સ્વિફ્ટ ટેલિસ્કોપને બચાવવા માટે નીકળેલું લિંક અવકાશયાન નાશ પામ્યું, NASAનું 250 કરોડનું મિશન ફેલ
છેલ્લું અપડેટ : 26 Sept 2026
NASAના 22 વર્ષ જૂના અવકાશ ટેલિસ્કોપ સ્વિફ્ટ ઓબ્ઝર્વેટરીને બચાવવા માટે ગયેલું ખાનગી અવકાશયાન 'લિંક' તેનું મિશન પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયું. લગભગ ત્રણ મહિના પહેલા લોન્ચ કરાયેલ લિંક પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પાછું ફર્યું અને શુક્રવારે નાશ પામ્યું. તેને સ્વિફ્ટને ઊંચી ભ્રમણકક્ષામાં લઈ જવા માટે મોકલવામાં આવ્યું હતું. આ મિશનનો ખર્ચ આશરે 30 મિલિયન ડોલર (આશરે 250 કરોડ રૂપિયા) હતો. કેટાલિસ્ટ સ્પેસ ટેક્નોલોજીએ જણાવ્યું હતું કે લિંક પાસે ત્રણ રોબોટિક હાથ હતા. સ્વિફ્ટની ભ્રમણકક્ષા હવે સતત નીચે ઉતરી રહી છે. નવેમ્બરની શરૂઆતમાં તે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પડવાની ધારણા છે.
સ્વિફ્ટને બચાવવા માટે શું કરવામાં આવી રહ્યું હતું?
સ્વિફ્ટ ઓબ્ઝર્વેટરી 2004માં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. આશરે 364 મિલિયન ડોલર અથવા આશરે 35 અબજ રૂપિયાના ખર્ચે બનેલ આ ટેલિસ્કોપ બ્રહ્માંડમાં અત્યંત ઝડપી અને શક્તિશાળી ઘટનાઓનું નિરીક્ષણ કરવા માટે રચાયેલ છે. તે ખૂબ જ ઝડપથી તેની દિશા બદલી શકે છે અને ગામા-રે વિસ્ફોટો, તારા વિસ્ફોટો અને અન્ય અચાનક અવકાશ ઘટનાઓને રેકોર્ડ કરે છે. સ્વિફ્ટની આ ક્ષમતા તેને અન્ય અવકાશ ટેલિસ્કોપ માટે એક પ્રકારનું 'પ્રારંભિક ચેતવણી ઉપકરણ' અથવા 'પ્રથમ પ્રતિભાવ આપનાર' બનાવે છે.
સ્વિફ્ટ કોઈ ઘટના શોધી શકે છે અને અન્ય ટેલિસ્કોપને તે દિશામાં જોવા માટે સંકેત આપી શકે છે. જોકે, સૂર્યમાંથી નીકળતી તીવ્ર અને શક્તિશાળી જ્વાળાઓને કારણે તેની ભ્રમણકક્ષા અપેક્ષા કરતા વધુ ઝડપથી નીચે આવવા લાગી. આનાથી પૃથ્વીના વાતાવરણમાં તેના પડવાનું જોખમ વધી ગયું. આ ભયના પ્રતિભાવમાં, નાસાએ આ વર્ષની શરૂઆતમાં તેની વૈજ્ઞાનિક પ્રવૃત્તિઓ સ્થગિત કરી દીધી. વાતાવરણીય ખેંચાણ ઘટાડવા માટે તેની સ્થિતિને ફરીથી ગોઠવવામાં આવી. નહીં તો મદદ પહોંચે તે પહેલાં સ્વિફ્ટ પૃથ્વી તરફ પડી ગઈ હોત.
લિંકે શું કરવાનું હતું?
કેટાલિસ્ટ સ્પેસ ટેક્નોલોજીએ સ્વિફ્ટને બચાવવા માટે એક મહત્વાકાંક્ષી યોજના વિકસાવી. લિંક 3 જુલાઈના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તે સ્વિફ્ટ સુધી પહોંચવાનું હતું અને તેને તેના રોબોટિક હાથથી પકડવાનું હતું. ત્યારબાદ લિંકે સ્વિફ્ટને ઊંચી, લાંબા સમય સુધી ચાલતી ભ્રમણકક્ષામાં ઉપાડવાનું હતું. લિંકને એક વર્ષથી ઓછા સમયમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, લોન્ચ થયા પછી તરત જ, અવકાશયાનમાં ઈલેક્ટ્રોનિક સમસ્યાઓનો અનુભવ થવા લાગ્યો. સ્વિફ્ટને યોગ્ય દિશામાં રાખવા માટે જરૂરી ત્રણ પ્રતિક્રિયા વ્હીલ્સમાંથી બે નિષ્ફળ ગયા.
ખામીયુક્ત વાલ્વને કારણે લિંક્સ ઝડપથી ફરવા લાગ્યું, જેના કારણે અવકાશયાન સાથેનો સંપર્ક ખોરવાઈ ગયો. એન્જિનિયરોએ પાછળથી અવકાશયાન પર ફરીથી નિયંત્રણ મેળવ્યું, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં, ઘણું બળતણ ખર્ચાઈ ગયું હતું. લિંક પાસે સ્વિફ્ટને ઉપાડવા અને તેની ભ્રમણકક્ષા બદલવા માટે પૂરતું બળતણ બચ્યું ન હતું. પરિણામે, ઓગસ્ટમાં બચાવ પ્રયાસ સત્તાવાર રીતે છોડી દેવામાં આવ્યો.
