ચીનની દાદાગીરી નહિ ચાલે : ભારતને 'Squad'માં જોડાવા મળ્યું આમંત્રણ

ફિલિપાઇન્સને ભારતને 'Squad'માં જોડાવા વિનંતી કરી છે, જે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના વધતા આક્રમણનો સામનો કરવા માટે એક ઉભરતા સંરક્ષણ જોડાણ છે. આ જોડાણમાં હાલમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને ફિલિપાઇન્સનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં ચીન અને ફિલિપાઇન્સ વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ છે.

ફિલિપાઇન્સ સશસ્ત્ર દળોના ચીફ ઓફ સ્ટાફ જનરલ રોમિયો એસ. નવી દિલ્હીમાં આયોજિત રાયસીના સંવાદ દરમિયાન બ્રાઉડરે આ વાત કહી હતી. અહેવાલ મુજબ, તેમણે કહ્યું, "અમે જાપાન અને અમારા સાથી દેશો સાથે મળીને 'Squad'નો વિસ્તાર કરવા માંગીએ છીએ જેથી ભારત અને સંભવતઃ દક્ષિણ કોરિયાનો સમાવેશ થાય." બ્રાઉડરે ભારત સાથેના સહિયારા હિતોનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે બંને દેશોનો "સામાન્ય દુશ્મન" છે. તેમનો ઈશારો ચીન તરફ હતો.

'Squad' એ ચાર દેશો વચ્ચેનું એક અનૌપચારિક લશ્કરી જોડાણ છે, જે લશ્કરી સહયોગ, ગુપ્ત માહિતી શેરિંગ અને સંયુક્ત કવાયતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ગયા વર્ષથી, આ દેશોના સંરક્ષણ દળોએ દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં ફિલિપાઇન્સના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્રમાં સંયુક્ત દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરી છે. જનરલ બ્રાઉડરે કહ્યું કે તેઓ ભારતના ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ અનિલ ચૌહાણને મળશે, જે દરમિયાન તેઓ ભારતને 'Squad'માં જોડાવા માટે ઔપચારિક રીતે પ્રસ્તાવ મૂકશે.

ચીનનું વર્ચસ્વ અને લશ્કરી વિસ્તરણ

બુધવારે નવી દિલ્હીમાં રાયસીના સંવાદ દરમિયાન જ્યારે ક્વાડ દેશો - ભારત, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાન - અને ફિલિપાઇન્સના ટોચના લશ્કરી અધિકારીઓ એક મંચ પર ભેગા થયા, ત્યારે ચીનની વધતી આક્રમકતા ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય હતો. જનરલ બ્રાઉડરે  કહ્યું કે ચીને દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં ત્રણ કૃત્રિમ ટાપુઓ બનાવીને પોતાની પકડ મજબૂત કરી છે. તેમણે કહ્યું, "ચીને મિસ્ચીફ રીફ પર 2.7 કિલોમીટર લાંબો રનવે બનાવ્યો છે, જ્યાં હવાઈ સંરક્ષણ અને મિસાઇલ સિસ્ટમ તૈનાત છે. આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે આગામી સમયમાં ચીન સમગ્ર દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પર કબજો કરી શકે છે."

ચીન લગભગ સમગ્ર દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પર પોતાનો દાવો કરે છે, જેના કારણે તેનો ફિલિપાઇન્સ, વિયેતનામ, ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા જેવા દેશો સાથે સતત વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. 2016 માં એક આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થીના ચુકાદામાં ચીનના દાવાને ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ બેઇજિંગ તેને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરે છે. આ પ્રદેશમાંથી દર વર્ષે $3 ટ્રિલિયનનો વેપાર થાય છે, જે તેને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

ચીનનું વધતું વર્ચસ્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોની અવગણના
ચીન દક્ષિણ અને પૂર્વ ચીન સમુદ્ર અને તાઇવાન સ્ટ્રેટમાં પોતાની શક્તિ વધારીને પડોશી દેશોને દબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જાપાનના જોઈન્ટ ચીફ ઓફ સ્ટાફ જનરલ યોશીહિદે યોશીદાએ જણાવ્યું હતું કે ભવિષ્યના કોઈપણ પડકારોનો સામનો કરવા માટે જાપાન તેની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને બમણી કરી રહ્યું છે.

બ્રાઉડરે એમ પણ કહ્યું કે ભારત અને ફિલિપાઇન્સ પહેલાથી જ લશ્કરી અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં ભાગીદારી ધરાવે છે. ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં, ભારતે બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલોનો પ્રથમ બેચ ફિલિપાઇન્સને સોંપ્યો હતો, જે બંને દેશો વચ્ચે વધતા સહયોગનું પ્રતીક છે. 

ભારતની દરિયાઈ વ્યૂહરચના અને તકેદારી
યુએસ ઈન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડના વડા એડમિરલ સેમ્યુઅલ પાપારોએ જણાવ્યું હતું કે બધા દેશોએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પ્રાદેશિક વિવાદો બળના ઉપયોગ દ્વારા નહીં પરંતુ રાજદ્વારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ અનુસાર ઉકેલાય.

ચીન પાસે 370 યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીન સાથે વિશ્વની સૌથી મોટી નૌકાદળ છે. વધુમાં, ચીન હવે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર (IOR) માં સાત થી આઠ નૌકાદળના જહાજોને કાયમી ધોરણે તૈનાત કરી રહ્યું છે. આમાં દ્વિ-હેતુક સંશોધન અથવા જાસૂસી જહાજોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે દરિયાઈ માર્ગો, સબમરીન કામગીરી અને સમુદ્ર સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

હિંદ મહાસાગરમાં શાંતિ અને સ્થિરતાની ભારતની જવાબદારી

ભારતીય નૌકાદળના વડા એડમિરલ દિનેશ કે ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું હતું કે, "હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવાની ભારતની જવાબદારી છે. વેપાર અને દરિયાઈ માર્ગોને કોઈપણ અવરોધ વિના ચાલુ રાખવા એ અમારી પ્રાથમિકતા છે."

તેમણે કહ્યું કે ભારતીય નૌકાદળ દરેક ગતિવિધિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને દરિયાઈ વિસ્તારમાં તેની હાજરી વધારી રહ્યું છે. એડમિરલ ત્રિપાઠીએ એમ પણ કહ્યું, "જે નૌકાદળ તૈનાત નથી તે રોકી શકતી નથી. તેથી, અમે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં અમારી તૈનાતીમાં સતત વધારો કરી રહ્યા છીએ અને મેરીટાઇમ ડોમેન અવેરનેસ (MDA) જાળવી રાખી રહ્યા છીએ."

શું ભારત 'Squad' માં જોડાશે?

ફિલિપાઇન્સની વિનંતી પછી, હવે એ જોવાનું રસપ્રદ રહેશે કે શું ભારત ચીનના વધતા પ્રભાવને રોકવા માટે અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે 'Squad' માં જોડાવા તરફ પગલાં લે છે. હાલમાં, ભારત હિંદ મહાસાગરમાં તેની વ્યૂહાત્મક હાજરીને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે અને ચીનની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યું છે.