' Instagram ક્રેકડાઉન કામ નહીં કરે!' - કેન્દ્ર પર CJP ના અભિજીત દીપકેનો પ્રહાર, હજારો પોસ્ટ હટાવવાનો આરોપ
ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા પર સરકારની ટીકા કરતી પોસ્ટ્સ અને વીડિયો બ્લોક કરવામાં આવી રહ્યા હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. કોકરોચ જનતા પાર્ટી (Cockroach Janata Party - CJP)ના સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ (Abhijeet Dipke) કેન્દ્ર સરકાર પર ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) પર કાર્યવાહી કરાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમના દાવા મુજબ, દરરોજ હજારો પોસ્ટ્સ અને એકાઉન્ટ્સને દૂર કરવામાં આવી રહ્યાં છે અથવા પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી રહ્યાં છે. જોકે, આ આક્ષેપો અંગે કેન્દ્ર સરકારનો પક્ષ અહેવાલમાં આપવામાં આવ્યો નથી.
આ મુદ્દો એવા સમયે સામે આવ્યો છે, જ્યારે સરકારના ટીકાકારો, વ્યંગકારો અને મીડિયા સંસ્થાઓએ પણ સોશિયલ મીડિયા પર તેમની કેટલીક પોસ્ટ્સ અને વીડિયો હટાવવામાં આવ્યા હોવાની ફરિયાદ કરી છે. આ ઘટનાએ સોશિયલ મીડિયા પર અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા (Freedom of Expression) અને કન્ટેન્ટ નિયંત્રણ (Content Moderation) અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ કરી છે.
‘પોસ્ટ હટાવવાથી લોકોના સવાલો ખતમ નહીં થાય’
અભિજીત દિપકેએ બુધવારે સવારે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને દાવો કર્યો હતો કે સરકાર ઇન્સ્ટાગ્રામ પર સરકારવિરોધી અથવા ટીકાત્મક સામગ્રીને દૂર કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે સોશિયલ મીડિયા માત્ર એક પ્લેટફોર્મ છે, જ્યાં લોકો પોતાના પ્રશ્નો રજૂ કરે છે. આ પ્રશ્નો પાછળનાં કારણો સોશિયલ મીડિયાથી ઘણાં આગળ છે.
દિપકેના મતે, પોસ્ટ્સ અથવા એકાઉન્ટ્સ દૂર કરવાથી લોકોના પ્રશ્નો અને તેમની નારાજગી દૂર નહીં થાય. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે આવી કાર્યવાહીથી સરકાર અને નાગરિકો વચ્ચેનો અવિશ્વાસ (Distrust) વધવાની શક્યતા છે.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે સરકાર જે લોકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે જવાબદાર છે, એ જ લોકોમાં સેન્સરશિપના કારણે વધુ અવિશ્વાસ ઊભો થઈ શકે છે.
આશુતોષ રાંકાએ પણ હજારો પોસ્ટ્સ બ્લોક થવાનો દાવો કર્યો
CJP સાથે જોડાયેલા આશુતોષ રાંકાએ પણ સોશિયલ મીડિયા પર આ પ્રકારના આક્ષેપો કર્યા હતા. તેમણે X પર લખ્યું હતું કે ભારતમાં હજારો ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ્સ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યાં છે અને લાખો વીડિયો દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
જોકે, આ આંકડાઓને સમર્થન આપતા સ્વતંત્ર આંકડા અથવા સત્તાવાર વિગતો અહેવાલમાં આપવામાં આવી નથી. તેથી આ દાવાઓને સંબંધિત વ્યક્તિઓના આક્ષેપો તરીકે જ જોવાના રહેશે.
વરુણ ગ્રોવરની વ્યંગાત્મક કવિતા પણ હટાવાઈ હોવાનો આરોપ
વ્યંગકાર અને ગીતકાર વરુણ ગ્રોવરે (Varun Grover) પણ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર તેમની એક કવિતા સાથે જોડાયેલી પોસ્ટ દૂર કરવામાં આવી હોવાની ફરિયાદ કરી હતી. આ કવિતા સરકારના વર્ષ 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના વચન પર આધારિત વ્યંગાત્મક રચના હતી.
ગ્રોવરે X પર કટાક્ષ કરતાં લખ્યું હતું કે તેમની નિર્દોષ કવિતાનું સંગીતમય સ્વરૂપ ઇન્સ્ટાગ્રામ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે અને કદાચ 2047માં આ પ્રતિબંધ હટાવવામાં આવશે.
