ગુજરાત એસટીની એક્સ્ટ્રા બસોથી 1.35 કરોડની આવક સામે ખર્ચ-આયોજન પર સવાલ

દિવાળી-2026ના તહેવારોમાં વતન જતા હજારો મુસાફરોને ખાનગી ટ્રાવેલ્સના ઊંચા ભાડાથી બચાવવા અને સમયસર ઘરે પહોંચાડવા માટે ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC) દ્વારા એક્સ્ટ્રા બસો દોડાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. અમદાવાદ વિભાગ હેઠળના 10 ડેપો દ્વારા 2થી 9 નવેમ્બર દરમિયાન 2,055 એક્સ્ટ્રા ટ્રીપનું સંચાલન કરી 70,596 મુસાફરોને સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવી અને 1.35 કરોડ રૂપિયાથી વધુની આવક નોંધાઈ. જોકે, આ સરાહનીય પ્રયાસ વચ્ચે નિગમના સત્તાવાર આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કરતાં સંચાલન ખર્ચ અને રૂટ આયોજનને લઈને કેટલાક મહત્વના સવાલો પણ ઊભા થઈ રહ્યા છે.
4.02 લાખ કિમી દોડી બસો, પ્રતિ કિમી ₹33.70ની સરેરાશ આવક
સત્તાવાર વિગતો મુજબ, 8 દિવસમાં અમદાવાદ વિભાગની એક્સ્ટ્રા બસોએ કુલ 4,02,488 કિલોમીટરનું અંતર કાપ્યું અને 1,35,62,842 રૂપિયાની આવક મેળવી, જે મુજબ પ્રતિ કિલોમીટર સરેરાશ આવક (EPKM) 33.70 રૂપિયા થાય છે. તહેવારોની સીઝનમાં ડીઝલ, બસોનું મેન્ટેનન્સ, ટોલટેક્સ અને કર્મચારીઓના પગાર-ઓવરટાઈમ ભથ્થા જેવા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખતાં, 33.70 રૂપિયાની આવક સામે નિગમનો વાસ્તવિક સંચાલન ખર્ચ (CPKM) કેટલો રહ્યો અને ચોખ્ખો આર્થિક ફાયદો કે નુકસાન કેટલું થયું, તે સ્પષ્ટ આંકડા વિના સ્પષ્ટ થતું નથી.
તહેવારોમાં ભારે ધસારો અને 8 દિવસના સરેરાશ આંકડા પર નજર
આંકડા દર્શાવે છે કે તહેવારોના મુખ્ય દિવસોમાં મુસાફરોએ એક્સ્ટ્રા બસોનો મોટો લાભ લીધો—6 નવેમ્બરે 521 ટ્રીપમાં 18,596 મુસાફરો અને 7 નવેમ્બરે 571 ટ્રીપમાં 19,473 મુસાફરોએ મુસાફરી કરી. બીજી તરફ, સમગ્ર 8 દિવસની કુલ 2,055 ટ્રીપ અને 70,596 મુસાફરોની સરખામણી કરીએ તો ટ્રીપ દીઠ સરેરાશ લગભગ 34 મુસાફરો આંકડામાં આવે છે. તહેવારોમાં વતન જતા અને પરત ફરતા પ્રવાસીઓની અવરજવર વચ્ચે કયા રૂટ પર સૌથી વધુ માંગ રહી અને ક્યાં અપેક્ષા મુજબ મુસાફરો ન મળ્યા, તેનું મૂલ્યાંકન જરૂરી મનાય છે.
પ્રયાસ સારો, પણ રૂટ આયોજન અને કાર્યક્ષમતા પર સવાલ
તહેવારોની ભીડમાં મુસાફરોને સસ્તી અને સુરક્ષિત મુસાફરી આપવાનો GSRTCનો પ્રયાસ ચોક્કસપણે આવકારદાયક છે. પરંતુ આંકડાઓ પરથી એ સવાલ ઊભો થાય છે કે શું તમામ રૂટ અને સમયપત્રકનું આયોજન મુસાફરોની વાસ્તવિક માંગ મુજબ થયું હતું? પ્રતિ કિલોમીટર 33.70 રૂપિયાની આવક સામે સંચાલન ખર્ચનું સમીકરણ કેવું રહ્યું, તે અંગે તંત્ર તરફથી સ્પષ્ટતા આવે તો જ આ વિશેષ કામગીરીની વાસ્તવિક અસરકારકતા સ્પષ્ટ થઈ શકે.









