‘કાશ્મીરને બચાવવાની’ વાતથી પાકિસ્તાનને આતંકવાદ બંધ કરવાની અપીલ સુધી, ફારુક અબ્દુલ્લાના નિવેદનોમાં બદલાવ

જમ્મુ-કાશ્મીરના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને નેશનલ કોન્ફરન્સના અધ્યક્ષ ફારુક અબ્દુલ્લા ફરી એકવાર પાકિસ્તાન અંગેના નિવેદનોને લઈને ચર્ચામાં છે. તાજેતરના દિવસોમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અંગે તેમનાં નિવેદનોમાં બે અલગ પાસાં જોવા મળ્યાં છે. એક તરફ તેમણે કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉઠાવતું રહે છે, જેના કારણે કાશ્મીરનો પ્રશ્ન ચર્ચામાં રહે છે અને તેનાથી કાશ્મીરના લોકોની ઓળખ જળવાઈ રહી છે. બીજી તરફ, હવે તેમણે પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આતંકવાદ બંધ કરવા અને ભારત સાથે વાતચીતનો માર્ગ અપનાવવા અપીલ કરી છે. ફારુક અબ્દુલ્લાના આ બંને નિવેદનોને કાશ્મીર મુદ્દે તેમના બદલાતા સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યાં છે. જોકે, તેમણે બંને પ્રસંગે વાતચીત દ્વારા જ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.

‘પાકિસ્તાન કાશ્મીરનો મુદ્દો જીવંત રાખે છે’

24 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઉત્તર કાશ્મીરના બારામુલ્લા જિલ્લામાં નેશનલ કોન્ફરન્સના એક કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતી વખતે ફારુક અબ્દુલ્લાએ કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉઠાવતું રહે છે, જેના કારણે આ મુદ્દો હજી જીવંત છે. તેમના મતે, આ બાબત કાશ્મીરના લોકોની ઓળખ અને તેમના રાજકીય અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલી છે. તેમણે કહ્યું હતું કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાશ્મીર અંગે ચર્ચા ન થતી હોત, તો કેન્દ્ર સરકારનું વલણ અલગ હોઈ શક્યું હોત. જોકે, તેમણે સાથે જ પાકિસ્તાનના ઇરાદાઓ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પાકિસ્તાનની ભૂમિકાને સંપૂર્ણપણે હકારાત્મક રીતે જોવી યોગ્ય નથી. આ નિવેદન બાદ રાજકીય ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. ભાજપે તેમના નિવેદનની ટીકા કરી હતી અને તેને રાષ્ટ્રવિરોધી ગણાવ્યું હતું. આ મુદ્દે ફારુક અબ્દુલ્લાના નિવેદનને લઈને રાજકીય પક્ષો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપ પણ થયા હતા.

હવે પાકિસ્તાનને આતંકવાદ બંધ કરવાની સીધી અપીલ

12 નવેમ્બર 2026ના રોજ પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં ફારુક અબ્દુલ્લાએ પાકિસ્તાનને ફરી એકવાર આતંકવાદનો માર્ગ છોડવા જણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આતંકવાદથી કોઈ સમસ્યાનો ઉકેલ આવવાનો નથી અને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના પ્રશ્નોનો ઉકેલ માત્ર વાતચીતથી જ મળી શકે છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે કાશ્મીર ભારતનો હિસ્સો હતો, છે અને રહેશે. કાશ્મીરને બળજબરીથી કબજે કરવાની આશા રાખતા લોકોએ આ ગેરસમજ દૂર કરી દેવી જોઈએ. તેમના મતે, આતંકવાદ દ્વારા કાશ્મીર મેળવવાનો પ્રયાસ ક્યારેય સફળ થઈ શકે નહીં. ફારુક અબ્દુલ્લાએ તાજેતરના આતંકવાદી હુમલાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદ સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ ગયો હોવાના દાવા વાસ્તવિક સ્થિતિ સાથે મેળ ખાતા નથી. કિશ્તવાડમાં બે સ્પેશિયલ પોલીસ ઓફિસર્સ (SPOs)ને નિશાન બનાવવાની ઘટના અને કુલગામમાં CRPFના જવાનો પર થયેલા હુમલાનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે કહ્યું કે આવી ઘટનાઓ હજી પણ બની રહી છે. આગામી હુમલો ક્યાં થશે તે કોઈ કહી શકતું નથી.

