અમેરિકામાં બદલાયેલું રાજકીય સમીકરણ: સંસદના બંને ગૃહોમાં હવે ડેમોક્રેટ્સનું વર્ચસ્વ

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ૨૦૨૬ની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓના પરિણામોએ અમેરિકન રાજકારણમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો છે. બુધવારે જાહેર થયેલા પરિણામોમાં, વિરોધ પક્ષ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ યુ.એસ. કોંગ્રેસના બંને ગૃહો—હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (પ્રતિનિધિ સભા) અને સેનેટ—પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. આ ઘટનાને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમની રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે એક મોટો રાજકીય ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ડેમોક્રેટ્સે આ નોંધપાત્ર જીત મેળવી છે, જેના મૂળમાં મોંઘવારી, ડગમગતી અર્થવ્યવસ્થા, ઈરાન સાથે સંકળાયેલ યુદ્ધ અને સરકારી ભ્રષ્ટાચારને લઈને મતદારોમાં રહેલો અસંતોષ મુખ્ય કારણો હતા.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળની શરૂઆત પછી પ્રથમ વખત, રિપબ્લિકન પાર્ટીએ કોંગ્રેસ પરનું પોતાનું નિયંત્રણ ગુમાવ્યું છે. આ પરિવર્તન સૂચવે છે કે ટ્રમ્પની કઠોર સંરક્ષણવાદી (protectionist) વેપાર નીતિઓ અને એકપક્ષીય નિર્ણયો લેવાની પદ્ધતિમાં હવે સંભવિત ધીમી ગતિ આવી શકે છે. ભારતીય અર્થતંત્ર અને અહીંના વ્યાપારી ગૃહો આ પરિણામો પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા હતા, કારણ કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ટ્રમ્પના નીતિગત નિર્ણયોની ભારતની નિકાસ અને વ્યાપારી હિતો પર સીધી અસર પડી હતી.

આ પરિણામોની ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર અને તેમની નીતિઓ પર શું અસર પડશે?

જોકે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જાન્યુઆરી ૨૦૨૯ સુધી યુ.એસ. રાષ્ટ્રપતિ પદે રહેશે, પરંતુ કોંગ્રેસના બંને ગૃહોમાં બહુમતી ગુમાવવાને કારણે તેમના માટે પોતાના એજન્ડાને એકપક્ષીય રીતે આગળ વધારવો મુશ્કેલ બનશે. ડેમોક્રેટ્સના નિયંત્રણ હેઠળ, ઉચ્ચ સ્તરીય નિમણૂકો પર કોંગ્રેસની કડક દેખરેખ રહેશે, તેમજ તેમની વેપાર અને ઇમિગ્રેશન (સ્થળાંતર) નીતિઓની પણ સખત તપાસ કરવામાં આવશે. તપાસ, બજેટ સંબંધિત સત્તા અને જાહેર સુનાવણીઓ દ્વારા, કોંગ્રેસ હવે ટ્રમ્પના વિવાદાસ્પદ નિર્ણયો માટે તેમના પર વધુ મોટો રાજકીય બોજ (political cost) નાખી શકે છે. આનાથી ભારત જેવી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને વેપાર વાટાઘાટોમાં વધુ વિકલ્પો અને વધુ સારી સોદાબાજી કરવાની ક્ષમતા (bargaining leverage) મળી શકે છે.

જાહેરાત

શું આપણે ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોમાં કોઈ ફેરફાર જોઈ શકીશું?

વેપાર ક્ષેત્ર એવું છે જ્યાં ભારત પર સૌથી તાત્કાલિક અસર જોવા મળી શકે છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે શરૂઆતમાં ભારતીય નિકાસ પર ૫૦% સુધીના ઊંચા ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) લાદ્યા હતા, જેને પાછળથી ઘટાડીને ૧૮% કરવામાં આવ્યા હતા. હવે, કોંગ્રેસમાં ડેમોક્રેટ્સનું નિયંત્રણ હોવાથી, આ કડક ટેરિફની અમેરિકન વ્યવસાયો અને કંપનીઓ પર પડેલી પ્રતિકૂળ અસરોની સમીક્ષા થઈ શકે છે. જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે આ ટેરિફ તરત જ નાબૂદ થઈ જશે; ડેમોક્રેટિક પાર્ટી પરંપરાગત રીતે સંપૂર્ણ મુક્ત વેપારની હિમાયતી રહી નથી અને તેણે વારંવાર ભારતીય બજાર સુધી પહોંચ (access) અંગે ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. તેમ છતાં, ટ્રમ્પ યુગના અનિશ્ચિત નિર્ણયોની સરખામણીમાં, ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો હવે વધુ અનુમાનિત દિશામાં આગળ વધી શકે છે.

રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ)ની આયાત અંગે કયા પ્રકારની રાહત મળી શકે છે?

ભારતને રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાત બાબતે નીતિગત રાહત મળી શકે છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધીમાં, ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં રશિયન ક્રૂડનો હિસ્સો લગભગ ૪૪% હતો. અગાઉ, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે - 'લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ ઓફ ૨૦૨૬' હેઠળ - રશિયન તેલ ખરીદનારા દેશો પર ૧૦૦% સુધીની ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) લાદવાની ચેતવણી આપી હતી; જોકે પાછળથી તેમાં છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી, જેમાં અમેરિકા દ્વારા પોતે રશિયન તેલની કરેલી ખરીદીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની જીત બાદ, રશિયન તેલની ખરીદી અંગે ભારત પર વોશિંગ્ટનનું દબાણ ઘટવાની અપેક્ષા છે, જોકે આ મુદ્દાને લગતી અનિશ્ચિતતા સંપૂર્ણપણે દૂર ન પણ થાય.

ભારતના આઈટી (IT) ક્ષેત્ર અને H-1B વિઝા ધારકો માટે કઈ નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે?

આ ચૂંટણી પરિણામો ટેક્નોલોજી કંપનીઓ અને ભારતીય વ્યાવસાયિકો (પ્રોફેશનલ્સ) માટે રાહત લાવી શકે છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા નવા H-1B વિઝા અરજીઓ પર ૧,૦૦,૦૦૦ ડોલરની ભારે ફી લાદવાના પ્રસ્તાવને કારણે અમેરિકન અને ભારતીય ટેક કંપનીઓ વચ્ચે નોંધપાત્ર અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ હતી. જોકે, બે ફેડરલ કોર્ટોએ આ આદેશ પર રોક લગાવી દીધી છે અને યુએસ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઈમિગ્રેશન સર્વિસીસ (USCIS) એ આ ફી વસૂલ્યા વિના જ અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. કોંગ્રેસ (અમેરિકી સંસદ) પર ડેમોક્રેટ્સનું નિયંત્રણ હોવાથી, હવે કુશળ સ્થળાંતર કરનારાઓ (skilled immigrants) પરના પ્રતિબંધોને કારણે અમેરિકાને થયેલા આર્થિક નુકસાનની ઊંડી સમીક્ષા થઈ શકે છે—એક એવી બાબત જેનો લાભ ભારતીય વ્યાવસાયિકોને થશે.

રક્ષા અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે ભાગીદારીનું ભવિષ્ય કેવું હશે?

આ ચૂંટણી પરિણામોની ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય રક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો પર કોઈ નોંધપાત્ર નકારાત્મક અસર પડવાની શક્યતા નથી. ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં, બંને દેશોએ ૧૦ વર્ષના વ્યૂહાત્મક રક્ષા માળખા (strategic defense framework) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જે મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીના હસ્તાંતરણ અને લશ્કરી સાધનોના સંયુક્ત ઉત્પાદન માટેનો રોડમેપ પૂરો પાડે છે. ચીનના વધતા પ્રભાવ અંગેની સમાન ચિંતાઓને કારણે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભારત સાથેની સંરક્ષણ ભાગીદારીને રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટ—બંને પક્ષોનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે. આ ઘટનાક્રમમાંથી ભારત માટે મુખ્ય વ્યૂહાત્મક બોધ એ છે કે, વોશિંગ્ટનમાં સત્તાના સમીકરણોમાં આવતા બદલાવોને અનુરૂપ પોતાની નીતિઓ ઘડવાને બદલે, ભારતે પોતાના આર્થિક સહયોગોમાં વિવિધતા લાવવાનું ચાલુ રાખવાની સાથે સાથે, સ્વદેશી ઉત્પાદન અને સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.