પરિવાર, વારસો અને ધાર્મિક આચરણ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

બીજી તરફ, ફતવો (Fatwa) એટલે કોઈ ધાર્મિક પ્રશ્ન અથવા પરિસ્થિતિ અંગે ઇસ્લામિક વિદ્વાન દ્વારા આપવામાં આવતો ધાર્મિક અભિપ્રાય અથવા માર્ગદર્શન. ફતવો આપમેળે ભારતની કોર્ટના કાયદાકીય ચુકાદા જેવો હોતો નથી.

આથી કોઈ મૌલાના કે ધાર્મિક સંસ્થાએ કોઈ લગ્નને શરિયા મુજબ અયોગ્ય ગણાવ્યાં હોય તો તેના આધારે ભારતમાં તે લગ્ન આપમેળે ગેરકાયદેસર બની જતાં નથી. લગ્નની કાયદેસર સ્થિતિ લાગુ પડતા કાયદા અને સંબંધિત હકીકતોના આધારે નક્કી થાય છે.

ભારતમાં લગ્નની કાયદેસર માન્યતા કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

ભારતમાં લગ્નની કાયદેસર માન્યતા માટે અલગ-અલગ કાયદાકીય જોગવાઈઓ છે. લગ્ન કઈ પદ્ધતિથી કરવામાં આવ્યાં છે અને સંબંધિત વ્યક્તિઓ પર કયો કાયદો લાગુ પડે છે તેના આધારે તેની માન્યતા નક્કી થાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ (Special Marriage Act), 1954 હેઠળ અલગ-અલગ ધર્મના પુખ્ત વયનાં લોકો પણ નિર્ધારિત કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને શરતોનું પાલન કરીને લગ્ન કરી શકે છે. આ કાયદા હેઠળ લગ્ન કરવા માટે બંને વ્યક્તિએ એક જ ધર્મના હોવું જરૂરી નથી.

આ ઉપરાંત, વ્યક્તિઓની પરિસ્થિતિ અને લગ્નની પદ્ધતિ પ્રમાણે અન્ય લાગુ કાયદાઓ પણ મહત્વ ધરાવી શકે છે. તેથી ઓમર અબ્દુલ્લા અને નિધિ રાઝદાનના લગ્નની કાયદેસર માન્યતા અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય માત્ર મૌલાનાના નિવેદનના આધારે આપી શકાય નહીં.

વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને ધાર્મિક માન્યતાઓ વચ્ચે ચર્ચા

આ સમગ્ર વિવાદે ફરી એક વખત વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા (Personal Freedom) અને ધાર્મિક માન્યતાઓ વચ્ચેના સંબંધ અંગે ચર્ચા જગાવી છે. ભારતમાં પુખ્ત વયની વ્યક્તિને પોતાની પસંદગી મુજબ જીવનસાથી પસંદ કરવાનો અધિકાર છે. જોકે, લગ્નની કાયદેસર પ્રક્રિયા અને લાગુ પડતી શરતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.

કોઈ વ્યક્તિની ધાર્મિક માન્યતા અને લગ્ન અંગેનો નિર્ણય તેના અંગત જીવનનો વિષય છે. બીજી તરફ, ધાર્મિક આગેવાનોને પણ પોતાની ધાર્મિક સમજ પ્રમાણે અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવાનો અધિકાર છે. પરંતુ ધાર્મિક અભિપ્રાયને કાયદાકીય ચુકાદો સમજી લેવો યોગ્ય નથી.

ઓમર અબ્દુલ્લા અને નિધિ રાઝદાનના લગ્ન અંગે મૌલાનાએ આપેલા નિવેદનથી આ બંને પાસાં ફરી ચર્ચામાં આવ્યાં છે.

વિવાદ વચ્ચે કાયદાકીય અને ધાર્મિક મુદ્દા અલગ રાખવા જરૂરી

ઓમર અબ્દુલ્લા અને નિધિ રાઝદાનના લગ્ન અંગે મૌલાના શહાબુદ્દીન રઝવી બરેલવીનું નિવેદન હાલ ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે. તેમણે પોતાના ધાર્મિક અર્થઘટનના આધારે આ લગ્નને શરિયા મુજબ અયોગ્ય ગણાવ્યાં છે. જોકે, આ નિવેદનને ભારતના કાયદા હેઠળ લગ્ન ગેરકાયદેસર હોવાના નિર્ણય તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.

આ મામલે ધાર્મિક માન્યતાઓ, વ્યક્તિગત પસંદગી અને કાયદાકીય જોગવાઈઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. કોઈ લગ્નની કાયદેસર માન્યતા અંગેનો નિર્ણય લાગુ પડતા કાયદા અને સંબંધિત તથ્યોના આધારે જ થઈ શકે છે.