Amazonથી Meta સુધી કંપનીઓ કમાઈ રહી છે કરોડો, છતાં કર્મચારીઓને કાઢી રહી છે બહાર! શું છે છટણીનું અસલી ગણિત?

ટેકનોલોજી (Technology) ક્ષેત્રમાં એક સમયે નોકરી મેળવવી કારકિર્દીની મોટી સફળતા માનવામાં આવતી હતી. Amazon, Meta, Oracle અને Uber જેવી મોટી કંપનીઓમાં કામ કરવું અનેક યુવાનો અને અનુભવી પ્રોફેશનલ્સનું સપનું હોય છે. પરંતુ હવે આ જ કંપનીઓમાં નોકરીની સુરક્ષા (Job Security) અંગે ચિંતા વધી રહી છે. વર્ષ 2026 દરમિયાન વિશ્વની અનેક મોટી ટેક કંપનીઓએ કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાના નિર્ણય લીધા છે. ખાસ વાત એ છે કે છટણી (Layoffs) હવે એક જ વખતમાં પૂરી થતી નથી, પરંતુ અલગ-અલગ તબક્કામાં વારંવાર કરવામાં આવે છે.

કર્મચારીઓ માટે સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે એક વખત છટણીનો તબક્કો પૂરો થયા પછી પણ નોકરી જવાની ચિંતા સમાપ્ત થતી નથી. એક ટીમમાંથી કર્મચારીઓ દૂર થાય છે, બીજી ટીમનું પુનર્ગઠન (Restructuring) થાય છે અને કેટલીક યોજનાઓ અટકાવી દેવામાં આવે છે. કર્મચારીઓનો એક વર્ગ નોકરીમાં ટકી જાય તો પણ થોડા મહિના પછી ફરી છટણી થશે કે કેમ તેવો સવાલ સતાવતો રહે છે.

આ સ્થિતિ માત્ર અમેરિકાની મોટી ટેક કંપનીઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી. ભારતની IT કંપનીઓ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં પણ કર્મચારીઓની સંખ્યા, કામ કરવાની પદ્ધતિ અને જરૂરી કૌશલ્યોમાં મોટા ફેરફાર થઈ રહ્યા છે.

એક જ વખતમાં નહીં, તબક્કાવાર કેમ થાય છે છટણી?

કંપનીઓ વારંવાર છટણી કરે છે તેનો અર્થ હંમેશાં એવો નથી કે કંપનીને નવી આર્થિક મુશ્કેલી (Financial Crisis) આવી છે. ઘણી વખત કંપનીઓ લાંબા ગાળાની યોજના હેઠળ અલગ-અલગ વિભાગોમાં તબક્કાવાર કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડે છે.

Deloitte USIમાં HR ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલાં સૃષ્ટિ નરઝરીના જણાવ્યા પ્રમાણે, કેટલીક કંપનીઓ એક સાથે ખર્ચ ઘટાડવા અથવા પુનર્ગઠનની જાહેરાત કરે છે, પરંતુ તેનો અમલ અલગ-અલગ વિભાગો અને સ્થળોએ તબક્કાવાર કરે છે. દરેક વિભાગમાં કામની જરૂરિયાત અને વ્યવસાયિક પ્રાથમિકતાઓ અલગ હોવાથી છટણીની પ્રક્રિયા પણ અલગ સમયે થઈ શકે છે.

કેટલાક કિસ્સામાં કંપનીના એક વિભાગમાં કોઈ પ્રોડક્ટની માંગ ઘટે છે, તો બીજા વિભાગમાં નવી ટેકનોલોજી માટે રોકાણ વધારવામાં આવે છે. પરિણામે એક વિભાગમાં કર્મચારીઓની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે, જ્યારે બીજા વિભાગમાં નવી કુશળતા ધરાવતા લોકોની માંગ ઊભી થાય છે.

આ ઉપરાંત, એકસરખી જવાબદારીઓ ધરાવતાં હોદ્દાઓ (Overlapping Roles), ઘટતી માંગ અને બદલાતી બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજી પણ વારંવાર છટણી પાછળનાં કારણો બની શકે છે.

