ગૌહત્યાના કેસમાં કોર્ટે ટાંક્યા મનુસ્મૃતિના શ્લોક, બિનસાંપ્રદાયિકતા પર ચર્ચા તેજ

ગુજરાતમાં ગૌહત્યાના એક કેસમાં કલોલની અદાલતે ત્રણ આરોપીઓને આજીવન સખત કેદની સજા ફટકારી છે. આ 76 પાનાના ચુકાદામાં અદાલતે મનુસ્મૃતિ અને વેદો સહિતના હિન્દુ ધર્મગ્રંથોનો ઉલ્લેખ કરતાં ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ધાર્મિક ગ્રંથોના સ્થાન અને બંધારણના બિનસાંપ્રદાયિકતાના સિદ્ધાંત અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, આરોપીઓને સજા ધાર્મિક ગ્રંથોના આધારે નહીં, પરંતુ ગુજરાત પશુ સંરક્ષણ અધિનિયમ હેઠળ ફટકારવામાં આવી છે.

ગાયના ધાર્મિક મહત્ત્વ અંગે ગ્રંથોના સંદર્ભ

ગાંધીનગર જિલ્લાના કલોલની અદાલતનાં એડિશનલ સેશન્સ જજ બ્રિજેશકુમારી રામેશ્વરસિંહ રાજપૂતે 26 ઓક્ટોબરે ચુકાદો આપ્યો હતો. ચુકાદામાં ગાયના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વની ચર્ચા કરતી વખતે મનુસ્મૃતિ અને વેદોના સંદર્ભ ટાંકવામાં આવ્યા હતા. અદાલતે ઋગ્વેદમાં ગાય માટે વપરાયેલા ‘અધન્યા’ શબ્દનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેનો અર્થ એવી ગાય થાય છે જેની હત્યા ન કરવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, ચુકાદામાં ગાયને તમામ દેવતાઓની માતા અને પવિત્ર યજ્ઞો તથા તીર્થસ્થાનોના મૂળ તરીકે વર્ણવતા સંસ્કૃત શ્લોકનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ચુકાદામાં ગાયને માત્ર પ્રાણી નહીં, પરંતુ સમાજ અને ધાર્મિક પરંપરાઓના આધારસ્તંભ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. ગાયમાં 33 કરોડ દેવતાઓનો વાસ હોવાની માન્યતા અને તેના ચાર પગ ચાર વેદોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

‘ગૌમાતા લુપ્ત થઈ જશે’ — કોર્ટની ટિપ્પણી

સજા સંભળાવતી વખતે અદાલતે ગાયના અંગોને ક્રૂરતાપૂર્વક કાપી અલગ કરવાના કૃત્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ચુકાદામાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે આવા આરોપીઓને કાયદા મુજબ સજા ન કરવામાં આવે તો સમય જતાં પૃથ્વી પરથી ગાય લુપ્ત થઈ જવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

શું હતો સમગ્ર કેસ?

આ કેસ 22 ઓગસ્ટ, 2024ના રોજ કલોલ તાલુકાના જામલા ગામમાં કરવામાં આવેલી પોલીસ કાર્યવાહી સાથે સંકળાયેલો છે. પોલીસે એક ઘરમાં દરોડો પાડીને 277 કિલો માંસ, હથિયારો અને વાહન જપ્ત કર્યાં હતાં. બાદમાં ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરી (FSL)ના અહેવાલમાં જપ્ત કરાયેલું માંસ ગૌમાંસ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ કેસમાં કુલ છ આરોપીઓ હતા. અદાલતે વસીમ કુરેશી, મોહમ્મદ રફીક કુરેશી અને અશફાક બેહલીમને દોષિત ઠેરવીને આજીવન સખત કેદની સજા ફટકારી છે. આ ઉપરાંત, ત્રણેયને પ્રત્યેકને કુલ ત્રણ લાખ રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકારવામાં આવ્યો છે. અન્ય બે આરોપીઓને શંકાનો લાભ આપીને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એક આરોપીનું ટ્રાયલ દરમિયાન મૃત્યુ થયું હતું.

ગુજરાતમાં ગૌહત્યા માટે કડક સજાની જોગવાઈ

ગુજરાત પશુ સંરક્ષણ અધિનિયમ, 1954માં વર્ષ 2017માં કરવામાં આવેલા સુધારા અનુસાર, ગૌહત્યાના ગુનામાં ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની અને મહત્તમ આજીવન કેદની સજાની જોગવાઈ છે. આ કેસમાં અદાલતે આ કાયદા હેઠળ આરોપીઓને સજા ફટકારી છે.

બિનસાંપ્રદાયિકતા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચા

ચુકાદામાં ધાર્મિક ગ્રંથોના સંદર્ભને કારણે કાયદો અને ધર્મ વચ્ચેના સંબંધ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. બંધારણની કલમ 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતાનો અધિકાર આપે છે, જ્યારે કલમ 25 ધાર્મિક સ્વતંત્રતા સાથે સંબંધિત છે. સુપ્રીમ કોર્ટે 1994ના એસ.આર. બોમ્મઈ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસમાં બિનસાંપ્રદાયિકતાને બંધારણના મૂળભૂત માળખાનો હિસ્સો ગણાવી હતી. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં અદાલતી ચુકાદાઓમાં ધાર્મિક ગ્રંથોના સંદર્ભ અને બંધારણીય સિદ્ધાંતો વચ્ચેના સંબંધ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.

હર્ષ સંઘવીએ ચુકાદાને આવકાર્યો

ગુજરાતના ગૃહ રાજ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર ચુકાદાને આવકાર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ચુકાદો સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ગુજરાતમાં ગૌહત્યા કરનારાઓને કાયદો છોડશે નહીં. તેમણે ગૌમાતાની રક્ષાને ગુજરાતનો મક્કમ સંકલ્પ ગણાવ્યો હતો. આમ, કલોલ કોર્ટનો આ ચુકાદો એક તરફ ગુજરાતમાં ગૌહત્યા સામેના કાયદાના અમલને લઈને ચર્ચામાં છે, તો બીજી તરફ ન્યાયિક ચુકાદાઓમાં ધાર્મિક ગ્રંથોના ઉલ્લેખ અને બિનસાંપ્રદાયિક બંધારણીય માળખા વચ્ચેના સંબંધ અંગે પણ ચર્ચાને વેગ આપી રહ્યો છે.