આજે તુલસી વિવાહ: વૃંદાના શ્રાપથી ભગવાન વિષ્ણુ બન્યા શાલિગ્રામ! જાણો પૌરાણિક કથા, પૂજાવિધિ અને મહત્ત્વ

દર વર્ષે, કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષ (ચંદ્રનો મીણ ચરણ) ની દ્વાદશી તિથિએ, માતા તુલસી અને ભગવાન વિષ્ણુના શાલિગ્રામ સ્વરૂપના લગ્ન ઉજવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ ઉપવાસ કથા વિના તુલસી વિવાહ પૂજા અધૂરી માનવામાં આવે છે. તેથી, આ દિવસે પૂજા કર્યા પછી, વ્યક્તિએ માતા તુલસી અને ભગવાન શાલિગ્રામ સાથે સંકળાયેલી પૌરાણિક કથાનો પાઠ કરવો જોઈએ.
2026માં, તુલસી વિવાહ ૨૧ નવેમ્બર, શનિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે, ભક્તો માતા તુલસીને દુલ્હનની જેમ શણગારે છે અને ભગવાન શાલિગ્રામ સાથે લગ્ન વિધિ કરે છે. ચાલો આપણે તુલસી વિવાહની પૌરાણિક ઉપવાસ વાર્તા અને આ દિવસે પૂજા કરવાનું ધાર્મિક મહત્વ જાણીએ.
તુલસી વિવાહ 2026માં ક્યારે છે?
હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષ (ચંદ્રનો મીણ ચરણ) ની દ્વાદશી તિથિએ તુલસી વિવાહ કરવામાં આવે છે. 2026 માં, દ્વાદશી તિથિ 21 નવેમ્બરના રોજ સવારે 6:31 વાગ્યે શરૂ થશે અને 22 નવેમ્બરના રોજ સવારે 4:56 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદયતિથિ અનુસાર, તુલસી વિવાહ 21 નવેમ્બર, 2026 ને શનિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
તુલસી વિવાહની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં, ભગવાન શિવના તેજથી સમુદ્રમાં એક શક્તિશાળી બાળકનો જન્મ થયો હતો. આ બાળક પાછળથી જલંધર નામનો એક શક્તિશાળી રાક્ષસ રાજા બન્યો. તેણે રાક્ષસ રાજા કલાનેમીની પુત્રી વૃંદા સાથે લગ્ન કર્યા. વૃંદા એક સમર્પિત પત્ની અને ભગવાન વિષ્ણુની મહાન ભક્ત હતી.
એવું કહેવાય છે કે વૃંદાની તેના પતિ પ્રત્યેની ભક્તિના પ્રભાવ હેઠળ, જલંધર ખૂબ જ શક્તિશાળી બની ગયો. યુદ્ધમાં તેને હરાવવાનું દેવતાઓ માટે પણ મુશ્કેલ બન્યું. પોતાની શક્તિ અને ઘમંડને કારણે, જલંધર દેવતાઓને પરેશાન કરવા લાગ્યો. તે દેવી લક્ષ્મીની શોધમાં ભગવાન વિષ્ણુ સાથે યુદ્ધ કરતો હતો, પરંતુ નિષ્ફળ રહ્યો.
આ પછી, જલંધરે દેવી પાર્વતીને પકડવાનો પ્રયાસ કર્યો. તે ભગવાન શિવના રૂપમાં તેમની પાસે ગયો, પરંતુ દેવી પાર્વતી, પોતાની દૈવી શક્તિઓથી તેના કપટને ઓળખીને અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
માતા પાર્વતીએ ભગવાન વિષ્ણુને આખી ઘટના કહી. દેવતાઓને સમજાયું કે જ્યાં સુધી વૃંદાની તેના પતિ પ્રત્યેની ભક્તિ અકબંધ રહેશે, ત્યાં સુધી જલંધરને હરાવવાનું મુશ્કેલ રહેશે.
ભગવાન વિષ્ણુએ ઋષિનું રૂપ ધારણ કર્યું
ભગવાન વિષ્ણુએ જલંધરનો નાશ કરવાની યોજના બનાવી. તેમણે ઋષિનું રૂપ ધારણ કર્યું અને તે જંગલમાં પહોંચ્યા જ્યાં વૃંદા એકલી હતી. ભગવાન વિષ્ણુની સાથે બે ભ્રામક રાક્ષસો હતા. વૃંદા તેમની હાજરીથી ગભરાઈ ગયા.
ઋષિના વેશમાં, ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાની શક્તિઓથી બંને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો. આ જોઈને, વૃંદાને ખાતરી થઈ ગઈ કે તે કોઈ સામાન્ય ઋષિ નથી. તેણીએ તેને તેના પતિ, જલંધર વિશે પૂછ્યું, જે તે સમયે ભગવાન શિવ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યો હતો.
