ગુજરાતના 5 લાખ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને AI ટ્રેનિંગ આપવાની તૈયારી, ₹20 કરોડનું મિશન

ગુજરાતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવતા વિદ્યાર્થીઓને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence – AI)ની તાલીમ આપવા માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ યોજના તૈયાર કરી છે. પ્રસ્તાવિત ‘ગુજરાત AI ફોર એવરી સ્ટુડન્ટ મિશન 2026-27’ (Gujarat AI for Every Student Mission 2026-27) હેઠળ રાજ્યની કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કરતા પાંચ લાખ વિદ્યાર્થીઓને AIની તાલીમ આપવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ મિશન માટે ₹20 કરોડના બજેટની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.

રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ (Higher Education Department) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ડ્રાફ્ટ મુજબ, વિદ્યાર્થીઓને AIની પાયાની સમજથી લઈને તેમના અભ્યાસક્ષેત્રમાં તેના ઉપયોગ અને અદ્યતન ટેક્નિકલ કૌશલ્યો સુધીની તાલીમ આપવામાં આવશે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓને આધુનિક ટેક્નોલોજીથી પરિચિત કરવો અને ભવિષ્યમાં રોજગાર મેળવવાની તેમની ક્ષમતા (Employability) વધારવાનો છે.

જોકે, આ નીતિને હજુ સુધી જરૂરી વહીવટી અને નાણાકીય મંજૂરી મળી નથી. સરકારની મંજૂરી મળ્યા બાદ જ યોજનાનો અમલ શરૂ થશે.

ત્રણ તબક્કામાં આપવામાં આવશે AIની તાલીમ

પ્રસ્તાવિત યોજના હેઠળ તાલીમને ત્રણ સ્તરમાં વહેંચવામાં આવી છે. તેમાં વિદ્યાર્થીઓને તેમની જરૂરિયાત અને ક્ષમતા પ્રમાણે AI શીખવાની તક મળશે.

1. પ્રથમ તબક્કો: AIની પાયાની સમજ

• સમયગાળો: 8 કલાક

• લક્ષ્ય: 5 લાખ વિદ્યાર્થીઓ

પ્રથમ તબક્કામાં ‘AI Foundation for Every Student’ નામનો પ્રારંભિક અભ્યાસક્રમ (Basic Course) શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેમાં AIની મૂળભૂત કાર્યપદ્ધતિ, જનરેટિવ AI (Generative AI) ટૂલ્સ, પ્રોમ્પ્ટ લખવાની પદ્ધતિ (Prompting Techniques) અને અભ્યાસમાં AIનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે શીખવવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત, વિદ્યાર્થીઓને AIની મદદથી ઉત્પાદકતા (Productivity) વધારવા અને AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી માહિતીનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવા અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.

2. બીજો તબક્કો: અભ્યાસક્ષેત્ર પ્રમાણે AIનો ઉપયોગ

• સમયગાળો: 25 કલાક

• લક્ષ્ય: 1 લાખ વિદ્યાર્થીઓ

બીજા તબક્કામાં વિદ્યાર્થીઓને તેમના અભ્યાસ અને વ્યવસાય સાથે સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં AIનો વ્યવહારુ ઉપયોગ શીખવવામાં આવશે. આ અભ્યાસક્રમમાં આઠ મુખ્ય ક્ષેત્રોનો સમાવેશ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.

તેમાં વાણિજ્ય અને મેનેજમેન્ટ (Commerce and Management), એન્જિનિયરિંગ અને ટેક્નોલોજી (Engineering and Technology), કલા અને માનવવિજ્ઞાન (Arts and Humanities), વિજ્ઞાન અને ગણિત (Science and Mathematics), શિક્ષણ (Education), કૃષિ (Agriculture), આરોગ્યસેવા (Healthcare) તેમજ કાયદા અને જાહેર વહીવટ (Law and Public Administration)નો સમાવેશ થાય છે.

આ તાલીમથી વિદ્યાર્થીઓ પોતાના વિષયને અનુરૂપ AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને અભ્યાસ અને પ્રાયોગિક કાર્યો વધુ અસરકારક રીતે કરી શકશે.

3. ત્રીજો તબક્કો: અદ્યતન AI કૌશલ્યો અને રોજગારલક્ષી તાલીમ

• સમયગાળો: 50 કલાક

• લક્ષ્ય: 20,000 વિદ્યાર્થીઓ

ત્રીજા તબક્કામાં ‘Advanced AI Skills and Employability’ અભ્યાસક્રમ હેઠળ વિદ્યાર્થીઓને અદ્યતન AI ટૂલ્સ, વિશેષ ટેક્નિકલ કૌશલ્યો અને પ્રોજેક્ટ આધારિત તાલીમ આપવામાં આવશે.

આ અભ્યાસક્રમમાં ઉદ્યોગોના વાસ્તવિક ઉદાહરણો (Industry Case Studies), પ્રાયોગિક મૂલ્યાંકન (Practical Assessments) અને અંતિમ પ્રોજેક્ટ (Capstone Projects)નો સમાવેશ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને નોકરી અને ઉદ્યોગોની બદલાતી જરૂરિયાતો માટે તૈયાર કરવાનો છે.

સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓએ અગાઉનો તબક્કો પૂર્ણ કર્યા પછી જ આગળના તબક્કામાં પ્રવેશ મેળવવાનો રહેશે. જોકે, સમકક્ષ કૌશલ્ય ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓને તેમની યોગ્યતા પ્રમાણે આગળ વધવાની તક આપવાની પણ જોગવાઈ છે.

12 મહિનામાં 5,000 શિક્ષકોને AI માસ્ટર ટ્રેનર બનાવવાની યોજના

વિદ્યાર્થીઓને AIની તાલીમ આપવા માટે શિક્ષકોને પણ વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવશે. ડ્રાફ્ટ નીતિમાં આગામી 12 મહિનામાં 5,000 ફેકલ્ટી સભ્યોને AI માસ્ટર ટ્રેનર (AI Master Trainers) તરીકે તૈયાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ શિક્ષકો કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં AI તાલીમના અમલમાં મદદ કરશે. તાલીમનું આયોજન, વિદ્યાર્થીઓની હાજરી અને પ્રગતિ પર નજર રાખવા માટે અલગ વ્યવસ્થા પણ ઊભી કરવામાં આવશે.

આ માટે રાજ્ય સ્તરે મિશન યુનિટ (State Mission Unit) બનાવવાની દરખાસ્ત છે. યુનિવર્સિટીઓ નોડલ અધિકારીઓ (Nodal Officers) નિયુક્ત કરશે, જ્યારે કોલેજોમાં તાલીમની કામગીરી સંભાળવા માટે સંયોજકો (Coordinators) રાખવામાં આવશે.

ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બંને ભાષામાં ઉપલબ્ધ થશે કોર્સ

ગુજરાતના વધુમાં વધુ વિદ્યાર્થીઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે તે માટે AIના અભ્યાસક્રમો ગુજરાતી અને અંગ્રેજી (Gujarati and English) બંને ભાષામાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.

AIનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ (Responsible AI), ડેટાની સુરક્ષા (Data Security) અને AI દ્વારા આપવામાં આવતી માહિતીની ખરાઈ (Verification) જેવા વિષયોને પણ અભ્યાસક્રમમાં મહત્ત્વ આપવામાં આવશે.

વિદ્યાર્થીઓને AI દ્વારા મળેલી દરેક માહિતી આંખ બંધ કરીને સ્વીકારવાને બદલે તેની વિશ્વસનીયતા તપાસવા અને તર્કબદ્ધ રીતે તેનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.

વિદ્યાર્થીઓની પ્રગતિ પર નજર રાખવા ડિજિટલ ડેશબોર્ડ

યોજનાના અમલની દેખરેખ માટે રાજ્યવ્યાપી ડેશબોર્ડ (Statewide Dashboard) બનાવવાની દરખાસ્ત છે. તેના માધ્યમથી વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી, તાલીમ પૂર્ણ થવાની સ્થિતિ, પ્રમાણપત્રો અને એક તબક્કામાંથી બીજા તબક્કામાં થતી પ્રગતિની માહિતી મેળવી શકાશે.

વિદ્યાર્થીઓ માટે વિશિષ્ટ ઓળખ નંબર (Unique Learner ID), શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા નિયમિત સમીક્ષા અને પસંદગીના પરિણામોની સ્વતંત્ર ચકાસણી (Independent Verification) જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ પ્રસ્તાવિત છે. તેનો હેતુ તાલીમની ગુણવત્તા અને યોજનાના પરિણામોનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે.

₹20 કરોડના બજેટને સરકારની મંજૂરી મળવાની બાકી

ગુજરાત સરકારે આ મિશન માટે ₹20 કરોડની ફાળવણીનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જોકે, જરૂરી વહીવટી અને નાણાકીય મંજૂરીઓ હજુ બાકી છે. તેથી તાલીમ ક્યારે શરૂ થશે અને કઈ સંસ્થાઓમાં તેનો અમલ થશે તે અંગેની અંતિમ વિગતો મંજૂરી બાદ નક્કી થશે.

ડ્રાફ્ટ યોજના પ્રમાણે પાંચ લાખ વિદ્યાર્થીઓને પાયાની તાલીમ, એક લાખ વિદ્યાર્થીઓને વિષય આધારિત તાલીમ અને 20,000 વિદ્યાર્થીઓને અદ્યતન AI કૌશલ્યો આપવાનું લક્ષ્ય છે. આ ત્રણેય આંકડા પ્રસ્તાવિત લક્ષ્યો છે; વાસ્તવમાં તાલીમ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા અમલ દરમિયાન નક્કી થશે.

વિદ્યાર્થીઓને શું ફાયદો થઈ શકે?

AIનો ઉપયોગ શિક્ષણ, આરોગ્ય, કૃષિ, ઉદ્યોગ અને વ્યવસાય સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં કોલેજના અભ્યાસ દરમિયાન જ AIની તાલીમ મળવાથી વિદ્યાર્થીઓને નવી ટેક્નોલોજી સમજવામાં, પ્રાયોગિક કૌશલ્યો વિકસાવવામાં અને ભવિષ્યની નોકરીઓ માટે તૈયાર થવામાં મદદ મળી શકે છે.

જો આ મિશનને મંજૂરી મળે અને તેનો અસરકારક અમલ થાય, તો ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં AI આધારિત કૌશલ્ય વિકાસને વેગ મળી શકે છે. જોકે, હાલ આ યોજના પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે અને તેના અમલ માટે સરકારની સત્તાવાર મંજૂરી જરૂરી છે.