H5N1: આ રોગ પ્રાણીઓ અને માણસો પર  કહેર વરસાવી રહ્યો છે, તેને રોકવા માટે શું કરવું જોઈએ?

જો આપણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના ડેટા પર નજર કરીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં અનેક પ્રકારના ચેપી રોગોનું જોખમ ઝડપથી વધ્યું છે. ડિસેમ્બર 2019 માં કોવિડ-19 ના ફાટી નીકળ્યા પછી, મંકીપોક્સ, મ્યુકોર્માયકોસિસ, HMPV અને હવે બર્ડ ફ્લૂ (H5A1) એ આરોગ્ય નિષ્ણાતોમાં ચિંતા વધારી છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં, વિશ્વના ઘણા દેશોમાં બર્ડ ફ્લૂના કેસોમાં ઝડપથી વધારો નોંધાયો છે. તાજેતરના અભ્યાસોમાં, વૈજ્ઞાનિકોએ વાયરસમાં લગભગ નવ પરિવર્તનો શોધી કાઢ્યા છે જે ફક્ત તેની ચેપીતામાં વધારો કરતા નથી પરંતુ બર્ડ ફ્લૂને કારણે મૃત્યુનું જોખમ પણ વધારી શકે છે.

બર્ડ ફ્લૂ સામાન્ય રીતે ફક્ત પક્ષીઓને અસર કરતા ચેપ તરીકે જાણીતો હતો, જો કે, તે હવે માત્ર ગાયો અને માણસોને જ ચેપ લગાવી રહ્યો નથી, પરંતુ તેના કારણે માનવ મૃત્યુના કિસ્સાઓ પણ નોંધાયા છે. બર્ડ ફ્લૂથી થતા જોખમોને જોતાં, એવું કહી શકાય કે આ રોગ પ્રાણીઓ તેમજ માણસો પર પણ વિનાશ વેરી રહ્યો છે.

આ વાયરસ કોરોના કરતા પણ ખતરનાક છે.

આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે જે રીતે તે મરઘીઓ સિવાય ગાય સહિત અન્ય પ્રાણીઓને ચેપ લગાવી રહ્યું છે, તેનાથી ચોક્કસપણે ચિંતા વધી છે. તાજેતરમાં, અમેરિકામાં ચેપને કારણે એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ પણ થયું છે. અમેરિકા ઉપરાંત, જ્યોર્જિયા અને ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં આ ચેપી રોગનો ખતરો જોવા મળી રહ્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ ગાયો અને મરઘાં ફાર્મ સહિત અન્ય પ્રાણીઓમાં ચેપની ચિંતાઓ અંગે પણ ચેતવણી આપી છે.

ઘણા અહેવાલો કહે છે કે H5N1 કોરોના અને તાજેતરમાં ઘણા કિસ્સાઓમાં જોવા મળેલા ચેપી રોગો કરતાં વધુ ખતરનાક હોઈ શકે છે, જેના કારણે બધા લોકોએ સાવધ રહેવાની જરૂર છે.

ગાય સહિત અન્ય પ્રાણીઓમાં પણ ચેપ જોવા મળ્યો

બર્ડ ફ્લૂને સામાન્ય રીતે મરઘીઓનો ચેપ માનવામાં આવે છે, જોકે ગાય અને કાગડા સહિત અન્ય ઘણા પ્રાણીઓમાં તેના ચેપના કિસ્સાઓ હવે નોંધાયા છે. એપ્રિલ 2024 માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રથમ વખત પશુઓમાં એવિયન ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (H5N1) ચેપના કેસ નોંધાયા હતા. ગાયોમાં આ વાયરસ પહેલી વાર જોવા મળ્યો હતો અને ગાયમાંથી માણસોમાં બર્ડ ફ્લૂ ફેલાતો આ પહેલો કેસ પણ હતો.

આ ઉપરાંત, તાજેતરમાં નાગપુરમાં એક વાઘ અને એક દીપડાનું મૃત્યુ થયું હતું જેમાં બર્ડ ફ્લૂના ચેપની પુષ્ટિ થઈ હતી. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોના લોકોએ આ રોગથી પોતાને બચાવવા માટે સતર્ક રહેવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જંગલી પક્ષીઓ, મરઘાં, અન્ય પાલતુ પક્ષીઓ અને પાલતુ પ્રાણીઓ (ગાય સહિત) સાથે ગાઢ સંપર્ક ટાળવો જોઈએ.

ચિકન  અને કાગડા પણ ચેપગ્રસ્ત જોવા મળ્યા, પક્ષીઓ મૃત્યુ પામ્યા

આ ઉપરાંત, તાજેતરના મીડિયા અહેવાલોમાં, મહારાષ્ટ્રના લાતુર જિલ્લામાં એક પોલ્ટ્રી ફાર્મમાં લગભગ 4,200 બચ્ચા મૃત હાલતમાં મળી આવ્યા હતા, થોડા દિવસો પહેલા લગભગ 60 કાગડાઓ પણ બર્ડ ફ્લૂને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં અનેક ગામડાઓમાં મોટી સંખ્યામાં પક્ષીઓ મૃત્યુ પામ્યા છે. નમૂનાઓ પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા છે, શરૂઆતમાં તેઓ H5N1 થી સંક્રમિત હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે તાજેતરના સમયમાં બહાર આવેલા ઘણા અહેવાલોમાં, મનુષ્યોમાં પણ ચેપ વધવાની માહિતી છે, આને ધ્યાનમાં રાખીને, બધા લોકોએ નિવારક પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ.

ચેપ અટકાવવા શું કરવું?

આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે બધા લોકોએ બર્ડ ફ્લૂથી રક્ષણ અંગે સાવધ રહેવાની જરૂર છે. જે વિસ્તારોમાં ચેપના વધુ કેસ નોંધાઈ રહ્યા છે ત્યાં વધારાની સાવધાની રાખવી જોઈએ.
સાવચેતી તરીકે, બીમાર કે મૃત જંગલી પક્ષીઓ, મરઘાં અને અન્ય પ્રાણીઓ સાથે સીધો સંપર્ક ટાળવો જોઈએ.
જંગલી કે ઘરેલું પક્ષીઓ અથવા ચેપગ્રસ્ત અન્ય પ્રાણીઓના લાળ, લાળ અથવા મળથી દૂષિત સપાટીઓને સ્પર્શ કરશો નહીં.
શંકાસ્પદ પ્રાણીઓનું કાચું દૂધ કે માંસ ન ખાઓ.
હાથની સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવું સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. તમારા હાથ સાબુ અને પાણી અથવા સેનિટાઇઝરથી સાફ કરતા રહો.