લડાઈ તો વિમાનની અંદર થઈ, તો પછી ફ્લાયદુબઈના વિમાનની ટેલ કેવી રીતે તૂટી?
છેલ્લું અપડેટ : 01 Oct 2026
દુબઈથી તેલ અવીવ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટ FZ1073માં કોકપિટ (Cockpit)માં બે પાયલટ વચ્ચે થયેલી હિંસક ઝપાઝપી બાદ વિમાનને ગંભીર પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. કથિત ચાકૂ હુમલા દરમિયાન બંને પાયલટ ઘાયલ થયા બાદ વિમાનની ઊંચાઈ ખૂબ જ ઝડપથી ઘટાડવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ સાઉદી અરેબિયાના તબુક એરપોર્ટ (Tabuk Airport) પર વિમાનનું ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ (Emergency Landing) કરાવવામાં આવ્યું હતું.
લેન્ડિંગ બાદ સામે આવેલી તસવીરોમાં બોઇંગ 737 (Boeing 737)ના પાછળના ભાગ એટલે કે ટેલ સેક્શન (Tail Section)માં નુકસાન જોવા મળ્યું હતું. ખાસ કરીને રડર (Rudder) અને રિયર APU (Auxiliary Power Unit)ની આસપાસના પેનલ ઉખડેલા જોવા મળ્યા હતા. આ નુકસાન કેવી રીતે થયું તે અંગે હવે ટેકનિકલ તપાસ ચાલી રહી છે.
ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ એટલે શું?
વિમાનમાં ગંભીર સ્થિતિ ઊભી થાય ત્યારે પાયલટ દ્વારા વિમાનને ઝડપથી પરંતુ નિયંત્રિત રીતે ઓછી ઊંચાઈએ લાવવાની પ્રક્રિયાને ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ (Emergency Descent) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે કેબિન પ્રેશર (Cabin Pressure) ઘટી જાય, આગ લાગે અથવા વિમાનના નિયંત્રણમાં ગંભીર સમસ્યા સર્જાય ત્યારે આ પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
આવી સ્થિતિમાં પાયલટનો મુખ્ય હેતુ વિમાનને એવી ઊંચાઈએ લાવવાનો હોય છે જ્યાં મુસાફરો અને ક્રૂ પૂરક ઓક્સિજન વિના પણ શ્વાસ લઈ શકે. સામાન્ય રીતે લગભગ 10,000 ફૂટની ઊંચાઈને સુરક્ષિત સ્તર તરીકે ગણવામાં આવે છે, જોકે વાસ્તવિક ઊંચાઈ પરિસ્થિતિ અને ઉડાનના માર્ગ પર આધારિત હોઈ શકે છે.
પાયલટ ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ કેવી રીતે કરે છે?
ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ દરમિયાન વિમાનને ઝડપથી નીચે લાવવું પડે છે, પરંતુ તેની મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ (Safe Speed Limit) જાળવવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
પાયલટ સામાન્ય રીતે એન્જિન થ્રસ્ટ (Engine Thrust) ઘટાડીને તેને આઇડલ (Idle) પર લાવે છે. ત્યારબાદ સ્પીડબ્રેક (Speedbrake) અથવા ફ્લાઇટ સ્પોઇલર્સ (Flight Spoilers)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ કારણે વિમાનની નીચે જવાની ઝડપ વધે છે, પરંતુ આગળની દિશામાં તેની ઝડપને નિયંત્રિત રાખવામાં મદદ મળે છે.
સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ એક નિયંત્રિત પ્રક્રિયા હોય છે. પાયલટ વિમાનની ઝડપ, ઊંચાઈ, એન્જિન અને એરોડાયનેમિક લોડ (Aerodynamic Load) પર સતત નજર રાખે છે.
FZ1073માં પરિસ્થિતિ કેમ અલગ હતી?
ફ્લાયદુબઈની FZ1073 ફ્લાઇટમાં સ્થિતિ સામાન્ય ઇમરજન્સી ડિસેન્ટ જેવી નહોતી. અહેવાલ મુજબ કોકપિટમાં બંને પાયલટ વચ્ચે હિંસક ઝપાઝપી થઈ હતી. આ દરમિયાન વિમાનના નિયંત્રણ પર પણ અસર પડી હોવાનું જણાવાયું છે.
અહેવાલ મુજબ વિમાન લગભગ 34,000 ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડી રહ્યું હતું અને માત્ર થોડા જ સમયમાં તેની ઊંચાઈ લગભગ 16,600 ફૂટ સુધી ઘટી ગઈ હતી. આટલી ઝડપથી ઊંચાઈ ઘટવાથી વિમાનના માળખા પર સામાન્ય કરતાં વધારે એરોડાયનેમિક ફોર્સ (Aerodynamic Forces) આવી શકે છે.