Amazonમાં વારંવાર છટણી, કર્મચારીઓમાં અનિશ્ચિતતા

દુનિયાની મોટી ઈ-કોમર્સ અને ટેક કંપની Amazonનું ઉદાહરણ આ સ્થિતિને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. કંપનીએ જાન્યુઆરી 2026માં લગભગ 16,000 કોર્પોરેટ નોકરીઓ ઘટાડવાની જાહેરાત કરી હતી. આ પહેલાં ઓક્ટોબર 2025માં પણ આશરે 14,000 કર્મચારીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો.

જાન્યુઆરીમાં થયેલી છટણી અગાઉ શરૂ થયેલી પુનર્ગઠનની પ્રક્રિયાનો જ એક ભાગ હતી. કેટલાક વિભાગોમાં ફેરફાર ઓક્ટોબર 2025માં પૂરા થયા હતા, જ્યારે અન્ય વિભાગોમાં તેની પ્રક્રિયા જાન્યુઆરી 2026 સુધી ચાલી હતી.

પરંતુ ત્યાર બાદ પણ કંપનીમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાના સમાચાર સામે આવ્યા. ઓક્ટોબર 2026માં લગભગ 1,000 કર્મચારીઓની છટણી બાદ ગયા અઠવાડિયે વધુ 250 જેટલી નોકરીઓ ઘટાડવાની જાહેરાત થઈ હતી.

આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે એક વખત કંપનીમાં છટણી થઈ જાય એટલે કર્મચારીઓ માટે અનિશ્ચિતતા પૂરી થઈ જાય એવું નથી. કંપનીની નવી પ્રોડક્ટ, રોકાણ અને બજારની માંગ પ્રમાણે ફરીથી કર્મચારીઓની સંખ્યામાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

Meta, Oracle અને Uberમાં પણ નોકરીઓ પર સંકટ

છટણીનો આ ટ્રેન્ડ માત્ર Amazon પૂરતો મર્યાદિત નથી. Facebook અને Instagramની પેરેન્ટ કંપની Metaએ એપ્રિલ-મે 2026 દરમિયાન પોતાના વૈશ્વિક કર્મચારીઓના આશરે 10 ટકા એટલે કે લગભગ 8,000 હોદ્દા ઘટાડવાની યોજના જાહેર કરી હતી. અગાઉ પણ કંપનીમાં અનેક તબક્કામાં છટણી થઈ ચૂકી હતી.

Oracleએ મે 2026 સુધીના 12 મહિનામાં વૈશ્વિક સ્તરે અંદાજે 21,000 કર્મચારીઓ ઘટાડ્યા હતા. બીજી તરફ, Uberએ સપ્ટેમ્બર 2026માં લગભગ 3,300 નોકરીઓ ઘટાડવાની યોજના જાહેર કરી હતી.

Workdayએ પણ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં આશરે 500 કર્મચારીઓની છટણી કરી હતી. 2026માં કંપની માટે આ બીજો છટણીનો તબક્કો હતો.

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં કંપનીઓ પોતાની કામગીરી અને ખર્ચનું નવેસરથી મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. માત્ર ટેક કંપનીઓ જ નહીં, પરંતુ ફાઇનાન્સ, રિટેલ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રોમાં પણ નોકરીઓ પર અસર થઈ રહી છે.

આ લેખમાં ટાંકવામાં આવેલા આંકડા પ્રમાણે, 1 જાન્યુઆરીથી 23 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન ટેકનોલોજી, ફાઇનાન્સ, રિટેલ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રોમાં મળીને આશરે 1.76 લાખ નોકરીઓમાં કાપ નોંધાયો હતો.

કંપનીનો નફો વધે તો પણ કર્મચારીઓની છટણી કેમ થાય છે?

સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે કંપનીનો બિઝનેસ સારો ચાલતો હોય અને આવક વધી રહી હોય તો કર્મચારીઓની સંખ્યા પણ વધવી જોઈએ. પરંતુ વાસ્તવિકતા થોડી અલગ છે. કંપનીની આવક (Revenue) વધવી અને કર્મચારીઓની સંખ્યા વધવી એ બંને બાબતો હંમેશાં એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોતી નથી.

કંપનીઓ નફાનું માર્જિન (Profit Margin) વધારવા, ઉત્પાદકતા (Productivity) સુધારવા અને ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટમાં રોકાણ કરવા માટે પણ કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડે છે.

એક વૈશ્વિક FMCG કંપનીમાં સિનિયર મેનેજર તરીકે કામ કરતા સંજયોગ દોવેરાહના જણાવ્યા પ્રમાણે, ત્રિમાસિક પરિણામો (Quarterly Results) કંપનીએ અત્યાર સુધી કેવું પ્રદર્શન કર્યું છે તે દર્શાવે છે, જ્યારે કર્મચારીઓ અંગેના નિર્ણયો ભવિષ્યમાં કંપની કઈ દિશામાં આગળ વધવા માગે છે તેના આધારે લેવામાં આવે છે.

એટલે કે કંપનીની આવક વધી રહી હોય તો પણ તેના મેનેજમેન્ટને લાગે કે ભવિષ્યમાં કોઈ ચોક્કસ વિભાગની જરૂરિયાત ઘટશે અથવા નવી ટેકનોલોજીથી ઓછા કર્મચારીઓમાં વધુ કામ થઈ શકશે, તો છટણીનો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે.

જોકે, માત્ર કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડવાથી કંપની વધુ કાર્યક્ષમ બની જાય એવું જરૂરી નથી. વારંવારની છટણીથી બાકી રહેલા કર્મચારીઓ પર કામનું ભારણ વધી શકે છે. ટીમનો વિશ્વાસ ઘટી શકે છે અને કંપનીની કાર્યસંસ્કૃતિ (Work Culture) પર પણ નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.

AI અને ઓટોમેશનથી બદલાઈ રહ્યું છે નોકરીઓનું ભવિષ્ય

ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં છટણી પાછળનું એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence - AI) અને ઓટોમેશન (Automation) પણ છે. કંપનીઓ હવે AI આધારિત સિસ્ટમમાં મોટાપાયે રોકાણ કરી રહી છે. તેના કારણે કયા પ્રકારના કર્મચારીઓની જરૂર પડશે અને કઈ કામગીરી મશીન દ્વારા થઈ શકશે તેનું નવેસરથી મૂલ્યાંકન થઈ રહ્યું છે.

Ashoka Universityના અર્થશાસ્ત્રના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર રોનિત મુખર્જીના જણાવ્યા પ્રમાણે, AI અપનાવતી કંપનીઓ કેટલીક જૂની ભૂમિકાઓ માટે ભરતી ઘટાડે છે અને કર્મચારીઓ પાસેથી અલગ પ્રકારની કુશળતા (Skills)ની અપેક્ષા રાખે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ડેટા એન્ટ્રી, ક્લેરિકલ કામ, ગ્રાહક સેવા (Customer Support) અને કોડિંગના કેટલાક સામાન્ય કામમાં AIનો ઉપયોગ વધી શકે છે. અગાઉ જે કામ માટે મોટી ટીમની જરૂર પડતી હતી, તેમાંથી કેટલાંક કામ હવે ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ દ્વારા ઝડપથી થઈ શકે છે.

જોકે, AIના કારણે દરેક જગ્યાએ નોકરીઓ જ ઘટશે એવું પણ નથી. AI આધારિત નવી પ્રોડક્ટ, સેવાઓ અને બિઝનેસ વિસ્તરણથી નવી નોકરીઓ પણ ઊભી થઈ શકે છે. આખરે રોજગાર પર કેટલી અસર થશે તે કંપનીઓ કેટલી નવી કામગીરી અને તકો ઊભી કરે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.

