તહેવારોમાં ઓનલાઈન વેચાણ 17% વધ્યું, પરંતુ ગ્રાહકોએ દરેક ઓર્ડર પાછળ ઓછા રૂપિયા ખર્ચ્યા

ભારતમાં આ વર્ષે તહેવારોની સિઝન (Festive Season) દરમિયાન ઓનલાઈન ખરીદીમાં વધારો નોંધાયો છે, પરંતુ ગ્રાહકોએ દરેક ઓર્ડર પાછળ અગાઉની સરખામણીએ ઓછા રૂપિયા ખર્ચ્યા છે. ડેટમ ઇન્ટેલિજન્સ (Datum Intelligence)ના ફેસ્ટિવ બેરોમીટર 2026 (Festive Barometer 2026)ના અહેવાલ મુજબ, 9 નવેમ્બર સુધીના 34 દિવસમાં ઓનલાઈન તહેવારી વેચાણ આશરે રૂ. 1.40 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું હતું. ગત વર્ષ 2025માં આ આંકડો રૂ. 1.20 લાખ કરોડ હતો. આમ, વાર્ષિક ધોરણે વેચાણમાં 17 ટકાનો વધારો થયો છે. જોકે, આ આંકડો કંપનીના સપ્ટેમ્બરના અંદાજ કરતાં ઓછો રહ્યો છે. કંપનીએ આ વર્ષે રૂ. 1.50 લાખ કરોડથી રૂ. 1.55 લાખ કરોડના વેચાણની અપેક્ષા રાખી હતી. અહેવાલ મુજબ, 2023 પછી આ વર્ષે તહેવારી ઓનલાઈન વેચાણમાં સૌથી ધીમી વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.

ગ્રાહકોની સંખ્યા વધી, પરંતુ ખરીદીની રકમ ઘટી

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વેચાણમાં વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ વધુ ગ્રાહકોની ભાગીદારી અને તહેવાર નજીકના અઠવાડિયાંમાં થયેલી ખરીદી છે. જોકે, ગ્રાહકોની ખરીદીની ટોપલી (Shopping Basket) નાની થઈ છે. રિઝર્વ બેંકના દૈનિક આંકડાઓને ટાંકીને અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વેચાણના 32 દિવસ દરમિયાન ઓનલાઈન કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં 7 ટકાનો વધારો થયો હતો, પરંતુ કુલ ચુકવણીની રકમમાં 6 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. સરેરાશ કાર્ડ પેમેન્ટ રૂ. 6,830થી ઘટીને આશરે રૂ. 5,970 થયું હતું. એટલે કે, ગ્રાહકો ખરીદી તો વધુ કરી રહ્યા છે, પરંતુ દરેક વખતે ઓછા મૂલ્યની વસ્તુઓ ખરીદી રહ્યા છે.

મોબાઇલના વેચાણમાં ઘટાડાથી વૃદ્ધિને ફટકો

આ વર્ષે મોબાઇલ ફોનના વેચાણમાં ઘટાડો ઓનલાઈન તહેવારી વેચાણની વૃદ્ધિ માટે મોટો પડકાર બન્યો હતો. 2025માં તહેવારી ઓનલાઈન વેચાણમાં મોબાઇલનો હિસ્સો 35 ટકા હતો, જે આ વર્ષે ઘટીને આશરે 25 ટકા રહ્યો છે. તહેવારના શરૂઆતના દિવસોમાં ઓનલાઈન મોબાઇલના વેચાણમાં 25થી 33 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. બીજી તરફ, મેમરી ચિપ્સના વધેલા ખર્ચને કારણે મોબાઇલની સરેરાશ કિંમતમાં 16થી 19 ટકાનો વધારો થયો હતો. પરિણામે મોબાઇલના કુલ વેચાણ મૂલ્યમાં આશરે 15 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. ડેટમ ઇન્ટેલિજન્સના અંદાજ મુજબ, મોબાઇલના વેચાણમાં ઘટાડાને કારણે સમગ્ર તહેવારી સિઝનની વૃદ્ધિમાં 5 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. જો મોબાઇલનું વેચાણ ઘટ્યું ન હોત, તો કુલ વૃદ્ધિ 17 ટકાને બદલે આશરે 22 ટકા રહી શકી હોત. અન્ય તમામ પ્રોડક્ટ કેટેગરીમાં મળીને આશરે 35 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ હતી.

દિવાળી મોડી આવતાં ખરીદીનું સમયપત્રક બદલાયું

આ વર્ષે અધિક માસ (Leap Month)ના કારણે દિવાળી 8 નવેમ્બરે આવી હતી. પરિણામે સમગ્ર તહેવારી વેચાણની સિઝન ગત વર્ષની સરખામણીએ 19 દિવસ મોડી શરૂ થઈ હતી. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં આ વર્ષે કોઈ વેચાણ દિવસ નહોતો, જ્યારે ગત વર્ષે આ મહિનામાં આઠ દિવસ સુધી વેચાણ યોજાયું હતું. અહેવાલ મુજબ, શરૂઆતના દિવસોમાં જ સમગ્ર સિઝનના વેચાણનો લગભગ ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો નોંધાયો હતો. અર્લી એક્સેસ (Early Access) દરમિયાન રૂ. 11,000 કરોડ અને પ્રથમ સપ્તાહમાં રૂ. 37,000 કરોડનું વેચાણ થયું હતું. ત્યારબાદ બીજા સપ્તાહમાં વેચાણ રૂ. 25,700 કરોડ અને ત્રીજા સપ્તાહમાં રૂ. 24,100 કરોડ રહ્યું હતું. ધનતેરસ પહેલાંના દિવસોમાં વેચાણમાં ફરી તેજી આવી હતી. આ વર્ષે 27મા વેચાણ દિવસે જ કુલ વેચાણે 2025ની સમગ્ર સિઝનનો આંકડો પાર કરી લીધો હતો.