મિશન સમાપ્ત થાય તે પહેલા મોટી સફળતા
મિશનની નિષ્ફળતા છતાં, કેટાલિસ્ટ ટીમે લિંકના બાકીના સમયનો ઉપયોગ ઘણા મહત્ત્વપૂર્ણ પરીક્ષણો કરવા માટે કર્યો. એન્જિનિયરોએ અવકાશયાનના ત્રણ રોબોટિક હાથ ચલાવવાની પ્રેક્ટિસ કરી. દરેક હાથ લગભગ 3 ફૂટ લાંબો હતો અને છેડે હાથ જેવા ગ્રિપરથી સજ્જ હતો. ફ્લાઈટ કંટ્રોલર્સ પણ લિંકને સ્વિફ્ટની ખૂબ નજીક લઈ જવામાં સફળ રહ્યા. બે અવકાશયાન વચ્ચેનું અંતર લગભગ 12થી 15 કિલોમીટર સુધી ઘટાડી દેવામાં આવ્યું. લિંકે આ સમય દરમિયાન સ્વિફ્ટની છબીઓ પણ લીધી. કેટાલિસ્ટના સીઈઓ ગોન્હી લીએ જણાવ્યું હતું કે, "અમે શરૂઆતથી જ જાણતા હતા કે આ એક મહત્વાકાંક્ષી મિશન છે અને તેને ખૂબ જ ઓછા સમયમાં પૂર્ણ કરવાનું હતું. કંપની ભવિષ્યના ઉપગ્રહ પુનઃપ્રાપ્તિ મિશનમાં આ મિશનમાંથી મળેલી બધી શીખનો ઉપયોગ કરશે. આ એક એવો પાયો છે જેના પર આપણે નિર્માણ કરી શકીએ છીએ."
નાસાએ મિશનમાંથી મળેલી શીખોને મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવીને પ્રશંસા પણ કરી હતી
નાસાના શોન ડોમાગલ-ગોલ્ડમેને કહ્યું હતું કે સ્વિફ્ટના મિશનનો અંત જોઈને દુઃખ થશે, પરંતુ શરૂઆતથી જ ખબર હતી કે તેને બચાવવાનો પ્રયાસ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગી સાબિત થશે. તેમણે કહ્યું હતું કે, "સ્વિફ્ટના મિશનનો અંત જોઈને અમને દુઃખ થશે, પરંતુ અમે જાણતા હતા કે તેને ઊંચી ભ્રમણકક્ષામાં ઉછેરવાનો પ્રયાસ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં યોગ્ય રહેશે."
ડોમાગલ-ગોલ્ડમેનના મતે, આ પ્રયાસે ભવિષ્યના અન્ય ઉપગ્રહોને બચાવવાના મિશન માટે મૂલ્યવાન પ્રેક્ટિસ પૂરી પાડી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ મિશન ટીમોને પહેલા કરતાં વધુ ઝડપથી કામ કરવાની અને સમય સામે દોડનો અનુભવ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
સ્વિફ્ટ પાસે હવે કેટલો સમય બાકી છે?
લિંકના પૃથ્વી પર પાછા ફરવા સાથે, સ્વિફ્ટ હવે એકલી છે. નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, સ્વિફ્ટ હાલમાં બ્રહ્માંડનું ફરીથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે, પરંતુ તેની પાસે ફક્ત એક મહિનો બાકી છે. સ્વિફ્ટ નવેમ્બરની શરૂઆતમાં પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરીથી પ્રવેશ કરે તેવી અપેક્ષા છે. નાસા એ પણ જોઈ રહ્યું છે કે તેના પ્રસ્થાન પછી બ્રહ્માંડમાં અચાનક ઘટનાઓનું નિરીક્ષણ કરવાની સ્વિફ્ટની ભૂમિકા કેવી રીતે પૂર્ણ કરવી.
સ્વિફ્ટ 22 વર્ષથી અવકાશમાં કાર્યરત છે
સ્વિફ્ટ 2004માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને લગભગ 22 વર્ષથી અવકાશમાં કાર્યરત છે. દિશા ઝડપથી બદલવાની તેની ક્ષમતા તેને ગામા-રે વિસ્ફોટો, વિસ્ફોટ થતા તારાઓ અને બ્રહ્માંડમાં અન્ય ઝડપથી બદલાતી ઘટનાઓ શોધવામાં અત્યંત ઉપયોગી બનાવે છે. જોકે લિંક સ્વિફ્ટને બચાવી ન શક્યું, મિશન અવકાશમાં પહેલાથી જ ઉપગ્રહને કેપ્ચર કરવા તેની સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરવા અને ફરીથી પરિભ્રમણ કરવા માટે ટેકનોલોજીનું પરીક્ષણ કરવાની એક મહત્ત્વપૂર્ણ તક પૂરી પાડી.