તેમણે પોસ્ટ સાથે ઇન્સ્ટાગ્રામ તરફથી મળેલા સંદેશના સ્ક્રીનશૉટ્સ પણ શેર કર્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, પ્લેટફોર્મના સંદેશમાં જણાવાયું હતું કે ભારતના માહિતી ટેક્નોલોજી કાયદા (IT Act) હેઠળ મળેલી કાનૂની જરૂરિયાતના પાલન માટે પોસ્ટને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી છે.
આ ઘટનાએ કાનૂની સૂચનાના આધારે સોશિયલ મીડિયા કન્ટેન્ટ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની પ્રક્રિયા અને તેની પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઊભા કર્યા છે.
‘દેશભક્ત’એ પણ કન્ટેન્ટ હટાવવાનો આરોપ લગાવ્યો
વ્યંગાત્મક કન્ટેન્ટ માટે જાણીતા ‘દેશભક્ત’ (Deshbhakt)એ પણ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર સરકારની ટીકા કરતી સામગ્રી સામે કાર્યવાહી થતી હોવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને સરકારની ટીકા કરતી સામગ્રીને દૂર કરવામાં આવી રહી છે અને વ્યંગાત્મક જોક્સ પણ આ કાર્યવાહીમાંથી બાકાત નથી.
આ આરોપો અંગે પણ અહેવાલમાં સરકાર તરફથી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ECIના સોગંદનામા અંગેની પોસ્ટ પણ હટાવાઈ હોવાનો દાવો
કાનૂની સમાચાર વેબસાઇટ લાઇવલૉ (LiveLaw)એ પણ દાવો કર્યો હતો કે ઇન્સ્ટાગ્રામે તેના સત્તાવાર પેજ પરથી એક રીલ દૂર કરી હતી. આ રીલમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India - ECI) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સોગંદનામાની વિગતો સમજાવવામાં આવી હતી.
લાઇવલૉના જણાવ્યા મુજબ, ઇન્સ્ટાગ્રામે આ કન્ટેન્ટ અંગે કાનૂની વિનંતી મળ્યાનું કારણ આપીને તેને પ્રતિબંધિત કર્યું હતું. આ ઘટના બાદ કાનૂની અને રાજકીય મુદ્દાઓ પર માહિતી આપતી સામગ્રી પણ કન્ટેન્ટ નિયંત્રણની પ્રક્રિયામાં આવી શકે છે કે નહીં તે અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
CJPની લોકપ્રિયતા અને વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ભૂમિકા
કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ની શરૂઆત ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક વ્યંગાત્મક સોશિયલ મીડિયા ચળવળ તરીકે થઈ હતી. અહેવાલ મુજબ, આ ચળવળે થોડા જ દિવસોમાં લાખો નહીં, પરંતુ મિલિયનની સંખ્યામાં ફોલોઅર્સ મેળવીને લોકપ્રિયતા હાંસલ કરી હતી.
આ પ્લેટફોર્મે NEET પરીક્ષાના પેપર લીક મુદ્દે થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને પણ સમર્થન આપ્યું હતું. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ વિરોધ બાદ શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપ્યું હતું. તાજેતરમાં CJP મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) સામેના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પણ સક્રિય રહી હોવાનું જણાવાયું છે.
સોશિયલ મીડિયા પર સેન્સરશિપની ચર્ચા તેજ
ઇન્સ્ટાગ્રામ પર પોસ્ટ્સ અને વીડિયો દૂર કરવાના આક્ષેપો બાદ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, કાનૂની સૂચનાઓ અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની જવાબદારી અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. એક તરફ, કાયદા હેઠળ કન્ટેન્ટને પ્રતિબંધિત કરવાની જોગવાઈઓ છે, તો બીજી તરફ, આવી કાર્યવાહી ક્યારે અને કયા આધારે કરવામાં આવે છે તેની પારદર્શિતા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
હાલમાં અભિજીત દિપકે, આશુતોષ રાંકા, વરુણ ગ્રોવર, ‘દેશભક્ત’ અને લાઇવલૉ દ્વારા કરવામાં આવેલા દાવાઓ અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અહેવાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. કેન્દ્ર સરકારની સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા પણ અહેવાલમાં સામેલ નથી. તેથી આ મામલે આગળ કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા અથવા સંબંધિત વિગતો સામે આવે છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.