 

‘ગોળીબાર બંધ થવાની રાહ જોઈશું તો મોડું થઈ જશે’

ભારત સરકારના ‘વાતચીત અને ગોળીઓ એકસાથે ચાલી શકે નહીં’ એવા વલણ અંગે પૂછવામાં આવતાં ફારુક અબ્દુલ્લાએ કહ્યું હતું કે જો બંને તરફથી ગોળીબાર સંપૂર્ણપણે બંધ થાય તેની રાહ જોવામાં આવશે, તો વાતચીત શરૂ કરવામાં ઘણું મોડું થઈ જશે. તેમણે ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના તણાવ અને યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે યુદ્ધથી માત્ર વિનાશ થાય છે. લાંબા ગાળાના ઉકેલ માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો અને સંવાદ જરૂરી છે. તેમના મતે, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના મતભેદોનો ઉકેલ પણ વાતચીતથી જ શક્ય છે.

1947ની ઘટનાઓનો પણ કર્યો ઉલ્લેખ

પાકિસ્તાન અંગે વાત કરતાં ફારુક અબ્દુલ્લાએ 1947માં થયેલા કબીલાઈ આક્રમણ (Tribal Invasion)ની ઐતિહાસિક ઘટનાઓ યાદ કરાવી હતી. તેમણે તે સમય દરમિયાન થયેલી હિંસાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં મહિલાઓ પર અત્યાચાર, લોકોની હત્યા અને બારામુલ્લાની એક ખ્રિસ્તી સંચાલિત હોસ્પિટલ સાથે જોડાયેલી દુઃખદ ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાન દરરોજ કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉઠાવવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં આવે. તેના બદલે તેણે આતંકવાદ બંધ કરીને સંવાદ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરવું જોઈએ.

 

SAARC ફરી સક્રિય કરવાની પણ કરી હિમાયત

ફારુક અબ્દુલ્લાએ દક્ષિણ એશિયાઈ પ્રાદેશિક સહકાર સંગઠન (SAARC)ને ફરી સક્રિય કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારત સહિત આ ક્ષેત્રના તમામ દેશોએ એકસાથે બેસીને પોતાના મતભેદો ઉકેલવા જોઈએ અને વિકાસના માર્ગે આગળ વધવું જોઈએ. તેમણે યુરોપનું ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું હતું કે એક સમયે હિટલરના શાસન દરમિયાન યુરોપમાં ભારે વિનાશ થયો હતો, પરંતુ આજે યુરોપના દેશો સહકાર અને એકતાના માર્ગે આગળ વધી રહ્યા છે. આ જ રીતે દક્ષિણ એશિયાના દેશો પણ પરસ્પર સહયોગથી પ્રગતિ કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત આ ક્ષેત્રનો સૌથી મોટો દેશ હોવાથી તેણે મોટા ભાઈની ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ પડોશી દેશો સાથે સારા સંબંધો જાળવવાનો માર્ગ બતાવ્યો હતો અને SAARCની સ્થાપનાની પહેલ કરી હતી. હવે આ સંગઠનને ફરી સક્રિય કરીને પ્રાદેશિક સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ.

 

ફારુક અબ્દુલ્લાના વલણમાં શું બદલાયું?

ફારુક અબ્દુલ્લાનાં તાજેતરનાં નિવેદનોમાં એક તરફ પાકિસ્તાન દ્વારા કાશ્મીરનો મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જીવંત રાખવામાં આવતો હોવાની વાત છે, તો બીજી તરફ પાકિસ્તાનની આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓની ટીકા પણ છે. તેમના તાજેતરના સંદેશમાં પાકિસ્તાનને આતંકવાદ બંધ કરવાની અને ભારત સાથે સંવાદ શરૂ કરવાની સ્પષ્ટ અપીલ છે. આ નિવેદનો પરથી એટલું સ્પષ્ટ થાય છે કે ફારુક અબ્દુલ્લા કાશ્મીર મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચા અને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેની વાતચીતને મહત્ત્વ આપે છે, પરંતુ સાથે જ આતંકવાદને કોઈ ઉકેલ માનતા નથી. તેમનો ભાર એ વાત પર છે કે ગોળીબાર અને હિંસાને બદલે રાજદ્વારી સંવાદ દ્વારા જ કાયમી શાંતિનો માર્ગ શોધી શકાય છે.