ઈરાનના પરમાણુ રહસ્યો મેળવવા અમેરિકા આપશે $20 મિલિયનનું ઇનામ, કતારે બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતી માટે વધાર્યું દબાણ

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવની વચ્ચે હવે પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Programme)ને લઈને નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલી માહિતી આપનારને 2 કરોડ ડોલર (લગભગ $20 Million) સુધીનું ઇનામ આપવાની જાહેરાત કરી છે. બીજી તરફ, કતારે બંને દેશોને વિવાદનો અંત લાવવા અને સમજૂતી (Agreement) સુધી પહોંચવા અપીલ કરી છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે ચાલી રહેલી વાતચીતને સકારાત્મક ગણાવી છે.

ઈરાનના પરમાણુ રહસ્યો માટે $20 મિલિયનનું ઇનામ

અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલયના 'રિવોર્ડ્સ ફોર જસ્ટિસ' (Rewards for Justice) કાર્યક્રમ હેઠળ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે માહિતી આપનારને 2 કરોડ ડોલર સુધીનું ઇનામ આપવામાં આવશે. આ માહિતીમાં પરમાણુ મથકો (Nuclear Facilities), સાધનો, વૈજ્ઞાનિકો અને સંબંધિત કર્મચારીઓ વિશેની વિગતો સામેલ છે. માહિતી આપનાર વ્યક્તિને જરૂર પડ્યે સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની સુવિધા પણ આપવામાં આવી શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે ટ્રમ્પ અગાઉ દાવો કરી ચૂક્યા છે કે અમેરિકાના હુમલામાં ઈરાનનાં પરમાણુ મથકોને ભારે નુકસાન થયું છે. તેમ છતાં અમેરિકાએ માહિતી મેળવવા માટે આ ઇનામ જાહેર કર્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)એ પણ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમની સતત દેખરેખ અને માહિતી મેળવવામાં મુશ્કેલીઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

કતારની મધ્યસ્થીથી સમજૂતીના પ્રયાસો

કતારના વડાપ્રધાન અને વિદેશ મંત્રી શેખ મોહમ્મદ બિન અબ્દુલરહમાન અલ થાનીએ અમેરિકા અને ઈરાનને સમજૂતી માટે આગળ આવવાની અપીલ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સંપૂર્ણ અને આદર્શ શાંતિ સમજૂતીની રાહ જોવાને બદલે બંને દેશોએ ઉપલબ્ધ તકનો લાભ લેવો જોઈએ. કતાર બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થી (Mediation) કરી રહ્યું છે. ઈરાને અમેરિકાની સામે કેટલીક શરતો મૂકી છે. તેમાં ઈરાની બંદરો પરની અમેરિકન નાકાબંધી હટાવવી, આર્થિક પ્રતિબંધો (Sanctions)માં રાહત આપવી, ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિ પરત કરવી અને યુદ્ધથી થયેલા નુકસાનનું વળતર આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

ટ્રમ્પે કહ્યું, ઈરાન સાથે વાતચીત સારી ચાલી રહી છે

6 નવેમ્બરે પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાન સાથે સારી સ્થિતિમાં છે અને બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત ચાલી રહી છે. જોકે, આ નિવેદનથી બંને દેશો વચ્ચે ઔપચારિક સીધી મંત્રણા ફરી શરૂ થઈ હોવાની પુષ્ટિ થતી નથી. ટ્રમ્પે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ખુલ્લી થઈ રહી હોવાનો પણ દાવો કર્યો હતો. બીજી તરફ, ઈરાની અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકાએ તેમની શરતો સ્વીકાર્યા વિના આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખોલવામાં આવશે નહીં.

પરમાણુ કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝ પર વિવાદ યથાવત્

આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે અમેરિકાએ 6 નવેમ્બરે ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ વ્યવસ્થા (Air Defence System)ને નિશાન બનાવી મર્યાદિત હુમલા કર્યા હોવાનો ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો. હાલ બંને દેશો વચ્ચે મુખ્ય વિવાદ પરમાણુ કાર્યક્રમ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને લઈને છે. કતારની મધ્યસ્થીથી સમજૂતીના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ અંતિમ કરાર થયો નથી. તેથી આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.