જો ધિરાણકર્તા તમારી મિલકતના દસ્તાવેજો ખોઈ નાખે તો શું? જાણો શું કહે છે નિષ્ણાત

RBIના નિયમો મુજબ, ધિરાણકર્તાઓએ લોન પૂરી થયાના 30 દિવસની અંદર કોઈપણ પૂર્વાધિકાર દૂર કરવા અને મૂળ મિલકતના દસ્તાવેજો પરત કરવા આવશ્યક છે. પરંતુ શું કોઈ કારણોસર જો ધિરાણકર્તા પાસેથી મિલકતના દસ્તાવેજ ક્યાંક ખોવાઈ જાય તો શું થાય?

કોઈમ્બતુર જિલ્લા ગ્રાહક તકરાર નિવારણ પંચે તાજેતરમાં એક હાઉસિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીને હોમ લોન લેતી વખતે સબમિટ કરેલા મૂળ મિલકત દસ્તાવેજો ગુમાવવા બદલ લોન લેનારને રૂ. 10 લાખનું વળતર ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. જો કોઈ ધિરાણકર્તા ઉધાર લેનારના મિલકત દસ્તાવેજો ગુમાવે છે, તો તેણે કેટલાક તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ.

આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો

ઘર લોન માટે અરજી કરતી વખતે ઉધાર લેનારાઓએ માલિકીના દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા પડશે. આમાં વેચાણ કરાર, ટાઇટલ ડીડ, કબજો પત્ર, બિલ્ડર અથવા સોસાયટી તરફથી NOC, મંજૂર મકાન યોજના, બોજ પ્રમાણપત્ર અને કર ચુકવણી રસીદોનો સમાવેશ થાય છે. આને સુરક્ષા તરીકે રાખવામાં આવે છે.

એન્ડ્રોમેડા સેલ્સ અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશનના સહ-સીઈઓ રાઉલ કપૂરે જણાવ્યું હતું કે મિલકતના દસ્તાવેજો ઘણા કારણોસર ખોવાઈ જાય છે. "તે ખોવાઈ શકે છે, અયોગ્ય સંગ્રહને કારણે નુકસાન થઈ શકે છે અથવા આગ અથવા અન્ય કુદરતી આફતોને કારણે ખોવાઈ શકે છે."  ઉધાર લેનારાઓએ તેમના દસ્તાવેજોની પ્રમાણિત નકલો રાખવી જોઈએ. "સબમિટ કરેલા દરેક દસ્તાવેજની યાદી આપનાર પાસેથી લેખિત સ્વીકૃતિ મેળવો," 

ઉધાર આપનારને દંડ થઈ શકે છે

BankBazaar.com ના સીઈઓ અધિલ શેટ્ટીએ જણાવ્યું હતું કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો અનુસાર, ધિરાણકર્તાઓએ લોન પૂર્ણ થયાના 30 દિવસની અંદર કોઈપણ પૂર્વાધિકાર દૂર કરવો જોઈએ અને મૂળ મિલકત દસ્તાવેજો પરત કરવા જોઈએ. "જો ધિરાણકર્તા આમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેમણે કારણ સમજાવવું પડશે. વિલંબ માટે તેઓ દરરોજ રૂ. 5,000 દંડ માટે પણ જવાબદાર છે." 

જો દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય, તો ઉધાર લેનારએ પ્રમાણિત નકલો મેળવવામાં ઉધાર લેનારને મદદ કરવી જોઈએ. "બેંકે તે દસ્તાવેજો મેળવવા અથવા પુનઃઉત્પાદન કરવામાં સામેલ તમામ ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે. તેમને તેમની જવાબદારી પૂર્ણ કરવા માટે બીજા 30 દિવસ મળે છે. જો તેઓ તે સમયગાળા પછી પણ દસ્તાવેજો અથવા પ્રમાણિત નકલો પ્રદાન કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેમણે સમસ્યાનું નિરાકરણ ન થાય ત્યાં સુધી દરરોજ 5,000 રૂપિયાનો દંડ ચૂકવવો પડશે."

