સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં છેલ્લી ઘડીએ કેમ ટળી અમેરિકા-ઈરાનની સિક્રેટ શાંતિ વાર્તા? જાણો પડદા પાછળની ઇનસાઇડ સ્ટોરી
છેલ્લું અપડેટ : 19 Jun 2026
મિડલ ઈસ્ટ (Middle East) માં ચાલતા ભયાનક તણાવ અને યુદ્ધ વચ્ચે દુનિયાને શાંતિનો નવો રસ્તો બતાવનારી એક અત્યંત સંવેદનશીલ ડિપ્લોમેટિક (Diplomatic) વાતચીત છેલ્લા કલાકોમાં પાટા પરથી ઉતરી ગઈ છે. વોશિંગ્ટન (અમેરિકા) અને તેહરાન (ઈરાન) વચ્ચે ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા યુદ્ધને રોકવા માટે હજુ બે દિવસ પહેલા જ એક ૧૪-પોઇન્ટ મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર ડિજિટલ હસ્તાક્ષર (Digital Signatures) થયા હતા. આશા હતી કે સ્વિટ્ઝરલેન્ડના પહાડો પર યોજાનારી આ બેઠકમાં એક નક્કર શાંતિ ડીલ (Peace Deal) પર અંતિમ મહોર વાગી જશે, પરંતુ શુક્રવારે થનારી આ મહા-બેઠક અચાનક રદ થતાં આખી દુનિયા સ્તબ્ધ છે.
વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વેન્સની ટ્રિપ કેમ ટાળી ?
આ હાઇ-સ્ટેક ડિપ્લોમેસી (High-Stakes Diplomacy) નું કેન્દ્ર સ્વિટ્ઝરલેન્ડનું અત્યંત સુંદર અને સુરક્ષિત બર્ગનસ્ટોક માઉન્ટેનટોપ રિઝોર્ટ (Bürgenstock Mountaintop Resort) બન્યું હતું. કતરના સોવરિન વેલ્થ ફંડ (Sovereign Wealth Fund) ની માલિકીની આ જગ્યા પોતાની પ્રાઇવસી (Privacy) અને કંટ્રોલ્ડ એક્સેસ (Controlled Access) માટે જાણીતી છે, જ્યાં દુનિયાના સૌથી મોટા સિક્રેટ ઇન્ટરનેશનલ સમિટ (Secret International Summits) થાય છે.
સસ્પેન્સ ત્યારે વણસ્યું જ્યારે વ્હાઇટ હાઉસે (White House) અચાનક જાહેરાત કરી કે અમેરિકી વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વેન્સ (JD Vance) ની સ્વિટ્ઝરલેન્ડ યાત્રા ટાળી દેવામાં આવી છે. વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તાએ આની પાછળ 'પેચીદા લોજિસ્ટિક્સ' (Logistical Complications) ને જવાબદાર ગણાવ્યા છે. ખુદ જેડી વેન્સે જણાવ્યું કે, ઈરાન કોઈ એવો દેશ નથી જ્યાંથી નીકળવું સરળ હોય, બધું જ એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ (Iranian Delegation) ત્યાં ક્યારે પહોંચે છે.
તેહરાન પાછળ હટ્યું: આ છે ખરી ઇનસાઇડ સ્ટોરી
જો કે, આ લોજિસ્ટિકલ વિલંબ પાછળ એક મોટું વ્યૂહાત્મક (Strategic) કારણ સામે આવી રહ્યું છે. રિપોર્ટ્સ (Axios) અનુસાર, ઈરાને આ પગલું લેબનાનમાં ઇઝરાયેલ દ્વારા કરવામાં આવેલા સીઝફાયર (Ceasefire Violations) ના કથિત ઉલ્લંઘનના વિરોધમાં ઉઠાવ્યું છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કામચલાઉ કરાર હોવા છતાં, ઇઝરાયેલે દક્ષિણ લેબનાન પર પોતાના હુમલા રોક્યા નથી. ગુરુવારની રાત્રે થયેલા ઇઝરાયેલી હુમલામાં ૧૬ નિર્દોષ લોકોના મોત થયા હતા. તેહરાને પહેલા જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે લેબનાનમાં જ્યાં સુધી લોહી વહેવાનું બંધ નહીં થાય, ત્યાં સુધી શાંતિની કોઈ વાતચીત આગળ વધી શકે નહીં.
જિદ્દ પર અડેલા નેતન્યાહુ: 'સિક્યોરિટી ઝોન' માંથી સેના નહીં હટે
શાંતિ વાર્તા ટળવા પાછળ ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુનું અડિયલ વલણ પણ જવાબદાર છે. નેતન્યાહુએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે ઇઝરાયેલની સેના દક્ષિણ લેબનાનના 'સિક્યોરિટી ઝોન' (Security Zone) માં ત્યાં સુધી તૈનાત રહેશે, જ્યાં સુધી ઇઝરાયેલની સુરક્ષા માટે તેની જરૂર હશે. ઇઝરાયેલના આ આક્રમક વલણને કારણે કતર અને અમેરિકાની મધ્યસ્થતા (Mediation) ના પ્રયાસોને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે.
શું અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે વધી રહી છે દૂરી?
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનો સૌથી ચોંકાવનારો હિસ્સો અમેરિકી વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વેન્સની પ્રેસ કોન્ફરન્સ (Press Conference) રહી, જેમાં તેમણે ઇઝરાયેલી લીડરશિપ (Israeli Leadership) ની જાહેરમાં આકરી આલોચના કરી. વેન્સે ઇઝરાયેલી કેબિનેટને ચેતવણી આપતા કહ્યું: "ડોનાલ્ડ જે. ટ્રમ્પ દુનિયાના એકમાત્ર એવા રાષ્ટ્રાધ્યક્ષ છે જે આ સમયે ઇઝરાયેલ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખે છે... જો હું ઇઝરાયેલી સરકારની કેબિનેટમાં હોત, તો હું કદાચ તે એકમાત્ર શક્તિશાળી સાથી (અમેરિકા) ની અવહેલના ન કરત, જે મારી પાસે પૂરી દુનિયામાં બચ્યો છે."
૬૦ દિવસનું કાઉન્ટડાઉન અને મોજતબા ખામેનેઈનો દાવો
| કરાર / MoU ના મુખ્ય બિંદુઓ | સમય મર્યાદા / વર્તમાન સ્થિતિ |
| પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program) | ૬૦ દિવસની અંદર પક્કી વાતચીત પૂરી કરવાની છે. |
| હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) | ઓઇલ ટ્રાફિક (Oil Traffic) ને યુદ્ધ પહેલાના સ્તર પર લાવવો. |
| ખામેનેઈનો દાવો (Khamenei's Claim) | અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ 'નિરાશા' (Desperation) માં આવીને આ ડીલ કરી છે. |
ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર (Supreme Leader) મોજતબા ખામેનેઈએ જો કે અમેરિકા સાથેની આ સીધી વાતચીતનું સમર્થન કર્યું છે, પરંતુ તેમણે તંજ કસતા કહ્યું કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ હતાશામાં આવીને પોતાના તમામ હથકંડા અપનાવી આ ડીલ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
હવે ૬૦ દિવસની આ મોહલત વધુ પેચીદી બની ગઈ છે. જો આ વાતચીત જલ્દીથી ફરી શરૂ નહીં થાય, તો હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય (Strait of Hormuz) નો દરિયાઈ રસ્તો અને મિડલ ઈસ્ટની ધરતી ફરી એકવાર મહાયુદ્ધની આગમાં હોમાઈ શકે છે.