ભારતના IT કર્મચારીઓ માટે કેમ વધી શકે છે મુશ્કેલી?

વિશ્વની ટેક કંપનીઓમાં થતી છટણીની અસર ભારતના IT સેક્ટર (IT Sector) પર પણ પડી શકે છે. ખાસ કરીને લાંબા સમયથી એક જ ટેકનોલોજી, ક્લાયન્ટ અથવા કંપની સાથે કામ કરતા અનુભવી પ્રોફેશનલ્સ માટે નવી નોકરી શોધવી મુશ્કેલ બની શકે છે.

Indeedના ડેટા પ્રમાણે, જૂન 2026 સુધીનાં ત્રણ મહિનામાં સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ ક્ષેત્રની નોકરીઓની જાહેરાતોમાં 12.3 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.

બીજી તરફ, ભારતની IT સર્વિસ કંપનીઓ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) દરમિયાન પોતાના બેન્ચ સ્ટ્રેન્થ (Bench Strength)ને ઘટાડીને 8થી 10 ટકા સુધી લાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. અગાઉ ઘણી કંપનીઓમાં આ પ્રમાણ સામાન્ય રીતે 20થી 30 ટકા રહેતું હતું.

IT ક્ષેત્રમાં બેન્ચ પર રહેલા કર્મચારીઓ એવા હોય છે, જેમને હાલમાં કોઈ ચોક્કસ ક્લાયન્ટ પ્રોજેક્ટ કે કામ સોંપવામાં આવ્યું ન હોય. કંપનીઓ જ્યારે બેન્ચ પરના કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટાડે છે ત્યારે પ્રોજેક્ટની રાહ જોઈ રહેલા કર્મચારીઓ માટે નોકરીનું જોખમ વધી શકે છે.

આથી અનુભવી કર્મચારીઓ માટે પણ પોતાની કુશળતા અપડેટ કરવી અને નવી ટેકનોલોજી શીખવી વધુ જરૂરી બની રહી છે.

નોકરી ગુમાવ્યા પછી ફરી સારી નોકરી મેળવવી પણ મુશ્કેલ

છટણીની સૌથી ગંભીર અસર માત્ર નોકરી જતી રહેવા સુધી મર્યાદિત નથી. નોકરી ગુમાવ્યા પછી કર્મચારીને ફરીથી સમાન હોદ્દો, પગાર અને જવાબદારી ધરાવતી નોકરી મળે તેની કોઈ ખાતરી હોતી નથી.

આ સ્થિતિને અર્થશાસ્ત્રમાં લેબર માર્કેટ સ્કારિંગ (Labour Market Scarring) કહેવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ છે કે નોકરી ગુમાવવાની અસર લાંબા સમય સુધી કર્મચારીની કારકિર્દી પર રહી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ અનુભવી સોફ્ટવેર એન્જિનિયરને નોકરીમાંથી દૂર કરવામાં આવે તો તેને નવી નોકરી શોધવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે. નવી નોકરી મળે તો પણ અગાઉના પગાર કરતાં ઓછો પગાર સ્વીકારવો પડી શકે છે. આ ઉપરાંત કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની તક પણ અટકી શકે છે.

આવી સ્થિતિમાં કર્મચારીની વર્ષોની મહેનત અને અનુભવ હોવા છતાં તેને પોતાની અગાઉની સ્થિતિ સુધી પહોંચવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે.

છટણીના બદલે કર્મચારીઓને નવી તાલીમ આપી શકાય?

કંપનીઓ માટે દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી દૂર કરવાનો જ હોવો જોઈએ એવું નથી. કેટલીક વખત કર્મચારીઓને નવી તાલીમ (Reskilling), નવી જવાબદારી અને બીજા વિભાગમાં કામ કરવાની તક આપીને પણ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકાય છે.