ઉધાર લેનારએ શું કરવું જોઈએ?

જો મિલકતના દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય, તો બેંકના ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી પાસે લેખિત ફરિયાદ દાખલ કરો અને સ્વીકૃતિ મેળવો. બેંકને દસ્તાવેજો ખરેખર ખોવાઈ ગયા છે તે જણાવતી લેખિત પુષ્ટિ આપવા માટે કહો. કિંગ સ્ટબ અને કાસિવા, એડવોકેટ્સ અને એટર્નીના ભાગીદાર નિવેદિતા ભારદ્વાજે જણાવ્યું હતું કે, "ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 અથવા RBI માર્ગદર્શિકા હેઠળ ભવિષ્યની કોઈપણ કાનૂની કાર્યવાહી અથવા ફરિયાદ માટે આ લેખિત રેકોર્ડ મહત્ત્વપૂર્ણ છે."

દસ્તાવેજો મેળવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે કેટલાક વધારાના દસ્તાવેજો મેળવવાની જરૂર છે. ભારદ્વાજે કહ્યું, “બેંકના લેટરહેડ પર દસ્તાવેજ ખોવાઈ ગયાનું પ્રમાણપત્ર, લોન બંધ થવાનું અથવા કોઈપણ બાકી પ્રમાણપત્ર (જો લોન ચૂકવવામાં આવી હોય તો), ખોવાયેલા દસ્તાવેજોની યાદી, બેંકનો આંતરિક તપાસ અહેવાલ (જો ઉપલબ્ધ હોય તો) અને વળતર સહાય સાથે ઔપચારિક સમર્થન પત્ર મેળવો.”

બેંકને FIR દાખલ કરવા અને લોકપ્રિય અખબારમાં નોટિસ પ્રકાશિત કરવા કહો. IndiaLaw LLPના સિનિયર પાર્ટનરના જણાવ્યા અનુસાર, “મિલકતના માલિકે નુકસાનની પુષ્ટિ કરતું નોટરી પાસેથી સોગંદનામું તૈયાર કરવું પડશે, FIRની નકલ અને અખબારમાં પ્રકાશિત નોટિસ જોડવી પડશે અને ટાઇટલ દસ્તાવેજોની પ્રમાણિત નકલો માટે સબ-રજિસ્ટ્રાર ઑફિસમાં અરજી કરવી પડશે. આ નકલો ચકાસણી અને નજીવી ફી ચૂકવ્યા પછી જારી કરવામાં આવે છે.'

મુદ્દો ક્યારે ઉઠાવવો

લેખિત ફરિયાદ દાખલ કર્યા પછી, બેંકને જવાબ આપવા માટે 30 દિવસનો સમય આપો."જો સમસ્યાનું નિરાકરણ ન આવે, તો ફરિયાદ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી (CMS) પોર્ટલ અથવા ઑફલાઇન મોડ દ્વારા RBI લોકપાલને ફરિયાદ કરો. લોન બંધ થવાનો પુરાવો અને અગાઉના સંદેશાવ્યવહાર પણ પ્રદાન કરો. આ પછી, લોકપાલ બેંકને દસ્તાવેજો પરત કરવા અને યોગ્ય હોય તો વળતર ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપી શકે છે."

ગ્રાહક માટે ફરિયાદ દાખલ કરવી એ બીજો વિકલ્પ છે. ભારદ્વાજે કહ્યું, "જો કોઈ બેંક તમારા મિલકતના દસ્તાવેજ ગુમાવ્યા પછી સહકાર આપવાનો ઇનકાર કરે છે અથવા જરૂરી દસ્તાવેજો જારી કરવામાં વિલંબ કરે છે અથવા તમને મુશ્કેલી કે નાણાકીય નુકસાન પહોંચાડીને તેની ફરજ બજાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તો ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ પંચમાં ફરિયાદ દાખલ કરો."