મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર મુશ્કેલીમાં: ૨૦ વર્ષ જૂના કેસમાં તપાસને મંજૂરી

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર ફરી એકવાર વિવાદમાં સપડાયા છે. કેરળમાં લગભગ ૨૦ વર્ષ જૂના કથિત લાંચના કેસની તપાસનો માર્ગ મોકળો થયો છે. રાજ્ય સરકારે વિજિલન્સ એન્ડ એન્ટી-કરપ્શન બ્યુરો (VACB) ને જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટાચાર અને અનિયમિતતાઓના આરોપોની તપાસ કરવાની મંજૂરી આપી છે. જ્ઞાનેશ કુમાર તે સમયે જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD) ના સચિવ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. આરોપ છે કે ૨૦૦૬માં, 'કેરળ સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ' હેઠળ રસ્તાના બાંધકામનું કામ પૂર્ણ થયા બાદ, ચૂકવણી (પેમેન્ટ) જારી કરવાના બદલામાં ૨ કરોડ રૂપિયાની લાંચ માંગવામાં આવી હતી.

મંત્રી રમેશ ચેન્નીથલાએ શું કહ્યું?

દિલ્હીમાં મીડિયા સાથે વાત કરતા, મંત્રી રમેશ ચેન્નીથલાએ જણાવ્યું કે તેમણે એક દિવસ પહેલા જ જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ તપાસ કરવાની મંજૂરી આપી દીધી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, PWDના તત્કાલીન સચિવ સામે અનેક આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા, જેની તપાસ વિજિલન્સ વિભાગ કરવા માંગતું હતું.

ચેન્નીથલાએ સમજાવ્યું કે જ્યારે વિજિલન્સ વિભાગે સરકાર પાસે ઔપચારિક રીતે મંજૂરી માંગી, ત્યારે આ બાબતે કાનૂની સલાહ લેવામાં આવી હતી. કાનૂની સલાહમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે વિજિલન્સ વિભાગ ફરિયાદી દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા આરોપો અને કથિત ગેરવર્તણૂકની તપાસ કરી શકે છે. આ કાનૂની અભિપ્રાયના આધારે, તેમણે 'પ્રિવેન્શન ઓફ કરપ્શન એક્ટ' (ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ) ની કલમ ૧૭-એ હેઠળ તપાસ માટે મંજૂરી આપી.

આ ૨૦ વર્ષ જૂનો લાંચનો કેસ આખરે શું છે?

આ સમગ્ર વિવાદનું મૂળ કેરળમાં રસ્તાના બાંધકામ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલું છે. તે સમયે, જ્ઞાનેશ કુમાર રાજ્યના જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD) ના સચિવ હતા. 'કેરળ સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ' હેઠળ, 'મેઈન સેન્ટ્રલ રોડ'ના એક મુખ્ય હિસ્સાના બાંધકામ અને સુધારણાનો કોન્ટ્રાક્ટ 'PATI-BEL' નામની ભારત-મલેશિયન સંયુક્ત સાહસ (joint venture) કંપનીને આપવામાં આવ્યો હતો.

કોલ્લમના એક કોન્ટ્રાક્ટર, સાજને આરોપ લગાવ્યો છે કે પ્રોજેક્ટનું કામ પૂર્ણ થયા પછી, એન્જિનિયરોએ કંપની માટે લગભગ ૧૭ કરોડ રૂપિયાના બિલ મંજૂર કર્યા હતા, પરંતુ ચૂકવણી માટેના ચેક જારી કરવામાં આવી રહ્યા ન હતા. સાજનના જણાવ્યા અનુસાર, તે સમયના PWD સચિવ જ્ઞાનેશ કુમારે પેમેન્ટ જારી કરવાના બદલામાં ૨ કરોડ રૂપિયાની લાંચ માંગી હતી.આ મામલે અગાઉ પણ તપાસ થઈ ચૂકી છે; તો પછી આ કેસ બંધ કેમ કરવામાં આવ્યો હતો?જ્ઞાનેશ કુમાર સાથે સંકળાયેલા આ જૂના મામલાની તપાસ સામે આવી હોય તેવી આ પહેલી ઘટના નથી. લી સી-બીન (Lee See-been) ના મૃત્યુ બાદ, વિજિલન્સ વિભાગે ૨૦૦૬-૦૭ના અરસામાં આ અંગે તપાસ શરૂ કરી હતી.

જોકે, તે અગાઉની તપાસમાં આરોપોને સાબિત કરવા માટે પૂરતા પુરાવા મળી શક્યા ન હતા. પરિણામે, આ મામલો આગળ વધ્યો નહીં અને તપાસ બંધ કરી દેવામાં આવી. બાદમાં, આ સંબંધિત કેટલાક કેસો કોર્ટમાં એવું કહીને રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા કે તે "હકીકતની ભૂલ" (mistake of fact) પર આધારિત હતા.હવે, કોન્ટ્રાક્ટર સાજને એક નવી ફરિયાદ દાખલ કરી છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અગાઉની તપાસ અધૂરી હતી. તેમનો આરોપ છે કે તે સમયે ન તો તેમની, ન તો પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા અન્ય વ્યક્તિઓની—જેમને ઘટનાક્રમની સંપૂર્ણ જાણકારી હતી—પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી.

'SIR' વિવાદ વચ્ચે જ્ઞાનેશ કુમાર પર રાજકીય દબાણ વધ્યું

જ્ઞાનેશ કુમાર સામેનો આ કેસ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે દેશમાં ચૂંટણી પંચની 'SIR' (સમરી રિવિઝન/ડિલિશન - મતદાર યાદીમાં સુધારા/નામ કમી કરવાની પ્રક્રિયા) ને લઈને રાજકીય વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ વારંવાર આરોપ લગાવ્યો છે કે 'SIR' પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાંથી ગેરકાયદેસર રીતે નામો હટાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. વિપક્ષનો દાવો છે કે આ પ્રક્રિયા પાત્ર મતદારોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે મતદાર યાદીમાંથી ડુપ્લિકેટ અથવા અયોગ્ય નામો દૂર કરવા એ આ પ્રક્રિયાનો એક સામાન્ય અને નિયમિત ભાગ છે.