સંજયોગ દોવેરાહના મતે, કોઈ હોદ્દો બિનજરૂરી બન્યો હોય તો તેનો અર્થ એવો નથી કે તે હોદ્દા પર કામ કરતો કર્મચારી પણ બિનજરૂરી છે. કર્મચારીઓની કુશળતાનો ઉપયોગ કંપનીના બીજા વિભાગમાં થઈ શકે છે.

ભારતીય ટેક કંપની Zohoએ ઓક્ટોબર 2026માં કર્મચારીઓની છટણી કરવાને બદલે વાર્ષિક પગારવધારો (Annual Salary Hike) નહીં આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. સાથે જ કંપનીએ કર્મચારીઓને નવા પ્રોડક્ટ અને ગ્રાહકોની બદલાતી જરૂરિયાત પ્રમાણે તાલીમ આપવાની વાત કરી હતી.

આ મોડલ દરેક કંપની માટે શક્ય હોય એવું નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી દૂર કર્યા વગર પણ ખર્ચ અને કામકાજમાં ફેરફાર કરવાના વિકલ્પો હોઈ શકે છે.

જોકે, માત્ર તાલીમ આપવી પૂરતી નથી. કર્મચારીઓને એવી કુશળતા શીખવવી જરૂરી છે, જેની વાસ્તવિક બજારમાં માંગ હોય અને જેના આધારે તેમને નવી જવાબદારી કે નોકરી મળી શકે.

યુવાનો માટે પણ વધી શકે છે પડકાર

વારંવારની છટણીની અસર માત્ર અનુભવી કર્મચારીઓ સુધી મર્યાદિત રહેવાની નથી. નવી કારકિર્દીની શરૂઆત કરવા માગતા યુવાનો માટે પણ મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.

જો કંપનીઓ ખર્ચ ઘટાડવા અને AI આધારિત કામગીરી વધારવા માટે નવી ભરતી ઓછી કરે તો ફ્રેશર્સ (Freshers) માટે ઉપલબ્ધ એન્ટ્રી-લેવલ નોકરીઓની સંખ્યા ઘટી શકે છે. બીજી તરફ, અનુભવી કર્મચારીઓ પણ નવી નોકરી શોધવા માટે સ્પર્ધામાં ઉતરે ત્યારે યુવાનો માટે તકો મેળવવી વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.

આથી ભવિષ્યમાં માત્ર ડિગ્રી હોવી પૂરતી નહીં રહે. AI, ડેટા એનાલિસિસ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, સાયબર સિક્યોરિટી અને નવી ટેકનોલોજી સાથે કામ કરવાની કુશળતા કારકિર્દી માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ટેક કંપનીઓમાં નોકરીની સુરક્ષા હવે સૌથી મોટો સવાલ

Amazonથી Meta અને Oracleથી Uber સુધીની કંપનીઓમાં વારંવાર થતી છટણી દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી ઉદ્યોગમાં કામ કરવાની પદ્ધતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. કંપનીઓ હવે માત્ર વર્તમાન આવક નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની જરૂરિયાત, AIમાં રોકાણ, ખર્ચ અને કર્મચારીઓની ઉત્પાદકતાને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણયો લઈ રહી છે.

કર્મચારીઓ માટે એક વખત છટણીના તબક્કામાંથી બચી જવું હવે પૂરતી રાહત આપતું નથી. આગામી મહિનાઓમાં ફરીથી પુનર્ગઠન થશે કે નહીં તેની ચિંતા રહે છે. બીજી તરફ, કંપનીઓ માટે પણ પડકાર એ છે કે ખર્ચ ઘટાડવાની સાથે કર્મચારીઓનો વિશ્વાસ અને કામની ગુણવત્તા કેવી રીતે જાળવી રાખવી.

આખરે ટેકનોલોજીનો વિકાસ રોજગારનું સ્વરૂપ બદલી રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં કેટલીક જૂની નોકરીઓ ઘટશે તો નવી કુશળતા આધારિત નોકરીઓ ઊભી થશે. આ બદલાવમાં કર્મચારીઓને તાલીમ, કંપનીઓની જવાબદારી અને સરકારની રોજગાર નીતિ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.