શેરબજારના નિયમોમાં મોટા ફેરફારની તૈયારી! SEBI શોર્ટ સેલિંગથી લઈને AI સૅન્ડબોક્સ સુધી નવા પગલાં લેશે

ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) બજારમાં પારદર્શિતા, સુરક્ષા અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધારવા માટે અનેક નિયમોની સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. SEBIના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેએ જણાવ્યું છે કે શોર્ટ સેલિંગ (Short Selling), સિક્યોરિટીઝ લેન્ડિંગ એન્ડ બોરોઇંગ (SLB) અને કોર્પોરેટ બોન્ડ માર્કેટમાં સુધારા માટે પગલાં લેવામાં આવી રહ્યાં છે. આ ઉપરાંત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના સુરક્ષિત ઉપયોગ માટે પણ નવી વ્યવસ્થા તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.

શોર્ટ સેલિંગ અને SLBના નિયમોની સમીક્ષા

SEBI શોર્ટ સેલિંગ અને સિક્યોરિટીઝ લેન્ડિંગ એન્ડ બોરોઇંગ (SLB) વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. તેનો હેતુ શેરબજારમાં લિક્વિડિટી (Liquidity) વધારવાનો અને શેરના યોગ્ય ભાવ નક્કી થવાની પ્રક્રિયા (Price Discovery)ને વધુ અસરકારક બનાવવાનો છે. ટ્રેડિંગ ટર્મિનલનો દુરુપયોગ અટકાવવા માટે સુરક્ષાત્મક પગલાં પર પણ વિચારણા થઈ રહી છે.

AI માટે સૅન્ડબોક્સ અને જવાબદાર ઉપયોગની માર્ગદર્શિકા

SEBI નવી ટેક્નોલોજીનું પરીક્ષણ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં કરી શકાય તે માટે AI સૅન્ડબોક્સ (AI Sandbox) શરૂ કરવાની શક્યતા તપાસી રહ્યું છે. સાથે જ AIના જવાબદાર ઉપયોગ માટે માર્ગદર્શિકા (Responsible AI Guidelines)ને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

આ માર્ગદર્શિકામાં જવાબદારી નક્કી કરવી, ડેટા પર નિયંત્રણ, જરૂર પડે ત્યારે સિસ્ટમ બંધ કરવાની વ્યવસ્થા (Kill Switches) અને માનવીય દેખરેખ (Human Oversight) જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થશે.

SEBIના ચેરમેને ચેતવણી આપી હતી કે અલ્ગોરિધમ આધારિત ટ્રેડિંગ (Algorithmic Trading) વધી રહ્યું છે અને સાયબર હુમલાઓ વધુ ગંભીર બની રહ્યા છે. એક ટેક્નિકલ ખામી પણ ટૂંકા સમયમાં હજારો રોકાણકારોને અસર કરી શકે છે. તેથી સાયબર સુરક્ષાને માત્ર IT ખર્ચ નહીં, પરંતુ વ્યવસાયની પ્રાથમિકતા ગણવી જોઈએ.

કોર્પોરેટ બોન્ડમાં ટ્રેડિંગ વધારવાની યોજના

કોર્પોરેટ બોન્ડના સેકન્ડરી માર્કેટમાં ખરીદી-વેચાણ વધારવા SEBI માર્કેટ મેકિંગ ફ્રેમવર્ક (Market-Making Framework) તૈયાર કરી રહ્યું છે. આ વ્યવસ્થાથી બોન્ડના બજારમાં વધુ સક્રિય ટ્રેડિંગને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે.

ઉપરાંત, શેરબ્રોકરો માટે તેમની કામગીરીના કદ, ગ્રાહકો સાથેના વ્યવહાર અને ટેક્નોલોજી પરની નિર્ભરતાના આધારે અલગ-અલગ નિયમનકારી જરૂરિયાતો (Graded Compliance) નક્કી કરવાની પણ યોજના છે.

રોકાણકારો અને બ્રોકરો માટે પ્રક્રિયા સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ

SEBI પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ સર્વિસિસ (PMS) અને વૈકલ્પિક રોકાણ ફંડ્સ (AIFs) જેવા કસ્ટોડિયલ ગ્રાહકો સુધી ઓટોમેટેડ ગિવ-અપ અને ટેક-અપ સુવિધા (Automated Give-up and Take-up Facility) વિસ્તારવાની યોજના ધરાવે છે. આથી કસ્ટોડિયનની પુષ્ટિની રાહ જોતી વખતે બ્રોકરોની મૂડી અને માર્જિન પરનો બોજ ઘટાડી શકાય છે.

નિયમનકાર ડિજિટલ નિરીક્ષણ પ્રક્રિયાઓને એક જ વ્યવસ્થામાં લાવવા, ડિપોઝિટરી સંબંધિત નિયમો સરળ બનાવવા અને ટેન્ડર ઑફર, બાયબેક તથા ઑફર ફોર સેલમાં મૂડીનો વધુ કાર્યક્ષમ ઉપયોગ થાય તે માટે પણ પગલાં લઈ રહ્યો છે.

આ ફેરફારોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શેરબજારની કાર્યક્ષમતા વધારવો, ટેક્નોલોજી સંબંધિત જોખમો ઘટાડવા અને રોકાણકારોની સુરક્ષા મજબૂત બનાવવાનો છે.