TINA ફેક્ટરની ચર્ચા શરૂ થતાં જ ચૂંટણી હારી જાય છે નેતાઓ, રાજીવ અને અટલ પછી મોદી પણ થયા શિકાર

લગભગ ત્રણ મહિના સુધી ચાલેલી લોકસભાની ચૂંટણી પ્રક્રિયાના પરિણામોએ સૌને ચોંકાવી દીધા છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીના નેતૃત્વમાં એનડીએ ગઠબંધનને બહુમતી મળી પરંતુ ભાજપ માત્ર 240 બેઠકો જીતી શકી. આ રીતે ગત લોકસભા ચૂંટણીમાં 300થી વધુ બેઠકો જીતનાર ભાજપ એકલા હાથે બહુમતી પણ હાંસલ કરી શકી નથી. જ્યારે ચૂંટણી પહેલા એવું કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સામે કોઈ વિકલ્પ નથી. આવી સ્થિતિમાં એવું માનવામાં આવે છે કે, TINA ફેક્ટરના કારણે પીએમ મોદીની પાર્ટી બીજેપી બહુમતીના આંકડાથી દૂર રહી. ચાલો સમજીએ કે, TINA ફેક્ટર શું છે અને જ્યારે તે ચર્ચામાં આવે ત્યારે શાસક પક્ષ કેવી રીતે હારી જાય છે?

TINA ફેક્ટર શું છે?

TINA નો અર્થ છે- There Is No Alternative. આ શબ્દ સૌપ્રથમ 1980ના દાયકામાં ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ વડાપ્રધાન માર્ગારેટ થેચર દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયો હતો. ટીના એટલે કે, આ સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી. આને એવી રીતે પણ સમજી શકાય કે આપણને એ ગમતું નથી પણ આપણી પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી. પરંતુ ભારતનો રાજકીય ઈતિહાસ સાબિત કરે છે કે જ્યારે ચૂંટણીના પરિણામોની વાત આવે છે, ત્યારે TINA ફેક્ટરને ક્યારેય પૂર્વ નિષ્કર્ષ તરીકે જોવું જોઈએ નહીં. જ્યારે પણ નેતાઓને લાગે છે કે, તેમની સામે કોઈ વિકલ્પ નથી ત્યારે જનતા તેમને જોરદાર ફટકો આપે છે.

TINAએ તમને ક્યારે આશ્ચર્યચકિત કર્યું?

ફેબ્રુઆરી 1988માં ચૂંટણી પહેલા ઈન્ડિયા ટુડેએ લોકસભા ચૂંટણી પર એક સર્વે કર્યો હતો. સર્વેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે, મતદાતાનો સંદેશ સરળ અને સીધો છે - વિપક્ષમાં એકતાના અભાવને કારણે વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીનો કોઈ વિકલ્પ નથી. રાજીવ ગાંધી સરકાર બોફોર્સ, ફેરફેક્સ જેવી સમસ્યાઓ અને વધતી જતી આર્થિક સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહી હોવા છતાં રાજીવ ગાંધી હજુ પણ દેશની પહેલી પસંદ છે. પરંતુ ચૂંટણીના પરિણામોએ સૌને ચોંકાવી દીધા હતા. આ સર્વેના થોડા મહિના બાદ જ યોજાયેલી ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને શરમજનક હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. કોંગ્રેસે તેની અડધાથી વધુ બેઠકો ગુમાવી હતી. 1989ની લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામોએ સંદેશ આપ્યો હતો કે, ભારતની સંસદીય લોકશાહીમાં બે નેતાઓ વચ્ચે સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર ચૂંટણીઓ ઓછી લડાય છે.

જ્યારે TINAએ વાજપેયીને આશ્ચર્યચકિત કર્યા

TINA 2004ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પણ એકવાર ચર્ચામાં આવ્યું હતું. તે સમયે અટલ બિહારી વાજપેયી દેશના વડાપ્રધાન હતા. ચૂંટણી પહેલા એવું કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે, વાજપેયીનો કોઈ વિકલ્પ નથી. પહેલા બિન-કોંગ્રેસી નેતા તરીકે, અટલ બિહારી વાજપેયીએ સતત 5 વર્ષ સુધી સરકાર ચલાવી. ચૂંટણીમાં તેમણે 'ઈન્ડિયા શાઈનિંગ'નો નારો આપ્યો અને તેના પ્રચારમાં કરોડો રૂપિયા પાણીની જેમ ખર્ચાયા. તેમ છતાં વાજપેયીને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. 2004માં કોઈએ અપસેટની આગાહી કરી ન હતી કારણ કે, કોઈએ એવી આગાહી કરી ન હતી કે આવા લોકપ્રિય વડાપ્રધાનના નેતૃત્વમાં પાર્ટીને હારનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જ્યારે થોડા મહિના પહેલા જ ભાજપે ત્રણ રાજ્યોમાં શાનદાર જીત નોંધાવી હતી.

2024માં ભાજપ બહુમતીના આંકડાથી દૂર

લોકસભા ચૂંટણી પહેલા આ લોકસભા ચૂંટણીમાં એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન મોદી સામે કોઈ વિકલ્પ નથી. ભાજપ પ્રત્યે લોકોમાં નારાજગી છે પણ સામે કોઈ વિકલ્પ નથી. ચૂંટણીના થોડા મહિના પહેલા રામ મંદિરના ઉદ્ઘાટન બાદ ભાજપની લોકપ્રિયતા પર કોઈ શંકા નથી. ચૂંટણી પરિણામોના એક દિવસ પહેલા, લગભગ તમામ એક્ઝિટ પોલમાં પણ ભાજપ જંગી બહુમતી સાથે સત્તામાં પરત ફરી રહ્યું હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. કદાચ એ પણ શક્ય છે કે, આ વખતે NDA 400નો આંકડો પાર કરી શકે. પરંતુ જ્યારે ચૂંટણીના પરિણામો આવ્યા ત્યારે તે ચોંકાવનારા હતા. ભાજપ એકલા હાથે બહુમતી પણ હાંસલ કરી શકી નથી.