દવાઓની MRP અને ખરીદ કિંમત વચ્ચેના મોટા તફાવત પર સુપ્રીમ કોર્ટ નારાજ, કેન્દ્રને પૂછ્યું- ‘સરકારની નજર સામે જ આ બધું થઈ રહ્યું છે?’

દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) અને રિટેલ વેપારીઓ જે ભાવે દવાઓ ખરીદે છે તે કિંમત વચ્ચેના મોટા તફાવતને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કેન્દ્ર સરકારની કામગીરી સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. દવાઓના ભાવ પર સરકારનું નિયંત્રણ કેટલું અસરકારક છે તે અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરતાં અદાલતે પૂછ્યું હતું કે શું દવાઓના ભાવમાં આટલો મોટો તફાવત કોઈ નિયંત્રણ વિના ચાલુ રહેવા દેવો જોઈએ? જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચ દવાઓની કિંમત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતી બે અરજીઓની સુનાવણી કરી રહી હતી. બેન્ચે સવાલ કર્યો હતો કે દવાઓની કિંમત નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા જાણે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓના હિતમાં કામ કરી રહી હોય તેવું કેમ દેખાય છે.

‘સરકારની નજર સામે જ આ થઈ રહ્યું છે’

સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને કહ્યું હતું કે દવાઓની કિંમતોમાં આટલો મોટો તફાવત સરકારની નજર સામે જ જોવા મળી રહ્યો છે. બેન્ચે સવાલ કર્યો હતો કે શું આવી સ્થિતિને અનિયંત્રિત રીતે ચાલુ રહેવા દેવી જોઈએ? અદાલતે દવાઓના ભાવને નિયંત્રિત કરવાની જવાબદારી સંભાળતી નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA)ની કામગીરી પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. બેન્ચે આ સંસ્થાને જાણે ‘સાવ નિષ્ક્રિય’ બની ગઈ હોય તેવી ગણાવી હતી.

કેન્દ્ર સરકારની દલીલ: દવાઓના ભાવ વિશ્વમાં સૌથી ઓછા પૈકીના

કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલાં એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે સરકારની નીતિ સમગ્ર દવા ક્ષેત્રની વ્યવસ્થાને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરવાની નથી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ભારતમાં દવાઓની કિંમતો વિશ્વનાં સૌથી નીચાં સ્તરોમાંની એક છે. સરકાર માટે દવાઓ સામાન્ય લોકોની પહોંચમાં રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે દવાઓની ઉપલબ્ધતા અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગના વ્યાપક હિતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પણ જરૂરી છે. સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો.

કેન્સરની દવાઓના ટ્રેડ માર્જિન પર પણ અગાઉ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા

આ પહેલાં 12 ઓક્ટોબરે થયેલી સુનાવણીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્સરની દવાઓના ટ્રેડ માર્જિનને MRPના 30% સુધી મર્યાદિત રાખવા અંગે કેન્દ્ર સરકારના જવાબ પર અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. અદાલતે સવાલ કર્યો હતો કે જો કેન્સરની દવાઓ માટે ટ્રેડ માર્જિન પર મર્યાદા નક્કી કરી શકાય છે, તો અન્ય દવાઓ માટે પણ આવી મર્યાદા કેમ ન નક્કી કરી શકાય? હોસ્પિટલો દ્વારા કેન્સરની દવાઓ પર વસૂલવામાં આવતા ઊંચા ભાવ અને મોટા માર્કઅપ અંગે પણ સુપ્રીમ કોર્ટ અગાઉ કેન્દ્ર સરકારની ટીકા કરી ચૂકી છે.

કેન્સરની દવાઓ પર 30% ટ્રેડ માર્જિનની મર્યાદા

કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે કેન્સરની દવાઓ પર ટ્રેડ માર્જિનને MRPના 30% સુધી મર્યાદિત રાખવાનો મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારના અંદાજ મુજબ, આ નિર્ણયથી દર્દીઓને દર વર્ષે આશરે ₹2,500 કરોડની બચત થઈ શકે છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે દવાઓની MRP અને વેપારીઓની ખરીદ કિંમત વચ્ચેના મોટા તફાવતને ઘટાડવા માટે સરકાર વધુ અસરકારક પગલાં લઈ શકે છે કે નહીં. આ મામલે અદાલતના અંતિમ આદેશ પર દવા ઉદ્યોગ અને દર્દીઓ બંનેની નજર રહેશે.