નાના શહેરોમાં ઓનલાઈન ખરીદીનો વધતો ક્રેઝ

ઓનલાઈન ખરીદીનો વ્યાપ હવે મોટા શહેરોની બહાર પણ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ફ્લિપકાર્ટ (Flipkart)ના બિગ બિલિયન ડેઝ (Big Billion Days) દરમિયાન ઓર્ડર, વેચાયેલી વસ્તુઓ અને ખરીદદારોની સંખ્યામાં 20થી 22 ટકાનો વધારો થયો હતો. ફ્લિપકાર્ટના આશરે 60 ટકા ખરીદદારો ટિયર-2 અને તેનાથી નાના શહેરોમાંથી આવ્યા હતા. એમેઝોન (Amazon)ના વેચાણના પ્રથમ 12 કલાકમાં ઓર્ડર કરાયેલી વસ્તુઓની સંખ્યા બમણી થઈ હતી. 9 ઓક્ટોબર સુધી મળેલી 44 કરોડ મુલાકાતોમાંથી 72 ટકા મુલાકાતો ટોચનાં નવ મેટ્રો શહેરોની બહારથી આવી હતી. બીજી તરફ, મીશો (Meesho)ના પ્રથમ દિવસના ઓર્ડરમાં 75 ટકાનો વધારો થયો હતો.

બેંક ઓફર અને EMI પર આધારિત ખરીદી

આ વર્ષે ઈ-કોમર્સ કંપનીઓએ સીધા ભાવ ઘટાડવાને બદલે બેંક ઓફર, કેશબેક અને EMI (Equated Monthly Instalments) દ્વારા ગ્રાહકોને આકર્ષ્યા હતા. એમેઝોનના વેચાણના પ્રથમ 12 કલાકમાં દર બેમાંથી એક ગ્રાહકે EMIનો ઉપયોગ કર્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, ભાવમાં વધુ ઘટાડા કરવાને બદલે આવી ઓફર દ્વારા ખરીદી વધારવાનો પ્રયાસ થયો હતો. ભાવની સરખામણી કરતી વેબસાઇટ્સ અને એપ્સ પર સર્ચમાં પણ 130થી 170 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો.

ક્વિક કોમર્સનો હિસ્સો વધ્યો

તહેવારી ખરીદીમાં ક્વિક કોમર્સ (Quick Commerce) પણ મહત્વનું માધ્યમ બની રહ્યું છે. આ વર્ષે તહેવારી વેચાણમાં તેનો હિસ્સો 12 ટકાથી વધીને આશરે 16 ટકા થયો હતો. આ માધ્યમ દ્વારા પ્રતિ ઓર્ડર રૂ. 520થી રૂ. 660ની ખરીદી નોંધાઈ હતી. ભારતમાં ડાર્ક સ્ટોર્સની સંખ્યા 34 ટકા વધીને 7,153 થઈ છે. યુનિકોમર્સ (Unicommerce), ગો ક્વિક (GoKwik) અને ક્લિકપોસ્ટ (ClickPost)ના આંકડાઓ અનુસાર, ક્વિક કોમર્સના ઓર્ડરમાં 75 ટકાનો વધારો થયો હતો. જ્યારે બ્રાન્ડની પોતાની વેબસાઇટ પરથી થતા ઓર્ડરમાં 27થી 30 ટકા અને માર્કેટપ્લેસના ઓર્ડરમાં 8 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો.

UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં પણ મોટો ઉછાળો

ધનતેરસની પૂર્વસંધ્યાથી દિવાળી સુધીના ચાર દિવસમાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શનના મૂલ્યમાં 38 ટકાનો વધારો થઈને તે રૂ. 4.99 લાખ કરોડ થયું હતું. આ સમયગાળામાં ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા 28 ટકા વધીને 3,748 મિલિયન થઈ હતી. જોકે, અહેવાલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ આંકડામાં વ્યક્તિઓ વચ્ચેના નાણાકીય વ્યવહારો અને દુકાનોમાં કરવામાં આવેલી ચૂકવણીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેથી તેને માત્ર ઓનલાઈન ખરીદીનું પ્રમાણ ગણી શકાય નહીં.

2027 માટે કંપનીઓને શું સલાહ?

અહેવાલમાં 2027ની તહેવારી સિઝન માટે બ્રાન્ડ્સને માત્ર પ્રથમ દિવસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે સમગ્ર વેચાણ સમયગાળા દરમિયાન માર્કેટિંગ અને ઓફર જાળવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ વર્ષે છેલ્લા 11 દિવસમાં થયેલી કાર્ડ પેમેન્ટની કુલ રકમ પ્રથમ સપ્તાહ કરતાં વધુ હતી. દૈનિક સરેરાશ વેચાણ રૂ. 4,140 કરોડ રહ્યું હતું, જે 2025ના રૂ. 4,000 કરોડની નજીક હતું. અહેવાલનો મુખ્ય નિષ્કર્ષ એ છે કે આ વર્ષે તહેવારી ઓનલાઈન ખરીદી વધુ લોકો સુધી પહોંચી અને ઓર્ડરની સંખ્યા વધી, પરંતુ દરેક ઓર્ડર પાછળ ગ્રાહકોએ ઓછા રૂપિયા ખર્ચ્યા.