અહીં મહત્વની બાબત એ છે કે માત્ર ઝડપથી નીચે આવવાથી જ વિમાનની ટેલ તૂટી ગઈ હોવાનું હજુ અંતિમ રીતે સાબિત થયું નથી. સત્તાવાર તપાસમાં એ પણ જોવામાં આવશે કે વિમાનના નિયંત્રણમાં કોઈ અચાનક ફેરફાર, વધારે ઝડપ, તીવ્ર વળાંક અથવા અન્ય કોઈ એરોડાયનેમિક પરિબળે નુકસાનમાં ભૂમિકા ભજવી હતી કે નહીં.
ટેલ સેક્શન પર જ વધુ અસર કેમ પડી?
વિમાનનો ટેલ સેક્શન (Tail Section) પાછળના ભાગમાં આવેલું મહત્વપૂર્ણ માળખું છે. તેમાં રડર (Rudder), વર્ટિકલ સ્ટેબિલાઇઝર (Vertical Stabilizer) અને APU વિસ્તાર જેવા મહત્વપૂર્ણ ભાગો આવેલા હોય છે.
જ્યારે વિમાન ખૂબ ઝડપથી નીચે આવે છે ત્યારે તેની આસપાસ હવાના પ્રવાહમાં ઝડપી ફેરફાર થઈ શકે છે. વિમાનની ઝડપ અને દિશામાં અચાનક ફેરફાર થાય તો અલગ-અલગ ભાગો પર લાગતા એરોડાયનેમિક લોડમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.
FZ1073ની તસવીરોમાં રિયર ટેલ વિસ્તારમાં પેનલ્સ (Panels) ઉખડેલા અને કેટલાક ભાગોમાં નુકસાન જોવા મળ્યું છે. નિષ્ણાતો એ તપાસી રહ્યા છે કે આ નુકસાન ફ્લાઇટ દરમિયાન લાગેલા વધારાના એરોડાયનેમિક લોડને કારણે થયું કે પછી અન્ય કોઈ કારણ જવાબદાર હતું.
રડર અને APU વિસ્તાર કેટલો મહત્વપૂર્ણ?
રડર વિમાનની દિશા નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે વર્ટિકલ ટેલનો ભાગ છે અને પાયલટને વિમાનની યૉ (Yaw) મૂવમેન્ટ એટલે કે ડાબે-જમણે દિશામાં ફેરફાર નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
બીજી તરફ APU એટલે ઓક્સિલરી પાવર યુનિટ (Auxiliary Power Unit). તે વિમાનને જમીન પર અથવા કેટલીક ઉડાનની પરિસ્થિતિઓમાં વીજળી અને અન્ય જરૂરી પાવર પૂરો પાડે છે. બોઇંગ 737ના પાછળના ભાગમાં તેનો વિસ્તાર આવેલો હોય છે.
આથી ટેલ વિસ્તારને થયેલું નુકસાન માત્ર બહારના પેનલ સુધી મર્યાદિત હતું કે વિમાનના આંતરિક માળખાને પણ અસર થઈ હતી, તે તપાસમાં મહત્વનું રહેશે.
શું માત્ર ઝડપથી નીચે આવવાથી ટેલ તૂટી શકે?
વિમાનનું માળખું સામાન્ય ઉડાન દરમિયાન આવતાં ભારે એરોડાયનેમિક લોડને સહન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. તેથી માત્ર સામાન્ય ઇમરજન્સી ડિસેન્ટને કારણે વિમાનની ટેલ તૂટી જવી અસામાન્ય બાબત ગણાય.
પરંતુ જો વિમાન અચાનક ખૂબ ઝડપથી નીચે આવે, તેની ગતિ નિયંત્રણની મર્યાદા નજીક પહોંચી જાય અથવા એકસાથે તીવ્ર વળાંક અને ઊંચાઈમાં ફેરફાર થાય, તો માળખા પર વધારાનો ભાર પડી શકે છે.
FZ1073ના કિસ્સામાં પણ તપાસનો મુખ્ય પ્રશ્ન એ જ રહેશે કે વિમાનની ઝડપી ઊંચાઈ ઘટાડવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન વાસ્તવમાં કેટલો એરોડાયનેમિક લોડ સર્જાયો હતો અને શું તે ટેલ સેક્શનના નુકસાન સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
અંતિમ કારણ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે
તબુક એરપોર્ટ પર ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ બાદ વિમાનની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. પાયલટના ઇનપુટ્સ, ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (Flight Data Recorder), કોકપિટ વૉઇસ રેકોર્ડર (Cockpit Voice Recorder), વિમાનની ગતિ, ઊંચાઈ, વળાંક અને અન્ય ફ્લાઇટ પેરામીટર્સનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે.
આ તમામ માહિતી મળ્યા બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે કે ટેલ સેક્શનને થયેલું નુકસાન ચોક્કસપણે કયા પરિબળને કારણે થયું હતું. હાલ એરોડાયનેમિક દબાણ એક સંભવિત કારણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ સત્તાવાર તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી અંતિમ કારણ અંગે નિશ્ચિત નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.
