Ahmedabadમાં 200 વર્ષ જૂની અનોખી પરંપરા: સાડી અને કંકુનો ચાંદલો લગાવી પુરુષો ગરબે ઘૂમ્યા
નવરાત્રિની આસ્થા અને ઉત્સાહ વચ્ચે અમદાવાદમાં એક અનોખી અને ૨૦૦ વર્ષ જૂની પરંપરા જીવંત થઈ ઊઠી છે. એક સમાચાર એજન્સીના અહેવાલ અનુસાર, ગુજરાતના બારોટ સમુદાયના પુરુષોએ સ્ત્રીવેશ ધારણ કરી, રંગબેરંગી સાડીઓ પહેરીને ગરબે ઘૂમ્યા હતા. આ કોઈ સામાન્ય ઉત્સવ નથી, પરંતુ બે સદી જૂના એક ઐતિહાસિક બલિદાન, ગ્લાનિ અને આત્મ-પ્રાયશ્ચિત સાથે જોડાયેલી અતૂટ શ્રદ્ધાની જીવંત દાસ્તાં છે.
આ વિધિ દર વર્ષે નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે સમુદાયના એક મહિલા સાદુ માતાના સન્માનમાં યોજાય છે. ગરબામાં ભાગ લેનારાઓ તેને પ્રાયશ્ચિત અને કૃતજ્ઞતાનું કાર્ય ગણે છે તેમજ પોતાના પરિવાર અને સમુદાયના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
રવિવારે અમદાવાદના શાહપુર વિસ્તારમાં આવેલી સાદુ માતાની પોળ ખાતે બારોટ સમાજના ઓછામાં ઓછા ૪૦ પુરુષો અને અન્ય શ્રદ્ધાળુઓ એકઠા થયા હતા. સાડી અને કપાળે કંકુનો ચાંદલો લગાવીને, તેઓએ સાદુ માતાના નાના મંદિરના સાંકડા ચોગાનમાં ગરબા ગાયા હતા.
૬૦ વર્ષીય સતીશ બારોટે જણાવ્યું હતું કે આ વર્ષે મુસ્લિમો સહિત અન્ય સમુદાયના ૨૫ થી ૩૦ પુરુષોએ પણ આ ધાર્મિક વિધિમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે કહ્યું, "આ મારા માટે ગર્વની વાત છે. હું છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી વધુ સમયથી આ પરંપરામાં ભાગ લઈ રહ્યો છું."
પિન્ટુ બારોટ આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા માટે પોતાના પરિવાર સાથે સુરેન્દ્રનગરથી આવ્યા હતા. તેમની પત્ની તેમને સાડી પહેરવામાં મદદ કરી રહી હતી ત્યારે તેમણે કહ્યું, "મારો ૧૦ વર્ષનો પુત્ર, મારો ભાઈ અને તેનો પુત્ર પહેલીવાર સાદુ માતાના ગરબામાં ભાગ લઈ રહ્યા છે."
સ્થાનિક રહેવાસી કીર્તિભાઈ બારોટે જણાવ્યું હતું કે આ પરંપરા પેઢીઓથી ચાલી આવે છે. તેમણે કહ્યું, "અમે અમારા સમાજના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ અને દર વર્ષે તેમના આશીર્વાદ બદલ તેમનો આભાર પણ માનીએ છીએ."
આ રહેણાંક વિસ્તારના રહેવાસી તુષાર બારોટે પીટીઆઈને જણાવ્યું હતું કે આ વિધિ ૨૦૦ વર્ષથી વધુ જૂની છે. તેમણે આપેલી માહિતી મુજબ, સાદુ માતાને તેમના અસાધારણ સૌંદર્યને કારણે અમદાવાદના રાજદરબારમાં બોલાવવામાં આવ્યા હતા.
શાસકે તેમને પોતાની સમક્ષ હાજર કરવાનો આદેશ આપ્યો અને તેમને લઈ આવવા માટે સૈનિકો મોકલ્યા. તુષારે કહ્યું, "જોકે, બારોટ સમુદાયના સભ્યોએ તેમની ઈચ્છા વિરુદ્ધ તેમને દરબારમાં મોકલવાનો વિરોધ કર્યો, જેના કારણે સૈનિકો સાથે અથડામણ થઈ."
જેમ જેમ સંકટ વધતું ગયું, તેમ તેમ રાજદરબારમાં લઈ જવા દેવાને બદલે સાદુ માતાએ પહેલા પોતાની પુત્રી અજુબાની હત્યા કરી અને પછી પોતાના પતિ હઠીસિંહ બારોટને તલવારના એક જ ઝાટકે પોતાનું મસ્તક કાપી નાખવા કહ્યું.
તુષારે જણાવ્યું કે તેમના મૃત્યુ બાદ સમુદાયમાં તેમનું રક્ષણ ન કરી શકવા બદલ ઊંડો અપરાધભાવ પેદા થયો હતો. પછીના વર્ષોમાં, સમુદાયને લાગ્યું કે તેઓ શ્રાપ હેઠળ છે, કારણ કે વંશ ઘટવા લાગ્યો હતો અને ઘણા ઘરોમાં પુરુષ સભ્યોના મૃત્યુ થયા હતા.
માફી માંગવા માટે, સમુદાયના સભ્યો સાદુ માતાના માનમાં જ્યાં મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું તે સ્થળે એકઠા થયા. તેઓએ માતાજીનું રક્ષણ કરવામાં પોતાની નિષ્ફળતા બદલ પશ્ચાતાપ વ્યક્ત કર્યો અને પોતાના પરિવારોની રક્ષા અને વંશવૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરી.
પોતાની માનતાના ભાગરૂપે, પુરુષોએ પ્રાયશ્ચિત તરીકે સાદુ બા સાથે સંકળાયેલા વસ્ત્રો પહેરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. સમુદાય માને છે કે આ પ્રાર્થનાઓ પછી તેમનો વંશ ફરીથી આગળ વધવા લાગ્યો, જેનાથી આ વિધિમાં તેમની શ્રદ્ધા વધુ મજબૂત બની.
સમય જતાં, નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે પુરુષો સાડી પહેરીને ગરબા ગાય તે એક સ્થાપિત પરંપરા બની ગઈ. તુષારે કહ્યું, "ભાગ લેનારા દરેક વયજૂથના પુરુષો માટે, આ ધાર્મિક વિધિ શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને સામૂહિક માનતાની અભિવ્યક્તિ છે."
આ વાર્ષિક મેળાવડામાં બારોટ પુરુષો અને અન્ય ભક્તો સતત એકત્ર થતા રહે છે, જેઓ સાદુ માતાનું સન્માન કરવા, માફી માંગવા અને પોતાના પરિવાર તથા સમુદાયના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરવા સાડી પહેરીને ગરબા કરે છે.