ભગવાન વિષ્ણુએ પછી બે વાંદરાઓ બનાવવા માટે તેના જાદુનો ઉપયોગ કર્યો. એકે જલંધરનું માથું અને બીજાએ તેનું ધડ પકડી રાખ્યું. આ જોઈને, વૃંદા શોકમાં બેહોશ થઈ ગઈ. જ્યારે તેણી ભાનમાં આવી, ત્યારે તેણીએ ઋષિને તેના પતિને ફરીથી જીવિત કરવા માટે પ્રાર્થના કરી.
ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના જાદુનો ઉપયોગ કરીને જલંધરના શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો. વૃંદા, આ છેતરપિંડીને ઓળખી ન શકી, તેની સાથે રહેવા લાગી, તેને પોતાનો પતિ માનીને. આમ, તેના પતિ પ્રત્યેની તેની ભક્તિ તૂટી ગઈ.
વૃંદાએ ભગવાન વિષ્ણુને શ્રાપ આપ્યો
વૃંદાની તેના પતિ પ્રત્યેની ભક્તિ તૂટી પડતાં જ યુદ્ધમાં જલંધરની શક્તિ ખતમ થઈ ગઈ અને ભગવાન શિવે તેને મારી નાખ્યો. જ્યારે વૃંદાને ભગવાન વિષ્ણુના છેતરપિંડીની ખબર પડી, ત્યારે તે ગુસ્સે થઈ ગઈ.
તેણીએ ભગવાન વિષ્ણુને હૃદયહીન શિલા બનવાનો શ્રાપ આપ્યો. ભગવાન વિષ્ણુએ તેના ભક્તના શ્રાપનો સ્વીકાર કર્યો અને શાલિગ્રામ પથ્થરના રૂપમાં પ્રગટ થયા.
આ પછી, બ્રહ્માંડનું સંતુલન બગડવા લાગ્યું. બધા દેવી-દેવતાઓએ ભગવાન વિષ્ણુને શ્રાપમાંથી મુક્ત કરવા માટે વૃંદાને પ્રાર્થના કરી. વૃંદાએ ભગવાન વિષ્ણુને શ્રાપમાંથી મુક્ત કર્યા અને પોતાનું શરીર છોડી દીધું.
વૃંદાના બલિદાનથી તુલસીનો જન્મ થયો
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, વૃંદાના શરીરને જ્યાં બાળવામાં આવ્યું હતું ત્યાં તુલસીનો છોડ ઉગ્યો હતો. ભગવાન વિષ્ણુએ વૃંદાની ભક્તિ અને બલિદાનથી પ્રસન્ન થઈને તેને વરદાન આપ્યું કે તે હંમેશા તુલસીના રૂપમાં તેની સાથે રહેશે.
ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું કે તુલસી તેમને ખૂબ જ પ્રિય હશે અને તેમના શાલિગ્રામ સ્વરૂપની પૂજા તુલસીના પાન વિના અધૂરી માનવામાં આવશે. ત્યારથી, કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષ (તેજસ્વી પખવાડિયા) ના બારમા દિવસે તુલસી અને શાલિગ્રામના લગ્ન કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, જે ભક્તો ભક્તિભાવથી તુલસી વિવાહ કરે છે તેમને ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા તુલસીનો આશીર્વાદ મળે છે.
તુલસી વિવાહના દિવસે કેવી રીતે પૂજા કરવી?
1. તુલસી વિવાહના દિવસે વહેલા ઉઠો, સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો.
2. તુલસીના છોડની આસપાસનો વિસ્તાર સાફ કરો અને રંગોળી બનાવો.
3. માતા તુલસીને લાલ સ્કાર્ફ, ફૂલો, બંગડીઓ અને લગ્નની વસ્તુઓથી શણગારો.
4. ભગવાન શાલિગ્રામને સ્નાન કરાવો અને તેમને સ્વચ્છ કપડાં પહેરાવો.
5. તુલસી માતા અને શાલિગ્રામને રોલી, ચંદનનો લેપ, ચોખાના દાણા અને ફૂલો અર્પણ કરો.
6. બંનેને ફળો અને મીઠાઈઓ અર્પણ કરો.
7. પરંપરા મુજબ લગ્નની વિધિ પૂર્ણ કરો અને સાત પરિક્રમા કરો.
8. અંતે, તુલસી વિવાહની કથાનો પાઠ કરો અને માતા તુલસી અને ભગવાન વિષ્ણુની આરતી કરો.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.








