સેનામાં મેજર અને બ્રિગેડિયર વચ્ચે શું તફાવત છે? તેમનો પગાર કેટલો છે અને પ્રમોશન ક્યારે મળે છે?
છેલ્લું અપડેટ : 08 Sept 2026
ભારતીય સેનામાં કારકિર્દી બનાવવા માંગતા યુવાનો રેન્ક અને તેમની જવાબદારીઓ વિશે ઉત્સુક હોય છે. લશ્કરી માળખું શિસ્ત, અનુભવ અને નેતૃત્વ ક્ષમતાઓ પર આધારિત છે. દરેક રેન્કનું ચોક્કસ મહત્ત્વ અને અવકાશ હોય છે. જ્યારે સેનાના અધિકારીઓની વાત આવે છે, ત્યારે મેજર અને બ્રિગેડિયર બંને ખૂબ જ આદરણીય અને મહત્ત્વપૂર્ણ હોદ્દા છે. જોકે, Hierarchyની દૃષ્ટિએ બ્રિગેડિયરનો રેન્ક મેજર કરતાં સિનીયર છે અને વધુ જવાબદારીવાળો હોય છે.
મેજર સેનામાં મિડલ લેવલ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર છે. તેઓ સીધા સૈનિકોનું નેતૃત્વ કરે છે અને ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામગીરી ચલાવે છે. બ્રિગેડિયર્સ સિનીયર ફ્લેગ-રેન્ક અધિકારીઓ છે, જે સમગ્ર બ્રિગેડ (આશરે 3,000 થી 3,500 સૈનિકો) ને કમાન્ડ કરે છે. સેનામાં, એક અધિકારી બ્રિગેડિયરના રેન્ક સુધી પહોંચવા માટે કેપ્ટન, મેજર, લેફ્ટનન્ટ કર્નલ અને કર્નલના તબક્કાઓમાંથી આગળ વધે છે. બે હોદ્દા, તેમને કેવી રીતે પહોંચવું અને તેમના પગાર વચ્ચેનો તફાવત જાણો.
મેજર vs બ્રિગેડિયર: કયો રેન્ક ઊંચો છે?
જો તમે આર્મીમાં જોડાવાનું સ્વપ્ન જોઈ રહ્યા છો, તો મેજર અને બ્રિગેડિયર વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. આનાથી તમારી કારકિર્દીનો માર્ગ નક્કી કરવાનું સરળ બને છે.
રેન્ક અને Heirarchy: બ્રિગેડિયરનો રેન્ક મેજર કરતા ત્રણ રેન્ક ઉપર છે. લશ્કરી વંશવેલામાં મેજર ➔ લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ➔ કર્નલ ➔ બ્રિગેડિયર.
કમાન્ડ અને જવાબદારી: એક મેજર એક કંપની (આશરે 100-120 સૈનિકો) અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ કામગીરીનું નેતૃત્વ કરે છે. એક બ્રિગેડિયર એક આખી બ્રિગેડનું નેતૃત્વ કરે છે, જેમાં ઘણા કર્નલ અને મેજર તેમની નીચે સેવા આપે છે.
સ્ટાર્સ/બેજ ઓળખવા: એક મેજરના ખભા પર ફક્ત રાષ્ટ્રીય પ્રતીક (અશોક સ્તંભ) હોય છે. એક બ્રિગેડિયરના ખભા પર અશોક સ્તંભ અને ત્રણ ત્રિકોણાકાર તારા હોય છે.
તમે આ બે હોદ્દા પર કેવી રીતે પહોંચશો અને પ્રમોશનના નિયમો શું છે?
મેજર કેવી રીતે બનવું: NDA, CDS, OTA અથવા AFCAT પરીક્ષા દ્વારા લેફ્ટનન્ટ તરીકે કમિશન મેળવ્યા પછી, અધિકારીઓને લગભગ છ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી મેજર તરીકે બઢતી આપવામાં આવે છે.
બ્રિગેડિયર કેવી રીતે બનવું? બ્રિગેડિયર બનવું એ પસંદગી બોર્ડ અને યોગ્યતા પર આધાર રાખે છે. કર્નલ-રેન્કના અધિકારીઓ લગભગ 25થી 28 વર્ષની ઉત્કૃષ્ટ અને દોષરહિત સેવા પછી જ બ્રિગેડિયર બની શકે છે.
સમય મર્યાદા: મેજરનું પ્રમોશન સમય-બંધિત હોય છે, બ્રિગેડિયર પસંદગી-આધારિત હોય છે.
પગાર અને લાભોમાં શું તફાવત છે?
પગાર મેટ્રિક્સ (7મો CPC): એક મેજર લેવલ 11 હેઠળ ₹69,400 થી ₹207,200 સુધીનો મૂળ પગાર મેળવે છે. એક બ્રિગેડિયર લેવલ 13A હેઠળ ₹1,39,600 થી ₹2,17,600 સુધીનો મૂળ પગાર મેળવે છે.
લશ્કરી સેવા પગાર (MSP): બંને અધિકારીઓને તેમના મૂળ પગાર ઉપરાંત દર મહિને ₹15,500 નો નિશ્ચિત લશ્કરી સેવા પગાર (MSP) મળે છે.
અન્ય ભથ્થાં અને લાભો: મૂળ પગાર ઉપરાંત, તેમને મોંઘવારી ભથ્થું (DA), કઠિનતા ભથ્થું, મફત રાશન, ટાઇપ-V/VI બંગલો, એક સત્તાવાર વાહન અને ઉત્તમ કેન્ટીન (CSD) સુવિધાઓ મળે છે.
નિવૃત્તિ વય અને જીવનશૈલી વચ્ચે શું તફાવત છે?
નિવૃત્તિ વય: મેજર માટે નિવૃત્તિ વય આશરે 52-54 વર્ષ છે (જો વધુ પ્રમોશન ન હોય તો), જ્યારે બ્રિગેડિયરનો હોદ્દો ધરાવતા અધિકારીઓ 56 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થાય છે.
વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા: એક મેજર જમીન પર કામગીરીનું નેતૃત્વ કરે છે જ્યારે બ્રિગેડિયર વ્યૂહાત્મક આયોજન, યુદ્ધ તૈયારી અને મુખ્ય લશ્કરી કામગીરી માટે આયોજન માટે જવાબદાર હોય છે.
